បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស៊ាំរបស់តាប៉ែសគោ (Tropical cattle ticks ឬ Boophilus microplus) ទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី និងស្វែងរកសារធាតុធម្មជាតិពីផ្លែអំពិលមកជំនួស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រជ្រលក់ ដើម្បីសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់តាប៉ែសគោញីដែលបឺតឈាមឆ្អែត ដោយប្រើសារធាតុចម្រាញ់ពីផ្លែអំពិល និងអាស៊ីតសរីរាង្គផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Aqueous extract of Tamarindus indicus L. (1:2 and 1:5 W/V) ការចម្រាញ់ផ្លែអំពិលដោយប្រើទឹកធម្មតា (សមាមាត្រ ១:២ និង ១:៥) |
ងាយស្រួលធ្វើ ចំណាយតិចបំផុត មិនត្រូវការទិញសារធាតុគីមី និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់កសិករ។ | ត្រូវការពេលយូរ (ត្រាំរយៈពេល ៧ថ្ងៃ) ដើម្បីចម្រាញ់ចេញសារធាតុសកម្ម ហើយអត្រាស្លាប់របស់តាប៉ែសនៅម៉ោងដំបូងៗនៅមានកម្រិតទាប។ | អត្រាស្លាប់របស់តាប៉ែសគោឡើងដល់ ៩៩% (សម្រាប់សមាមាត្រ ១:២) និង ៧៧% (សម្រាប់សមាមាត្រ ១:៥) នៅថ្ងៃទី ៧។ |
| 10% Ethanol extract of Tamarindus indicus L. (1:2 and 1:5 W/V) ការចម្រាញ់ផ្លែអំពិលដោយប្រើអេតាណុល ១០% (សមាមាត្រ ១:២ និង ១:៥) |
អាចទាញយកសារធាតុសកម្មបានល្អ និងជាជម្រើសរាវដែលអាចរក្សាទុកបានប្រសើរជាងទឹកធម្មតា។ | ទាមទារការចំណាយបន្ថែមលើការទិញអាល់កុល (អេតាណុល) បើប្រៀបធៀបនឹងការប្រើទឹកសាបធម្មតា។ | អត្រាស្លាប់របស់តាប៉ែសគោឡើងដល់ ៩១% (សមាមាត្រ ១:២) និង ៨៧% (សមាមាត្រ ១:៥) នៅថ្ងៃទី ៧។ |
| Pure Organic Acids Application (Oxalic and Tartaric acids) ការប្រើប្រាស់អាស៊ីតសរីរាង្គសុទ្ធ (អាស៊ីត Oxalic និង Tartaric) |
ផ្តល់លទ្ធផលសម្លាប់បានលឿនជាង ជាពិសេសអាស៊ីត Oxalic ដែលមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់តាប៉ែសគោយ៉ាងហោចណាស់ ៦២% ក្នុងរយៈពេលត្រឹម ២៤ម៉ោង។ | ការទិញសារធាតុគីមីអាស៊ីតសុទ្ធមានតម្លៃថ្លៃ មិនស័ក្តិសមសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច និងទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការប្រើប្រាស់។ | អាស៊ីត Oxalic ១% សម្លាប់បាន ៦២% ក្នុង២៤ម៉ោង ចំណែកអាស៊ីត Tartaric ១% សម្លាប់បាន ៧៣% នៅថ្ងៃទី ៧ (ការលាយបញ្ចូលគ្នាមិនបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនោះទេ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារឧបករណ៍ ឬបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញនោះទេ ដោយផ្តោតលើការចម្រាញ់តាមបែបសាមញ្ញ និងប្រើប្រាស់ធនធានងាយស្រួលរក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ទៅលើប្រភេទតាប៉ែសគោ Boophilus microplus ដែលចិញ្ចឹម ឬប្រមូលក្នុងស្រុក។ ទោះបីជាអាកាសធាតុ និងប្រភេទតាប៉ែសនៅប្រទេសថៃមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះគួរតែត្រូវបានសាកល្បងបន្ថែមដោយផ្ទាល់លើសត្វគោ (Field Trials) នៅក្នុងបរិបទអាកាសធាតុ និងការចិញ្ចឹមនៅកម្ពុជាដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាព១០០%។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារអំពិលគឺជារុក្ខជាតិដែលមានដុះនៅគ្រប់ទីកន្លែង និងមានតម្លៃថោក។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ទឹកចម្រាញ់ពីអំពិលទុំ គឺជាដំណោះស្រាយបែបធម្មជាតិ (Eco-friendly) សន្សំសំចៃ និងអាចអនុវត្តបានភ្លាមៗសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងតាប៉ែសគោនៅតាមជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Acaricidal activity (សកម្មភាពសម្លាប់តាប៉ែស) | ជាសមត្ថភាពរបស់សារធាតុណាមួយ (ដូចជាថ្នាំគីមី ឬសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ) ក្នុងការកម្ចាត់ ឬសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងអំបូរតាប៉ែស (ticks) និងមមាច (mites) ដើម្បីការពារការចម្លងជំងឺផ្សេងៗ។ | ដូចជាថ្នាំបាញ់មូសដែលយើងប្រើដើម្បីសម្លាប់មូសដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺជាសារធាតុសម្រាប់សម្លាប់តាប៉ែសដែលទាមលើសត្វគោ។ |
| Boophilus microplus (តាប៉ែសគោតំបន់ត្រូពិច) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតតាប៉ែសចង្រៃម្យ៉ាងដែលចូលចិត្តទាមបឺតឈាមសត្វគោក្របីនៅតាមតំបន់អាកាសធាតុក្ដៅ (តំបន់ត្រូពិច) ហើយវាអាចចម្លងជំងឺធ្ងន់ធ្ងរដល់សត្វពាហនៈ និងធ្វើឱ្យសត្វចុះខ្សោយ។ | ជាសត្វតាប៉ែសដែលតោងបឺតឈាមគោ ធ្វើឲ្យគោស្គម និងឈឺ ស្រដៀងនឹងចៃដែលទាមបឺតឈាមលើក្បាលមនុស្សដែរ។ |
| Crude-extract (សារធាតុចម្រាញ់ឆៅ) | ជាល្បាយសារធាតុរាវដែលទទួលបានពីការត្រាំ ឬស្ងោររុក្ខជាតិ (ដូចជាការត្រាំសាច់ផ្លែអំពិល) នៅក្នុងសារធាតុរំលាយ (ទឹក ឬអាល់កុល) ដោយមានផ្ទុកសារធាតុសកម្មចម្រុះជាច្រើន ហើយមិនទាន់ឆ្លងកាត់ដំណើរការចម្រោះយកសារធាតុគីមីសុទ្ធណាមួយនៅឡើយ។ | ស្រដៀងនឹងទឹកតែដែលយើងឆុងដោយត្រាំស្លឹកតែក្នុងទឹកក្ដៅ ដែលទឹកនោះមានផ្ទុកសារធាតុផ្សេងៗរលាយចេញពីស្លឹកតែមកជាមួយ។ |
| Engorged female (តាប៉ែសញីបឺតឈាមឆ្អែត) | ជាដំណាក់កាលជីវិតរបស់តាប៉ែសញី ដែលវាបានទាមបឺតឈាមសត្វទាល់តែតួខ្លួនរបស់វាប៉ោងធំពេញលេញ ហើយត្រៀមខ្លួនធ្លាក់ចុះមកដីដើម្បីពង។ | ដូចជាសត្វឈ្លើងដែលបឺតឈាមមនុស្សទាល់តែធាត់ប៉ោងធំ ហើយត្រៀមរបេះចេញពីស្បែកដោយខ្លួនឯង។ |
| Corrected mortality (អត្រាស្លាប់ដែលបានកែតម្រូវ) | ជាការគណនាភាគរយនៃសត្វល្អិតដែលស្លាប់ដោយសារថ្នាំសាកល្បង ដោយដកចេញនូវភាគរយនៃសត្វល្អិតដែលស្លាប់ដោយឯកឯងនៅក្នុងក្រុមត្រួតពិនិត្យ (Control group) ដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យពីប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដរបស់ថ្នាំ (ប្រើប្រាស់រូបមន្ត Abbott)។ | ដូចជាការគិតពិន្ទុប្រឡងពិតប្រាកដរបស់សិស្ស ដោយដកចេញនូវពិន្ទុដែលបានមកពីការទាយត្រូវដោយចៃដន្យ។ |
| Synergistic activity (សកម្មភាពអន្តរកម្មបង្កើនប្រសិទ្ធភាព) | ជាបាតុភូតដែលសារធាតុពីរ ឬច្រើនលាយបញ្ចូលគ្នា ហើយបង្កើតបានជាឥទ្ធិពល ឬប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងជាងការយកប្រសិទ្ធភាពរបស់សារធាតុនីមួយៗមកបូកបញ្ចូលគ្នា។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់សហការគ្នាលើកវត្ថុធ្ងន់ ដែលអាចលើកទម្ងន់បានច្រើនជាងកម្លាំងរបស់ពួកគេម្នាក់ៗបូកបញ្ចូលគ្នាឆ្ងាយណាស់។ |
| Patchy hemorrhagic swelling (ការហើមនិងមានស្នាមហូរឈាមជាកွက်ៗ) | ជារោគសញ្ញា ឬការខូចខាតលើស្បែករបស់តាប៉ែស បន្ទាប់ពីបានប៉ះពាល់ជាមួយសារធាតុអាស៊ីតនៃផ្លែអំពិល ដែលធ្វើឲ្យស្បែករបស់វារលាក ហើម និងមានស្នាមដាច់រហែកសរសៃឈាមខាងក្នុង។ | ដូចជាស្បែករបស់យើងពេលត្រូវទឹកអាស៊ីត ឬទឹករំពុះ ដែលធ្វើឲ្យរលាក ហើម និងឡើងក្រហមជាកွက်ៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
