បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាសត្វល្អិតចង្រៃ និងប៉ារ៉ាស៊ីត (ដូចជារុយ មូស និងដង្កែគោ) ដែលបង្កការរំខាន និងចម្លងជំងឺដល់សត្វចិញ្ចឹម ដោយស្វែងរកជម្រើសថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតចេញពីរុក្ខជាតិធម្មជាតិជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលមានផលប៉ះពាល់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍ចំនួន ៥ ផ្សេងៗគ្នា នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិក្នុងកម្រិតកំហាប់ស្មើគ្នា (៥០ ក្រាម ក្នុងទឹក ១ លីត្រ)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Neem Seed Extract (Azadirachta sp.) សារធាតុចម្រាញ់ពីគ្រាប់ស្តៅ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងសម្លាប់សត្វល្អិតពេញវ័យបានលឿនបំផុត ជាពិសេសរុយ និងដង្កូវទឹកមូស។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងក្នុងការសម្លាប់ដង្កែគោ ឬដង្កូវរុយបើប្រៀបធៀបជាមួយគ្រាប់ទៀប។ | សម្រេចបានអត្រាស្លាប់ ១០០% សម្រាប់រុយ និងដង្កូវទឹក ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ១២ ម៉ោង។ |
| Sugar Apple Seed Extract (Annona sp.) សារធាតុចម្រាញ់ពីគ្រាប់ទៀប |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការសម្លាប់សត្វល្អិតដែលមានភាពធន់ ដូចជាដង្កូវរុយ និងដង្កែគោ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរជាងមុនបន្តិចទើបសត្វល្អិតស្លាប់ទាំងស្រុង (រហូតដល់ ១០២ ម៉ោងសម្រាប់ដង្កូវរុយ)។ | សម្រេចបានអត្រាស្លាប់ ១០០% សម្រាប់ដង្កូវរុយ (១០២ ម៉ោង) និងដង្កែគោ (៤៨ ម៉ោង)។ |
| Stemona Root Extract (Stemona sp.) សារធាតុចម្រាញ់ពីឫស Stemona |
បញ្ចេញសកម្មភាពបានលឿនបំផុតក្នុងការសម្លាប់សត្វមូសពេញវ័យ។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់លើដង្កែគោ និងដង្កូវរុយនោះទេ បើធៀបនឹងរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត។ | សម្រេចបានអត្រាស្លាប់ ១០០% សម្រាប់សត្វមូស ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៤ ម៉ោង។ |
| Derris Root Extract (Derris sp.) សារធាតុចម្រាញ់ពីឫស Derris |
ងាយរលាយ និងបាត់បង់ជាតិពុលពេលត្រូវកម្តៅថ្ងៃ ធ្វើឱ្យគ្មានសំណល់ជាតិពុលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | អត្រានៃការសម្លាប់សត្វល្អិតគោលដៅទាបជាងគេ នៅក្នុងការពិសោធន៍ទាំង ៥ នេះ។ | មានប្រសិទ្ធភាពមធ្យម និងមិនទទួលបានអត្រាស្លាប់ ១០០% លឿនជាងគេក្នុងប្រភេទសត្វល្អិតណាមួយឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន និងវត្ថុធាតុដើមរុក្ខជាតិដែលងាយស្រួលរកបាននៅក្នុងស្រុក ដោយចំណាយទាប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ នៃសាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យារាជមង្គលស្រ៊ីវិជ័យ ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ និងសត្វល្អិតនៅក្នុងតំបន់។ ទិន្នន័យនេះពិតជាមានសារៈសំខាន់ និងស័ក្តិសមខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុ ពូជរុក្ខជាតិ និងបញ្ហាសត្វល្អិតចង្រៃស្រដៀងគ្នាបេះបិទ។ ប៉ុន្តែ វាទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទាល់នៅតាមកសិដ្ឋាន (Field testing) បន្ថែមទៀត។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងភាពជាក់ស្តែងខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ការកែច្នៃរុក្ខជាតិក្នុងស្រុកជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងប៉ារ៉ាស៊ីតសត្វ គឺជាជម្រើសដ៏ល្អប្រកបដោយចីរភាព សុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងជួយកាត់បន្ថយចំណាយផលិតកម្មសម្រាប់កសិករខ្មែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Crude extract | ដំណើរការទាញយកសារធាតុពីវត្ថុធាតុដើម (ដូចជារុក្ខជាតិ) ដោយប្រើសារធាតុរំលាយ (ឧទាហរណ៍៖ អាល់កុល និងទឹក) ដោយមិនទាន់មានការបន្សុទ្ធបំបែកយកសារធាតុគីមីណាមួយជាក់លាក់តែឯងនៅឡើយ។ | ដូចជាការឆុងតែ ដែលទឹកតែមានផ្ទុកសារធាតុច្រើនមុខលាយឡំគ្នាចេញពីស្លឹកតែ មិនមែនមានតែជាតិកាហ្វេអ៊ីនមួយមុខនោះទេ។ |
| Azadirachtin | សារធាតុសកម្មគីមីម្យ៉ាងដែលមានច្រើនជាងគេនៅក្នុងដើមស្តៅ ដែលមានតួនាទីរារាំងការលូតលាស់ បញ្ឈប់ការសកកោសិកា រារាំងការពង និងការស៊ីចំណីរបស់សត្វល្អិត។ | ដូចជាថ្នាំពន្យារកំណើតនិងថ្នាំបំបាត់ចំណង់អាហារ ដែលធ្វើឱ្យសត្វល្អិតមិនអាចបន្តពូជ និងធំធាត់បាន។ |
| Anonaine | សារធាតុអាល់កាឡូអ៊ីត (Alkaloid) សកម្មម្យ៉ាងដែលមាននៅក្នុងគ្រាប់ទៀប ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់ពង និងសត្វល្អិតប្រភេទធន់ៗដូចជាដង្កែ និងដង្កូវរុយ។ | ដូចជាអាវុធគីមីពិសេសមួយប្រភេទដែលរុក្ខជាតិបង្កើតឡើងសម្រាប់កម្ទេចសត្វល្អិតដែលមានស្បែកក្រាស់ ឬសត្វល្អិតដែលតោងបឺតឈាម។ |
| Rotenone | សារធាតុគីមីធម្មជាតិដែលមាននៅក្នុងឫសរុក្ខជាតិមួយចំនួន (ដូចជា Stemona និង Derris) ដែលមានសមត្ថភាពសម្លាប់សត្វល្អិត តែងាយរលាយបំបែកខ្លួនពេលត្រូវពន្លឺថ្ងៃ ឬកម្តៅ ធ្វើឱ្យគ្មានសំណល់ជាតិពុលក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាគ្រាប់បែកផ្សែងដែលសម្លាប់សត្រូវរួច ក៏រសាត់បាត់ទៅវិញភ្លាមៗដោយមិនបន្សល់កាកសំណល់ពុល។ |
| Spiracle | រន្ធដកដង្ហើមរបស់សត្វល្អិតដែលមានទីតាំងនៅតាមសងខាងដងខ្លួន ដែលជាច្រកផ្លូវចម្បងដែលសារធាតុចម្រាញ់ជ្រាបចូលទៅតាមបំពង់ខ្យល់ដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិត។ សត្វល្អិតពេញវ័យមានរន្ធនេះច្រើនជាងដង្កូវ ទើបធ្វើឱ្យវាឆាប់ងាយស្លាប់ពេលត្រូវថ្នាំ។ | ដូចជារន្ធច្រមុះរបស់មនុស្សដែលតម្រៀបគ្នានៅតាមសងខាងឆ្អឹងជំនីរ ដែលស្រូបយកទាំងអុកស៊ីហ្សែន និងឧស្ម័នពុលចូលទៅក្នុងខ្លួន។ |
| Completely Randomized Design (CRD) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍មួយដែលសំណាកនីមួយៗ (សត្វល្អិត) ត្រូវបានចាត់តាំងដោយចៃដន្យទាំងស្រុងទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីធានាថាមិនមានលម្អៀងក្នុងការធ្វើតេស្ត។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតចែកក្រុមសិស្សដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| One-way ANOVA | វិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុម៣ ឬច្រើន (ដូចជាប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពរុក្ខជាតិទាំង៤ និងទឹកធម្មតា) ដើម្បីមើលថាតើពួកវាពិតជាមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដ ឬអត់។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ផ្លែឈើ ៥កន្ត្រកផ្សេងគ្នាដោយម៉ាស៊ីន ដើម្បីបញ្ជាក់ថាកន្ត្រកណាធ្ងន់ជាងគេប្រាកដមែន មិនមែនគ្រាន់តែទាយដោយភ្នែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
