បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះធ្វើការសិក្សាអំពីកាយវិភាគវិទ្យានៃការកកើត និងដំណើរការលូតលាស់របស់អំប្រ៊ីយ៉ុង (Embryo) ព្រមទាំងមូលហេតុដែលបណ្តាលឱ្យមានបាតុភូតអំប្រ៊ីយ៉ុងច្រើន (Polyembryony) នៅក្នុងគ្រាប់ក្រូចឃ្វិច (Tangerine)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការកាត់ជាចំណិតស្តើងៗ (Thin section) នូវគ្រាប់និងផ្កាក្រូចឃ្វិចនៅដំណាក់កាលផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីពិនិត្យមើលរចនាសម្ព័ន្ធកោសិកាក្រោមមីក្រូទស្សន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nucellar Embryogenesis (Somatic) ការលូតលាស់អំប្រ៊ីយ៉ុងពីកោសិកា Nucellus (មិនឆ្លងកាត់ការបង្កាត់ផ្លូវភេទ) |
បង្កើតបានកូនរុក្ខជាតិដែលមានសេនេទិចដូចមេដើមទាំងស្រុង (Clone) លូតលាស់លឿន និងជាទូទៅគ្មានផ្ទុកវីរុស។ | រារាំងការលូតលាស់របស់អំប្រ៊ីយ៉ុងផ្លូវភេទ ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការបង្កាត់បង្កើតពូជថ្មី។ | ច្រើនតែវិវឌ្ឍទៅជាអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលមានទំហំធំជាងគេ និងលូតលាស់នៅតំបន់ជិត Micropyle។ |
| Gametic Embryogenesis (Zygotic) ការលូតលាស់អំប្រ៊ីយ៉ុងផ្លូវភេទ (ឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើត) |
បង្កើតបាននូវភាពចម្រុះនៃសេនេទិច ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិថ្មីៗដែលមានលក្ខណៈប្រសើរជាងមុន។ | កូនរុក្ខជាតិអាចបាត់បង់លក្ខណៈល្អៗពីមេដើម ហើយអំប្រ៊ីយ៉ុងនេះងាយនឹងខ្សោយឬស្លាប់ប្រសិនបើមានការប្រកួតប្រជែងពី Nucellar embryo។ | ស៊ីកូតចាប់ផ្តើមបំបែកខ្លួននៅរយៈពេល ៤៥ ថ្ងៃក្រោយការបង្កកំណើតទ្វេដង។ |
| Botanical Microtechnique បច្ចេកទេសកាត់ចំណិតស្តើងកាយវិភាគវិទ្យារុក្ខជាតិ |
ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់ដល់កម្រិតកោសិកា និងអនុញ្ញាតឱ្យតាមដានការវិវឌ្ឍតាមដំណាក់កាលនីមួយៗបានយ៉ាងលម្អិត។ | ចំណាយពេលយូរ ទាមទារជំនាញខ្ពស់ក្នុងការរៀបចំសំណាក និងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីស្មុគស្មាញ។ | អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណមូលហេតុទាំង ៤ នៃបាតុភូតអំប្រ៊ីយ៉ុងច្រើន (Polyembryony) នៅក្នុងគ្រាប់ក្រូចឃ្វិចបានយ៉ាងច្បាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កាយវិភាគវិទ្យារុក្ខជាតិកម្រិតមូលដ្ឋាន ប៉ុន្តែទាមទារភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ក្នុងការរៀបចំសំណាកនិងសារធាតុគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣ ដោយប្រើប្រាស់ពូជក្រូចឃ្វិចក្នុងស្រុក និងពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការសង្កេតតាមរូបសាស្រ្ត (Morphology) ដោយមិនមានការវិភាគហ្សែនតាមប្រព័ន្ធទំនើបឡើយ។ ទោះយ៉ាងណា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យវដ្តនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ Citrus មិនសូវមានភាពខុសប្លែកគ្នាខ្លាំង។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មផ្នែកដំណាំក្រូចនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការបណ្តុះកូននិងការជ្រើសរើសពូជ។
ការយល់ដឹងពីបាតុភូតអំប្រ៊ីយ៉ុងច្រើនជួយកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាផលិតបានកូនក្រូចដែលមានសុខភាពល្អ ធន់នឹងជំងឺ និងរក្សាបាននូវគុណភាពពូជដើមប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nucellar embryo (អំប្រ៊ីយ៉ុងនូសែល ឬ អំប្រ៊ីយ៉ុងមិនឆ្លងកាត់ការបង្កាត់) | វាជាអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលលូតលាស់ចេញពីកោសិកា nucellus របស់អូវុលដោយផ្ទាល់ មិនឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើតផ្លូវភេទ (Asexual reproduction) ដែលធ្វើឱ្យកូនរុក្ខជាតិមានសេនេទិចដូចមេដើមបេះបិទ និងច្រើនតែមានភាពរឹងមាំជាង។ | ដូចជាការថតចម្លង (Copy) ឯកសារដើមទាំងស្រុងដោយមិនមានការកែប្រែអ្វីទាំងអស់។ |
| Gametic embryo (អំប្រ៊ីយ៉ុងកាម៉ែត ឬ អំប្រ៊ីយ៉ុងផ្លូវភេទ) | វាជាអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលកើតចេញពីការរលាយចូលគ្នារវាងកោសិកាបង្កពូជញី និងឈ្មោល (Fertilization) ដែលបង្កើតបានជាកូនរុក្ខជាតិមានលក្ខណៈសេនេទិចចម្រុះពីមេនិងបា ដែលមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជថ្មី។ | ដូចជាកូនដែលកើតមកមានមុខមាត់កាត់ទៅរកឪពុកខ្លះនិងម្តាយខ្លះ។ |
| Polyembryony (បាតុភូតអំប្រ៊ីយ៉ុងច្រើន) | វាជាបាតុភូតដែលគ្រាប់រុក្ខជាតិមួយមានផ្ទុកអំប្រ៊ីយ៉ុងច្រើនជាងមួយ ដែលជាទូទៅនៅក្នុងក្រូចឃ្វិចវាបណ្តាលមកពីការដុះព្រមគ្នានៃអំប្រ៊ីយ៉ុងផ្លូវភេទ និងអំប្រ៊ីយ៉ុងក្លូន ដែលបង្កឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងគ្នាក្នុងគ្រាប់តែមួយ។ | ដូចជាស៊ុតមួយមានពងក្រហមច្រើន ដែលញាស់បានកូនមាន់ច្រើនក្នុងពេលតែមួយពីស៊ុតតែមួយ។ |
| Double fertilization (ការបង្កកំណើតទ្វេដង) | វាជាដំណើរការពិសេសរបស់រុក្ខជាតិមានផ្កា ដែលកោសិកាឈ្មោលមួយរលាយជាមួយស៊ុតបង្កើតជាស៊ីកូត (Zygote) សម្រាប់លូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិ និងកោសិកាឈ្មោលមួយទៀតរលាយជាមួយកោសិកាផ្សេងបង្កើតជាអង់ដូស្ពែម (Endosperm) សម្រាប់ធ្វើជាអាហារចិញ្ចឹមអំប្រ៊ីយ៉ុង។ | ដូចជាការទិញទំនិញមួយថែមមួយ ដោយមួយជាកូនរុក្ខជាតិ និងមួយទៀតជាកញ្ចប់អាហារបម្រុងសម្រាប់ចិញ្ចឹមកូនរុក្ខជាតិនោះ។ |
| Zygote cleavage (ការបំបែកស៊ីកូត) | នេះជាដំណើរការដែលស៊ីកូត (កោសិកាដែលទើបបង្កកំណើតរួច) ធ្វើការបំបែកខ្លួនទៅជាផ្នែកៗ ដែលអាចបង្កើតបានជាអំប្រ៊ីយ៉ុងច្រើនដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈសេនេទិចដូចគ្នា (កូនភ្លោះ)។ | ដូចជាការកាត់នំខេកមួយដុំធំទៅជាដុំតូចៗ ដែលរាល់ដុំនីមួយៗសុទ្ធតែមានរសជាតិនិងគ្រឿងផ្សំដូចគ្នាទាំងអស់។ |
| Rotary Microtome (ម៉ាស៊ីនកាត់ចំណិតស្តើងបង្វិល) | វាជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់កាត់សំណាករុក្ខជាតិដែលស្រោបដោយក្រមួន ឱ្យទៅជាចំណិតស្តើងៗបំផុត (កម្រិតមីក្រូម៉ែត្រ) ដើម្បីអាចយកទៅឆ្លុះពិនិត្យមើលរចនាសម្ព័ន្ធកោសិកាក្រោមមីក្រូទស្សន៍បាន។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនចិតសាច់ដែលគេប្រើប្រាស់ក្នុងហាងស៊ុប ដើម្បីចិតសាច់ជាបន្ទះស្តើងៗស្មើៗគ្នា គ្រាន់តែវាស្តើងជាងឆ្ងាយណាស់រហូតដល់មើលនឹងភ្នែកទទេមិនឃើញ។ |
| Micropyle (រន្ធមីក្រូពីល) | វាជារន្ធតូចមួយនៅលើសំបកអូវុលរបស់រុក្ខជាតិ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យបំពង់លំអង (Pollen tube) ជ្រៀតចូលដើម្បីបញ្ជូនកោសិកាឈ្មោលទៅបង្កកំណើតជាមួយកោសិកាញីនៅខាងក្នុង ហើយក៏ជាតំបន់ដែលអំប្រ៊ីយ៉ុងច្រើនតែចាប់ផ្តើមលូតលាស់។ | ដូចជាច្រកទ្វារសម្ងាត់តូចមួយនៃបន្ទាយ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យតែអ្នកនាំសារពិសេសអាចចូលទៅដល់គោលដៅផ្នែកខាងក្នុងបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
