បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវពីបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាដើម្បីបង្កើតកូនក្រូចឃ្វិចពូជ Som Keawan និង Som Shokoon (Citrus reticulata) ដោយប្រើប្រាស់អូវុលខ្ចី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្របណ្តុះជាលិកាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រៀបធៀបទំហំអូវុល និងរូបមន្តនៃមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមផ្សេងៗគ្នាដើម្បីជំរុញការលូតលាស់កោសិកា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nu5 Medium for Callus Induction (MT + Malt extract + Kinetin + IAA) ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន Nu5 សម្រាប់ជំរុញដុំកោសិកា (Callus) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការជំរុញឲ្យអូវុលបង្កើតជាដុំកោសិកា (Embryogenic callus) បានល្អជាងមជ្ឈដ្ឋានផ្សេង។ | ទាមទារពេលវេលាយូររហូតដល់ ៣ ខែ និងត្រូវផ្លាស់ប្តូរមជ្ឈដ្ឋានរៀងរាល់ខែដើម្បីរក្សាការលូតលាស់។ | អូវុលទំហំធំនៃពូជ Shokoon ផ្តល់អត្រាបង្កើត Callus ជោគជ័យរហូតដល់ ៤០%។ |
| Lactose/Galactose Medium without Coconut Water ការប្រើមជ្ឈដ្ឋានមានជាតិស្ករ Lactose ឬ Galactose ដោយមិនលាយទឹកដូង |
ជំរុញការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុង (Embryoid) ពីរូបរាងកោសិកាដំបូងបានយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងរហ័ស។ | ជាតិស្ករប្រភេទនេះអាចមានតម្លៃថ្លៃជាងស្ករសធម្មតា និងត្រូវការការថ្លឹងថ្លែងកំហាប់ឲ្យបានច្បាស់លាស់ (៥%)។ | ផ្តល់បរិមាណអំប្រ៊ីយ៉ុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត (++++ ធៀបនឹងស្ករសដែលស្មើ -)។ |
| Regeneration with 1.0 mg/L GA3 ការបណ្តុះពន្លកនិងឫសដោយប្រើអរម៉ូន GA3 កំហាប់ 1.0 mg/L |
ជួយឲ្យអំប្រ៊ីយ៉ុងលូតលាស់ចេញជាពន្លក និងឫសបានយ៉ាងល្អ ព្រមទាំងមានរូបរាងប្រក្រតី (Normal shoots and roots)។ | ប្រសិនបើប្រើកំហាប់មិនត្រឹមត្រូវ ឬមិនប្រើសោះ (0 mg/L) នឹងធ្វើឲ្យកូនរុក្ខជាតិខូចទ្រង់ទ្រាយ (Malformed)។ | ផ្តល់អត្រាបង្កើតពន្លក និងឫសជាមធ្យមខ្ពស់បំផុត និងកាត់បន្ថយភាពខូចទ្រង់ទ្រាយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិដែលមានបរិក្ខារពេញលេញ សារធាតុគីមីជាក់លាក់ និងអ្នកបច្ចេកទេសជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជក្រូចឃ្វិចក្នុងស្រុករបស់គេគឺ Som Keawan និង Som Shokoon។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា និងនិយមដាំដុះពូជក្រូចប្រហាក់ប្រហែលគ្នា (ដូចជាក្រូចពោធិ៍សាត់) ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីជំងឺផ្សេងៗ។
បច្ចេកទេសនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការផលិតកូនក្រូចពូជសុទ្ធដែលគ្មានជំងឺ។
ការធ្វើជាម្ចាស់លើបច្ចេកទេស Embryogenesis នេះ នឹងជួយឲ្យកម្ពុជាកាត់បន្ថយការនាំចូលកូនរុក្ខជាតិពីប្រទេសជិតខាង និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃការដាំដុះដំណាំក្រូច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Embryogenic callus (ដុំកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ូហ្សេនិច) | ជាបណ្ដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (undifferentiated cells) ដែលត្រូវបានជំរុញឲ្យកើតចេញពីជាលិកាដើម (ដូចជាអូវុល) ហើយមានសក្តានុពលអាចបន្តលូតលាស់ទៅជាអំប្រ៊ីយ៉ុង ឬកូនរុក្ខជាតិថ្មីបាន។ | ប្រៀបដូចជាដុំដីឥដ្ឋទន់ៗ ដែលគេអាចយកទៅសូនជារូបរាងអ្វីក៏បាន (ក្នុងទីនេះគឺលូតលាស់ជាកូនក្រូច)។ |
| Somatic embryogenesis (ការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុងសូម៉ាទិច) | គឺជាដំណើរការដែលកោសិកាធម្មតារបស់រុក្ខជាតិ (មិនមែនជាកោសិកាបន្តពូជដូចជាមេជីវិតឈ្មោល ឬញី) ត្រូវបានជំរុញនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ឲ្យវិវឌ្ឍទៅជាអំប្រ៊ីយ៉ុង និងលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញ។ | ដូចជាការយកកោសិកាស្បែកមួយសរសៃមកបណ្តុះបង្កើតបានជាមនុស្សម្នាក់ទៀត ដោយមិនបាច់មានការបង្កកំណើតពីឪពុកម្តាយ។ |
| Immature ovule (អូវុលខ្ចី) | ជាផ្នែកមួយនៃកេសរញីរបស់ផ្កាដែលមិនទាន់បង្កកំណើតពេញលេញ ឬគ្រាប់ខ្ចីៗដែលមាននៅក្នុងផ្លែតូចៗ (ទំហំ ០.៦-០.៨ សង់ទីម៉ែត្រ) ដែលគេយកមកប្រើប្រាស់ជាប្រភពកោសិកាដើមសម្រាប់បណ្តុះក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាស៊ុតដែលមិនទាន់ក្លាយជាកូនមាន់ ដែលត្រូវគេយកមកចិញ្ចឹមក្នុងទូភ្ញាស់ដើម្បីបង្កើតជាជីវិតថ្មី។ |
| Murashige & Tucker basal medium (មជ្ឈដ្ឋានមូលដ្ឋាន Murashige & Tucker) | ជារូបមន្តសូលុយស្យុង ឬចាហួយដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់ (រ៉ែ វីតាមីន) ដែលត្រូវបានរចនាឡើងជាពិសេសសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ការលូតលាស់របស់កោសិការុក្ខជាតិអំបូរក្រូច នៅក្នុងបំពង់សាកល្បង។ | ប្រៀបដូចជារូបមន្តទឹកដោះគោម្សៅដែលគេឆុងសម្រាប់ទារកទើបកើត ដើម្បីឲ្យពួកគេឆាប់ធំធាត់។ |
| Gibberellin / GA3 (អរម៉ូនជីបេរ៉េលីន) | ជាប្រភេទអរម៉ូនលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ (Plant growth regulator) ដែលត្រូវបានគេបន្ថែមទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដើម្បីជំរុញឲ្យអំប្រ៊ីយ៉ុងលូតលាស់ចេញជាពន្លក និងឫសប្រក្រតី ព្រមទាំងការពារកុំឲ្យមានការខូចទ្រង់ទ្រាយ។ | ដូចជាវីតាមីនជំនួយកម្ពស់និងសាច់ដុំ ដែលជួយឲ្យកុមារលូតលាស់មានរូបរាងកាយមាំមួន និងមានសុខភាពល្អ។ |
| Malform embryo (អំប្រ៊ីយ៉ុងខូចទ្រង់ទ្រាយ) | ជាអំប្រ៊ីយ៉ុង ឬកូនរុក្ខជាតិដែលលូតលាស់ខុសប្រក្រតី មានរូបរាងមិនល្អ ឬមិនអាចបន្តការលូតលាស់ទៅជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញបាន ដោយសារកង្វះអរម៉ូន ឬសារធាតុចិញ្ចឹមត្រឹមត្រូវ (ដូចជាខ្វះ GA3 នៅក្នុងការពិសោធន៍នេះ)។ | ដូចជាកូនក្មេងដែលកើតមកមានពិការភាពពីកំណើត ដោយសារម្ដាយខ្វះជីវជាតិពេលមានផ្ទៃពោះ។ |
| Totipotency (តូទីប៉ូតង់ស៊ី) | ជាសមត្ថភាពពីធម្មជាតិដ៏ពិសេសរបស់កោសិការុក្ខជាតិ ដែលកោសិកាតែមួយអាចបំបែកខ្លួន និងវិវឌ្ឍទៅជាសរីរាង្គគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ (ឫស ដើម ស្លឹក) រហូតក្លាយជារុក្ខជាតិមួយដើមពេញលេញ។ | ដូចជាឥដ្ឋមួយដុំដែលមានមន្តអាគម អាចប្រែក្លាយខ្លួនវាទៅជាផ្ទះមួយខ្នងទាំងមូលបានដោយខ្លួនឯង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
