បញ្ហា (The Problem)៖ វិបត្តិគ្រោះរាំងស្ងួតធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងប្រទេសថៃបានបណ្តាលឱ្យមានកង្វះខាតទឹកជាបន្តបន្ទាប់សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម។ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីលទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹកសំណល់ឧស្សាហកម្មពីរោងចក្រម្សៅដំឡូងមី ដើម្បីជាដំណោះស្រាយជំនួសសម្រាប់ការដាំដុះអំពៅ (Saccharum officinarum L.)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដោយមាន ៤ ការចម្លង និង ៣ ការព្យាបាលប្រៀបធៀប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Effluent Wastewater Irrigation (T1) ការស្រោចស្រពដោយប្រើទឹកសំណល់ពីរោងចក្រម្សៅដំឡូងមី (T1) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើប្រាស់ទឹកធម្មជាតិ និងជួយបង្កើនកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗ (N, P, K) នៅក្នុងដី។ កាត់បន្ថយបញ្ហាកង្វះទឹកកសិកម្មនៅរដូវប្រាំង។ | ទាមទារឱ្យមានការតាមដានគុណភាពទឹក និងដីជាប្រចាំ ដើម្បីជៀសវាងការកកកុញនៃលោហៈធ្ងន់ ឬជាតិពុលក្នុងរយៈពេលវែង។ កម្រិត BOD និង COD នៃទឹកសំណល់ដំបូងមានកម្រិតខ្ពស់ជាងស្តង់ដារបន្តិច។ | ទិន្នផលអំពៅ ១៦,៩៤ តោន/រ៉ៃ, កម្ពស់ដើម ២៧០,១២ សង់ទីម៉ែត្រ, កម្រិតជាតិស្ករ (CCS) ១៣,០១% និងមិនមានការកកកុញលោហៈធ្ងន់លើសកម្រិតស្តង់ដារឡើយ។ |
| Natural Water Irrigation (T2) ការស្រោចស្រពដោយប្រើទឹកធម្មជាតិ (T2) |
មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ មិនមានហានិភ័យនៃការបញ្ចេញសារធាតុពុល ឬលោហៈធ្ងន់ទៅក្នុងបរិស្ថាន ឬដំណាំឡើយ។ ផ្តល់ទិន្នផលអំពៅខ្ពស់បំផុតក្នុងការពិសោធន៍នេះ។ | ងាយរងគ្រោះដោយសារបញ្ហាកង្វះខាតទឹកក្នុងរដូវរាំងស្ងួត ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការដាំដុះប្រសិនបើប្រភពទឹកធម្មជាតិរីងស្ងួត។ | ទិន្នផលអំពៅ ១៧,៣០ តោន/រ៉ៃ, កម្ពស់ដើម ២៥៧,៧៥ សង់ទីម៉ែត្រ, កម្រិតជាតិស្ករ (CCS) ១៣,៤០%។ |
| Rainfed Condition (T3 - Control) ការដាំដុះដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងតាមធម្មជាតិ (T3 - Control) |
ចំណាយដើមទុនតិចបំផុត មិនត្រូវការដំឡើងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពស្មុគស្មាញ និងគ្មានហានិភ័យពីការបំពុលដោយទឹកសំណល់ឧស្សាហកម្ម។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត ការលូតលាស់របស់អំពៅមានភាពយឺតយ៉ាវយ៉ាងខ្លាំង និងងាយរងការខូចខាតនៅពេលមានគ្រោះរាំងស្ងួតអូសបន្លាយ។ | ទិន្នផលអំពៅធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៦,៧១ តោន/រ៉ៃ, កម្ពស់ដើមត្រឹមតែ ១៨៥,២៨ សង់ទីម៉ែត្រ, កម្រិតជាតិស្ករ (CCS) ១២,៣៨%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធស្រោចស្រពបន្តក់ និងការវិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពបរិស្ថាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy Loam) ដោយប្រើប្រាស់ពូជអំពៅ KhonKaen 3 ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុរាំងស្ងួត។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងកសិកម្មដាំអំពៅស្រដៀងគ្នានេះ ជាពិសេសនៅតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ព្រំដែន។ ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនេះអាចជួយជាមូលដ្ឋានជាក់ស្តែងសម្រាប់ការសាកល្បងនៅកម្ពុជាបាន។
វិធីសាស្រ្តនៃការកែច្នៃទឹកសំណល់មកប្រើប្រាស់ឡើងវិញនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់ក្នុងការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិកង្វះខាតទឹកនាពេលរដូវប្រាំង។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ទឹកសំណល់ឧស្សាហកម្មដែលឆ្លងកាត់ការបន្សុទ្ធរួច មិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃធនធានទឹកប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមដល់ដី ដែលជាដំណោះស្រាយអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (Circular Economy) ដ៏ល្អសម្រាប់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biochemical Oxygen Demand (BOD) (តម្រូវការអុកស៊ីសែនជីវគីមី) | កម្រិតអុកស៊ីសែនដែលអតិសុខុមប្រាណត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹក។ កាលណា BOD ខ្ពស់ មានន័យថាទឹកនោះមានកាកសំណល់សរីរាង្គច្រើន កខ្វក់ខ្លាំង ហើយធ្វើឱ្យពពួកអតិសុខុមប្រាណដកហូតអុកស៊ីសែនពីទឹកស្ទើរអស់ ដែលអាចសម្លាប់សត្វក្នុងទឹកបាន។ | ដូចជាចំនួនខ្យល់ដង្ហើមដែលកម្មកររាប់ពាន់នាក់ត្រូវការប្រើប្រាស់ ដើម្បីប្រមូលសម្អាតសំរាមសរីរាង្គរលួយៗនៅក្នុងបន្ទប់បិទជិតមួយអញ្ចឹង។ |
| Chemical Oxygen Demand (COD) (តម្រូវការអុកស៊ីសែនគីមី) | រង្វាស់បរិមាណអុកស៊ីសែនសរុបដែលត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុគីមីទាំងឡាយ (ទាំងសរីរាង្គ និងអសរីរាង្គ) នៅក្នុងទឹកតាមរយៈប្រតិកម្មអុកស៊ីតកម្ម។ វាជាសូចនាករចម្បងមួយសម្រាប់វាយតម្លៃកម្រិតនៃការបំពុលទឹកសំណល់ឧស្សាហកម្ម។ | ដូចជាកម្លាំងភ្លើងសរុបដែលយើងត្រូវការដើម្បីដុតកម្ទេចចោលនូវរាល់សំរាមទាំងអស់ (ទាំងសំរាមរលួយ និងប្លាស្ទិកមិនរលួយ) នៅក្នុងគំនរសំរាមមួយ។ |
| Total Suspended Solids (TSS) (អង្គធាតុរឹងព្យួរទូទៅ / កំណករឹងអណ្តែតក្នុងទឹក) | បរិមាណភាគល្អិតរឹងតូចៗដែលអណ្តែត ឬជាប់នៅក្នុងទឹក (មិនរលាយ) ដែលធ្វើឱ្យទឹកល្អក់កករ។ ភាគល្អិតទាំងនេះអាចជាកម្ទេចដី ម្សៅ ឬសរសៃរុក្ខជាតិ ដែលតម្រូវឱ្យមានការច្រោះចេញមុនពេលបញ្ចេញចោលទៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាកម្ទេចស្លឹកតែតូចៗដែលអណ្តែតវិលវល់នៅក្នុងកែវតែ បន្ទាប់ពីយើងកូរវាខ្លាំងៗ។ |
| Commercial Cane Sugar (CCS) (កម្រិតជាតិស្ករអំពៅពាណិជ្ជកម្ម) | ជាខ្នាតរង្វាស់គិតជាភាគរយ ដែលបង្ហាញពីបរិមាណស្ករសុទ្ធដែលអាចចម្រាញ់ចេញពីអំពៅមួយតោន។ វាកំណត់ពីគុណភាព និងតម្លៃរបស់អំពៅនៅលើទីផ្សារ ហើយរងឥទ្ធិពលពីបរិមាណទឹក និងជីដែលដើមអំពៅទទួលបាន។ | ដូចជាការគិតភាគរយនៃបរិមាណមាសសុទ្ធ ដែលយើងអាចស្លរទាញយកបានពីរ៉ែមាសមួយតោន។ |
| Immobilization (អសកម្មភាវូបនីយកម្ម) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជាអាសូតសរីរាង្គ) មកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ការលូតលាស់របស់វា ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងនោះបានមួយរយៈ។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងមកខ្ចីលុយសន្សំរបស់យើងយកទៅរកស៊ីមុន ធ្វើឱ្យយើងអត់មានលុយទិញម្ហូបហូបមួយរយៈ រហូតទាល់តែគេសងវិញទើបយើងអាចចាយបាន។ |
| Evapotranspiration / ETc (រំហួតត្រង់ស្ពីរ៉ាស្យុង / តម្រូវការទឹករបស់ដំណាំ) | បរិមាណទឹកសរុបដែលបាត់បង់ពីដីដោយសាររំហួតធម្មជាតិ (Evaporation) បូករួមទាំងការបញ្ចេញជាតិទឹកតាមស្លឹករបស់រុក្ខជាតិ (Transpiration)។ ទិន្នន័យនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីគណនាថាតើត្រូវស្រោចទឹកដំណាំក្នុងបរិមាណប៉ុន្មានទើបគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាការគណនាថាតើមនុស្សម្នាក់ត្រូវផឹកទឹកប៉ុន្មានលីត្រក្នុងមួយថ្ងៃ ដើម្បីប៉ះប៉ូវកម្លាំង បន្ទាប់ពីហូរញើសពេលហាត់ប្រាណ និងការបាត់បង់ជាតិទឹកតាមស្បែក។ |
| Randomized Complete Block Design (RBD) (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយចាត់តាំងប្រភេទនៃការព្យាបាល (ឧទាហរណ៍៖ ប្រភពទឹក ៣ ប្រភេទខុសគ្នា) ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នារបស់គុណភាពដីដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលលម្អៀង។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយស្មើភាព ដើម្បីប្រកួតប្រជែងគ្នាកុំឱ្យមានក្រុមណាមួយមានប្រៀបជាងគេដោយអយុត្តិធម៌។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
