បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការកើនឡើងនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីរបស់ដង្កូវស៊ីស្ពៃ Plutella xylostella និងមមាចម្សៅដំឡូងមី Phenacoccus manihoti ដោយស្វែងរកសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិជាជម្រើសជំនួសប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រជ្រលក់ស្លឹក និងផ្លែឈើ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹកម៉ៃសាក់ចំនួន ៣ ពូជ ធៀបនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីស្តង់ដារ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Teak Leaf Extracts (Ethanolic & Methanolic) សារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹកម៉ៃសាក់ (ប្រើអេតាណុល និងមេតាណុល) |
មានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន មនុស្ស និងអាចកាត់បន្ថយបញ្ហាសត្វល្អិតស៊ាំនឹងថ្នាំគីមី។ វាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការរារាំងការលូតលាស់របស់សត្វល្អិតពីដំណាក់កាលដង្កូវទៅជាសត្វពេញវ័យ។ | ទាមទារដំណើរការចម្រាញ់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលអាចចំណាយពេលយូរ ហើយកំហាប់ដែលត្រូវការប្រើប្រាស់ខ្ពស់ជាងថ្នាំគីមីបន្តិច (២-១០%)។ | សម្រេចបានអត្រាសម្លាប់ LC50 ចំនួន ៤,៩-៦,៤% សម្រាប់ដង្កូវស៊ីស្ពៃ និង ២,៣-២,៤% សម្រាប់មមាចម្សៅដំឡូងមីនៅ ៤៨ ម៉ោង និងរារាំងការលូតលាស់បាន ១០០% នៅកំហាប់ ៨%។ |
| Chemical Insecticides (Fipronil & Imidacloprid) ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី (Fipronil និង Imidacloprid) |
មានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់លឿន ងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ និងងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់សម្រាប់កសិករ។ | ប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ បរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យសត្វល្អិត (ជាពិសេសដង្កូវស៊ីស្ពៃ) បង្កើតភាពស៊ាំកាន់តែខ្លាំងប្រឆាំងនឹងថ្នាំ។ | នៅរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង Fipronil សម្លាប់ដង្កូវស៊ីស្ពៃបាន ៥៨% ទៅ ៧៤% ចំណែក Imidacloprid សម្លាប់មមាចម្សៅដំឡូងមីបាន ៨៨,៣% ទៅ ១០០% ប៉ុន្តែមានកម្រិតទាបក្នុងការរារាំងការលូតលាស់ដង្កូវស៊ីស្ពៃធៀបនឹងសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ។ |
| Control (Tween-20 in water) សំណាកត្រួតពិនិត្យ (ល្បាយទឹក និង Tween-20) |
មិនមានផលប៉ះពាល់អ្វីទាំងអស់ ប្រើសម្រាប់តែផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃការពិសោធន៍ប៉ុណ្ណោះ។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពសោះក្នុងការសម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់សត្វល្អិត។ | អត្រាស្លាប់របស់សត្វល្អិតគឺ ០% ទាំងដង្កូវស៊ីស្ពៃ និងមមាចម្សៅដំឡូងមី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ជាក់លាក់ទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមីមូលដ្ឋាន និងសារធាតុរំលាយសម្រាប់ការទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ស្លឹកម៉ៃសាក់ដែលប្រមូលបានពីខេត្ត Chumphon និងសត្វល្អិតពីខេត្តផ្សេងៗទៀត។ ទោះបីជាប្រភេទរុក្ខជាតិ និងអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ វាចាំបាច់ត្រូវធ្វើការធ្វើតេស្តសាកល្បងដោយផ្ទាល់នៅលើវាលស្រែជាក់ស្តែង (Field trial) និងប្រើប្រាស់ពូជម៉ៃសាក់ក្នុងស្រុក។
បច្ចេកទេស និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។
ការជំរុញការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រពីស្លឹកម៉ៃសាក់ នឹងជួយលើកកម្ពស់និរន្តរភាពកសិកម្ម ធានាសុខភាពកសិករ និងបន្ថែមតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដល់ដើមម៉ៃសាក់នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Median lethal concentration (LC50) (កំហាប់ដែលសម្លាប់សត្វល្អិតបាន ៥០%) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារនៅក្នុងការធ្វើតេស្តជាតិពុល ដែលបង្ហាញពីកម្រិតកំហាប់នៃសារធាតុណាមួយដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីសម្លាប់ពាក់កណ្តាល (៥០%) នៃចំនួនសត្វល្អិតគោលដៅនៅក្នុងការពិសោធន៍។ កាលណាភាគរយ LC50 កាន់តែទាប មានន័យថាសារធាតុនោះកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ខ្ពស់។ | ប្រៀបដូចជាការរកមើលថាតើត្រូវប្រើថ្នាំកម្រិតប៉ុន្មាន ដើម្បីអាចកម្ចាត់មេរោគឱ្យបានពាក់កណ្តាលនៃចំនួនមេរោគសរុបនៅក្នុងខ្លួនអ្នកជំងឺ។ |
| Anti-feedant activity (សកម្មភាពប្រឆាំងការស៊ីចំណី) | ជាលក្ខណៈរបស់សារធាតុគីមី ឬសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ ដែលមិនសម្លាប់សត្វល្អិតភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែវាធ្វើឱ្យសត្វល្អិតបាត់បង់ចំណង់អាហារ ឬមិនចង់ស៊ីស្លឹករុក្ខជាតិដែលបានបាញ់សារធាតុនោះ រហូតដល់ពួកវាចុះខ្សោយ និងងាប់ដោយសារការអត់អាហារ។ | ដូចជាការលាបថ្នាំល្វីងនៅលើម្រាមដៃក្មេង ដើម្បីកុំឱ្យក្មេងបៅដៃខ្លួនឯង។ |
| Botanical insecticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រពីរុក្ខជាតិ) | ជាប្រភេទថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិតដែលផលិតឡើងដោយការចម្រាញ់យកសារធាតុសកម្មពីផ្នែកផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជា ស្លឹក សំបក ឫស) ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីសំយោគ ដែលជាទូទៅមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ចំពោះបរិស្ថាន និងមនុស្ស។ | ដូចជាការយកទឹកស្លឹកស្តៅ ឬម្ទេស មកបាញ់សម្លាប់ដង្កូវជំនួសឱ្យការទិញថ្នាំគីមីពុលពីផ្សារមកប្រើ។ |
| Repellent index (%RI) (សន្ទស្សន៍បណ្តេញសត្វល្អិត) | ជារង្វាស់គណនាជាភាគរយ ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពនៃសារធាតុណាមួយក្នុងការបណ្តេញសត្វល្អិតមិនឱ្យចូលជិតទីតាំង ឬចំណីដែលបានដាក់សារធាតុនោះ ដោយប្រៀបធៀបជាមួយចំណីធម្មតា។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើធូបមូស ឬថ្នាំលាបការពារមូស អាចដេញមូសមិនឱ្យហើរមកទិចយើងបានកម្រិតណា។ |
| Inhibition of insect development (ការរារាំងការលូតលាស់របស់សត្វល្អិត) | ជាយន្តការដែលសារធាតុសកម្មចូលទៅរំខានដល់ប្រព័ន្ធអ័រម៉ូន ឬដំណើរការផ្លាស់ប្តូររូបរាងរបស់សត្វល្អិត ធ្វើឱ្យពួកវាមិនអាចវិវឌ្ឍពីដំណាក់កាលមួយទៅដំណាក់កាលមួយទៀតបាន (ឧទាហរណ៍ មិនអាចវិវឌ្ឍពីដង្កូវទៅជាសត្វពេញវ័យ) ហើយទីបំផុតក៏ងាប់។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំបញ្ឈប់ការលូតលាស់ ធ្វើឱ្យកូនកង្កែបមិនអាចដុះជើងក្លាយជាកង្កែបពេញវ័យបាន។ |
| Rotary evaporation (ការរំភាយរាវដោយរង្វិល) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនដើម្បីបំបែក ឬរំភាយសារធាតុរំលាយ (ដូចជា អេតាណុល ឬ មេតាណុល) ចេញពីល្បាយសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ ដោយប្រើសីតុណ្ហភាពទាបនិងសម្ពាធទាប (Vacuum) ដើម្បីទទួលបានតែសារធាតុសកម្មសុទ្ធរខាប់ៗ។ | ដូចជាការដាំទឹកអំបិលឱ្យពុះរហូតដល់ងួតទឹកអស់ ហើយនៅសល់តែកករអំបិលនៅលើបាតឆ្នាំង គ្រាន់តែម៉ាស៊ីននេះធ្វើឱ្យទឹកងួតលឿនដោយមិនចាំបាច់ប្រើកម្តៅក្តៅខ្លាំងពេក។ |
| No-choice bioassay (ការសាកល្បងជីវសាស្ត្រដោយគ្មានជម្រើស) | ជាវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ដែលសត្វល្អិតត្រូវបានដាក់ឱ្យនៅជាមួយចំណីដែលបានប្រឡាក់សារធាតុសាកល្បងតែមួយគត់ ដោយមិនមានចំណីធម្មតា (គ្មានថ្នាំ) សម្រាប់ជាជម្រើសផ្សេងឡើយ ដើម្បីបង្ខំឱ្យវាស៊ី និងដើម្បីធ្វើតេស្តពីកម្រិតជាតិពុលតាមមាត់។ | ដូចជាការទុកម្ហូបតែមួយមុខគត់នៅលើតុ ឱ្យមនុស្សម្នាក់ហូប បើមិនហូបគឺមានតែដាច់ពោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
