បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីបរិមាណប្រេង សមាសភាពអាស៊ីតខ្លាញ់ លក្ខណៈរូប-គីមី និងបរិមាណសារធាតុពុលហ្គោស៊ីប៉ូល (gossypol) នៅក្នុងប្រេងគ្រាប់កប្បាសថៃ ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាចំណីអាហារ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលគំរូគ្រាប់កប្បាសចំនួន ៦ ពូជពី ១១ ទីតាំងផ្សេងៗគ្នានៅប្រទេសថៃ ហើយធ្វើការវិភាគដោយផ្អែកលើស្តង់ដាររបស់ American Oil Chemists' Society។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Solvent Extraction (Crude Oil) ការទាញយកប្រេងឆៅដោយប្រើសារធាតុរំលាយគីមី |
អាចទាញយកបរិមាណប្រេងបានខ្ពស់ (១៨,៨-២១,៩%) ពីគ្រាប់កប្បាស និងរក្សាបាននូវអាស៊ីតខ្លាញ់សំខាន់ៗ។ | ប្រេងដែលទទួលបានមានពណ៌ក្រមៅ និងមានផ្ទុកសារធាតុពុលហ្គោស៊ីប៉ូល (Gossypol) ក្នុងកម្រិតខ្ពស់ (មធ្យម ០,៧០%) ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពប្រសិនបើបរិភោគ។ | ទទួលបានទិន្នផលប្រេងខ្ពស់បំផុត ២១,៩% ប៉ុន្តែមានសារធាតុពុលដែលមិនទាន់អាចប្រើប្រាស់ជាចំណីអាហារបាន។ |
| Chemical Refining Process (Neutralization, Bleaching, Deodorization) ដំណើរការចម្រាញ់ប្រេងគីមី (អព្យាក្រឹតកម្ម ការធ្វើឲ្យស និងការបំបាត់ក្លិន) |
អាចកាត់បន្ថយសារធាតុពុលហ្គោស៊ីប៉ូលបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងធ្វើឲ្យប្រេងមានសុវត្ថិភាពពេញលេញសម្រាប់ការបរិភោគ។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាកម្តៅខ្ពស់ ឧបករណ៍សុញ្ញកាស (Vacuum) និងសារធាតុគីមី ដែលបង្កើនថ្លៃដើមផលិតកម្ម។ | សារធាតុពុលហ្គោស៊ីប៉ូលធ្លាក់ចុះដល់ ០,០២% ដែលទាបជាងកម្រិតសុវត្ថិភាពកំណត់ (០,០៣%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ សារធាតុគីមីសម្រាប់វិភាគ និងឧបករណ៍ចម្រាញ់ប្រេងដែលប្រើកម្តៅនិងសម្ពាធសុញ្ញកាស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃដោយប្រើប្រាស់ពូជកប្បាសក្នុងស្រុក និងផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ក៏ដូចជាដីនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវនេះគឺមានតម្លៃជាឯកសារយោង ប៉ុន្តែទិន្នន័យជាក់ស្តែងអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឲ្យមានការធ្វើតេស្តផ្ទាល់លើពូជកប្បាស Gossypium ដែលដាំដុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការវិភាគ និងដំណើរការចម្រាញ់ប្រេងគ្រាប់កប្បាសនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិ-ឧស្សាហកម្ម និងស្តង់ដារសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាចម្រាញ់ប្រេងតាមស្តង់ដារនេះ នឹងជួយកម្ពុជាធានាបាននូវការផលិតប្រេងរុក្ខជាតិដែលមានសុវត្ថិភាព និងជំរុញការកែច្នៃកសិផលក្នុងស្រុកឲ្យមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| gossypol (សារធាតុពុលហ្គោស៊ីប៉ូល) | វាគឺជាសារធាតុពណ៌លឿងដែលមានដោយធម្មជាតិក្នុងគ្រាប់កប្បាស ដែលដើរតួជាសារធាតុការពាររុក្ខជាតិពីសត្វល្អិត។ នៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ប្រសិនបើវាមិនត្រូវបានកម្ចាត់ចេញពីប្រេងគ្រាប់កប្បាសទេ វាអាចបង្កការពុលដល់មនុស្ស និងសត្វ (លើកលែងសត្វទំពារអៀង) ដោយប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធបន្តពូជ និងកោសិកា។ | ដូចជាថ្នាំពុលការពារខ្លួនពីធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិ ដែលយើងត្រូវលាងសម្អាតចេញឱ្យអស់មុនពេលយកមកធ្វើជាអាហារបរិភោគ។ |
| linoleic acid (អាស៊ីតលីណូលេអ៊ិច) | វាគឺជាប្រភេទអាស៊ីតខ្លាញ់មិនឆ្អែត (Polyunsaturated fatty acid) ដ៏សំខាន់ដែលរាងកាយមនុស្សមិនអាចផលិតដោយខ្លួនឯងបាន។ វាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយកាត់បន្ថយកម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលក្នុងសរសៃឈាម និងរក្សាសុខភាពបេះដូង។ | ដូចជាកម្មកររៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងសរសៃឈាម ដែលជួយបោសសម្អាតខ្លាញ់អាក្រក់មិនឲ្យកកស្ទះ។ |
| refining process (ដំណើរការចម្រាញ់ប្រេង) | គឺជាស៊េរីនៃប្រតិបត្តិការគីមីនិងកម្តៅនៅក្នុងរោងចក្រ ដើម្បីដកយកសារធាតុមិនល្អ ក្លិន ពណ៌ និងសារធាតុពុល (ដូចជា gossypol) ចេញពីប្រេងឆៅ ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាប្រេងថ្លាដែលមានសុវត្ថិភាពនិងគុណភាពខ្ពស់សម្រាប់ការប្រើប្រាស់។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកស្អាត ដែលច្រោះយកកករនិងមេរោគចេញពីទឹកទន្លេ ដើម្បីប្រែក្លាយវាជាទឹកសុទ្ធសម្រាប់ផឹក។ |
| Neutralization (ប្រតិបត្តិការអព្យាក្រឹតកម្ម) | គឺជាជំហានដំបូងនៃដំណើរការចម្រាញ់ប្រេង ដែលគេប្រើប្រាស់សារធាតុបាស (Alkali) ទៅប្រតិកម្មជាមួយអាស៊ីតខ្លាញ់សេរី (Free fatty acids) ដែលមានក្នុងប្រេងឆៅ បង្កើតបានជាកករសាប៊ូ (Soap stock) ដែលងាយស្រួលនឹងបំបែកនិងទាញយកចេញ។ | ដូចជាការប្រើសាប៊ូលាងចានដើម្បីបន្សាបនិងជម្រះខ្លាញ់កខ្វក់ចេញពីចានសម្ល។ |
| Saponification value (តម្លៃសាប៊ូកម្ម) | គឺជារង្វាស់គីមីមួយដែលបញ្ជាក់ពីទំហំជាមធ្យមនៃខ្សែសង្វាក់អាស៊ីតខ្លាញ់នៅក្នុងប្រេង ដោយវាស់បរិមាណសារធាតុប៉ូតាស្យូមអ៊ីដ្រុកស៊ីត (KOH) ដែលត្រូវការដើម្បីបំប្លែងប្រេងនោះទៅជាសាប៊ូទាំងស្រុង។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណទឹកដែលត្រូវដាក់ចូលក្នុងធុង ដើម្បីដឹងថាធុងនោះមានទំហំផ្ទុកធំប៉ុនណា។ |
| Iodine value (តម្លៃអ៊ីយ៉ូត) | គឺជាសូចនាករសម្រាប់វាស់កម្រិតនៃភាពមិនឆ្អែត (Unsaturation) របស់អាស៊ីតខ្លាញ់ក្នុងប្រេង ដោយរាប់បរិមាណអ៊ីយ៉ូតដែលស្រូបយកដោយប្រេងនោះ។ ប្រេងដែលមានតម្លៃអ៊ីយ៉ូតខ្ពស់មានន័យថាវាមានអាស៊ីតខ្លាញ់មិនឆ្អែតច្រើន (ល្អសម្រាប់សុខភាព)។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនកៅអីទំនេរនៅក្នុងឡានក្រុង ដើម្បីដឹងថាតើឡាននោះអាចផ្ទុកអ្នកដំណើរបានប៉ុន្មាននាក់ទៀត។ |
| Gas Chromatograph (ឧស្ម័នក្រូម៉ាតូក្រាហ្វ) | គឺជាឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ដ៏ទំនើបមួយ ដែលប្រើប្រាស់ឧស្ម័នដើម្បីបំបែក និងវាស់វែងបរិមាណសមាសធាតុគីមីនីមួយៗ (ដូចជាប្រភេទអាស៊ីតខ្លាញ់ផ្សេងៗគ្នា) ដែលលាយឡំគ្នានៅក្នុងគំរូប្រេងតែមួយ ដោយផ្អែកលើចំណុចរំពុះរបស់វា។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរាប់កាក់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលបំបែកកាក់ទៅតាមទំហំ ហើយប្រាប់យើងថាក្នុងកាបូបមានកាក់១០០រៀល ឬ៥០០រៀលចំនួនប៉ុន្មាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
