Original Title: Effects of Thai Plant Extracts on the Oriental Fruit Fly II. Repellency Test.
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ឥទ្ធិពលនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិថៃមកលើរុយទិចផ្លែឈើទិសបូព៌ា ភាគ២៖ ការធ្វើតេស្តភាពបណ្តេញ

ចំណងជើងដើម៖ Effects of Thai Plant Extracts on the Oriental Fruit Fly II. Repellency Test.

អ្នកនិពន្ធ៖ Sutharm Areekul (Dept. of Entomology, Faculty of Agriculture, Kasetsart Univ.), Prateungsri Sinchaisri (Agricultural Chemistry Section, Ministry of Agriculture), Saen Tigvatananon (Dept. of Agricultural Technology, King Mongkut Institute of Technology)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1988, Kasetsart J. (Nat. Sci.) / Agriculture and Natural Resources

វិស័យសិក្សា៖ Agricultural Entomology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លាញផ្លែឈើទុំដោយរុយទិចផ្លែឈើទិសបូព៌ា (Dacus dorsalis Hendel) និងស្វែងរកសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិដែលអាចការពារមិនឱ្យរុយញីទម្លាក់ពងបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃកម្រិតសក្តានុពលនៃការបណ្តេញរបស់សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ ដោយផ្អែកលើអត្រានៃការទម្លាក់ពងរបស់រុយញីអាយុ ១៥ ថ្ងៃនៅក្នុងប្រអប់ពិសោធន៍។

ការចម្រាញ់សារធាតុពីរុក្ខជាតិចំនួន ១១០ ប្រភេទ (Plant Extraction)
ការធ្វើតេស្តភាពបណ្តេញការទម្លាក់ពង (Oviposition Repellency Test)
ការគណនាភាគរយនៃការទម្លាក់ពងធៀបនឹងវត្ថុបញ្ជា (Relative Oviposition Percentage)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ក្នុងចំណោមសារធាតុចម្រាញ់ចំនួន ១៣០ មាន ៦ បង្ហាញភាពបណ្តេញកម្រិតខ្ពស់បំផុត (Very High) ១ កម្រិតខ្ពស់ (High) ៧ កម្រិតខ្ពស់មធ្យម (Moderately High) និង ៨០ គ្មានប្រសិទ្ធភាព (Ineffective)។
រុក្ខជាតិដែលមានប្រសិទ្ធភាពបណ្តេញខ្ពស់បំផុតរួមមាន ស្តៅថៃ (Azadirachta indica var. siamensis), ក្រូចសើច (Citrus hystrix), ត្រសក់ស្រូវ (Cucumis melo) និងស្លឹកគ្រៃ (Cymbopogon citratus)។
កម្រិតប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុចម្រាញ់មានការប្រែប្រួលអាស្រ័យលើផ្នែករបស់រុក្ខជាតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ ប្រភេទសារធាតុរំលាយ និងវិធីសាស្ត្រនៃការចម្រាញ់។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Solvent Extraction (Rolling/Soxhlet with Petroleum Ether) ការចម្រាញ់ដោយប្រើសារធាតុរំលាយ (Rolling/Soxhlet ជាមួយ Petroleum Ether)	មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទាញយកសារធាតុសកម្ម (Active principles) ដែលមិនងាយហើរ ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិដូចជា ស្តៅថៃ (Azadirachta indica var. siamensis) និងស្លឹកគ្រៃ បង្ហាញភាពបណ្តេញកម្រិតខ្ពស់បំផុត។	ទាមទារសារធាតុគីមីមន្ទីរពិសោធន៍ (Petroleum Ether) ឧបករណ៍ពិសេស និងមានហានិភ័យទាក់ទងនឹងសុវត្ថិភាពសារធាតុគីមី ដែលពិបាកសម្រាប់កសិករអនុវត្តដោយផ្ទាល់។	អត្រានៃការទម្លាក់ពងធៀបនឹងវត្ថុបញ្ជា (Relative oviposition) ធ្លាក់ចុះដល់ ១៨.៦១% សម្រាប់ស្តៅ និង ២១.១២% សម្រាប់ស្លឹកគ្រៃ។
Distillation Extraction (Condensate / Volatile Oil) ការចម្រាញ់ដោយវិធីបិត (យកចំហាយទឹក ឬប្រេង)	ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ទាញយកសមាសធាតុដែលងាយហើរ (Volatile fractions) ពីរុក្ខជាតិមានក្លិនដូចជា ត្រសក់ស្រូវ (Cucumis melo) និងមានលក្ខណៈសរីរាង្គជាងវិធីប្រើគីមី។	ត្រូវការប្រព័ន្ធបិត (Distillation setup) ដែលចំណាយថាមពលកម្ដៅច្រើន និងពេលវេលាយូរ ហើយប្រេងដែលចម្រាញ់បានងាយនឹងហើរចូលទៅក្នុងបរិយាកាសវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស។	សារធាតុចម្រាញ់ពីត្រសក់ស្រូវ (Condensate) បង្ហាញភាពបណ្តេញខ្ពស់បំផុតកម្រិត ៣៥.០៧% នៃការទម្លាក់ពង។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមធ្យម ទៅខ្ពស់ ទាំងផ្នែកគីមី និងជីវសាស្ត្រ ដើម្បីអនុវត្តការចម្រាញ់ និងការធ្វើតេស្តលើសត្វល្អិត។

Laboratory Equipment: ម៉ាស៊ីនបាញ់សាច (Mist machine) ដែលមានសម្ពាធ 15 lb/inch², ឧបករណ៍ចម្រាញ់ Soxhlet និងប្រព័ន្ធបិត (Distillation apparatus)។
Biological Subjects: រុយទិចផ្លែឈើទិសបូព៌ា (Dacus dorsalis) ញីអាយុ ១៥ ថ្ងៃក្នុងចំនួនច្រើន និងមានសុខភាពល្អ ព្រមទាំងទឹកក្រូចពោធិ៍សាត់ (២០%) សម្រាប់ធ្វើជានុយទាក់ទាញ។
Chemical Reagents: សារធាតុរំលាយគីមីដូចជា Petroleum ether និងទឹកស្អាតសម្រាប់ប្រព័ន្ធចម្រាញ់ និងថែទាំសត្វល្អិត។
Physical Materials: ប្រអប់ប្លាស្ទិកសម្រាប់សាកល្បងការទម្លាក់ពង (Oviposition cages ទំហំ 17x25x9 cm) គ្របដោយសំណាញ់លួស និងកែវជ័រដែលមានចោះរន្ធតូចៗ ៥០ សម្រាប់ឱ្យរុយពង។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជរុក្ខជាតិក្នុងស្រុកចំនួន ១១០ ប្រភេទនៅតំបន់នោះ។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសថៃ រុក្ខជាតិជាច្រើនក្នុងបញ្ជីនេះ (ដូចជាស្តៅ ក្រូចសើច ស្លឹកគ្រៃ) គឺសម្បូរនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុត និងអាចចម្លងយកមកប្រើប្រាស់បានក្នុងបរិបទកសិកម្មខ្មែរ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលពីការសិក្សានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី ដែលកំពុងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគ។

Agriculture in Battambang and Pursat: កសិករម្ចាស់ចម្ការស្វាយ និងក្រូចពោធិ៍សាត់ អាចប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិងាយស្រួលរកដូចជា ស្តៅ និងស្លឹកគ្រៃ ដើម្បីការពារផ្លែឈើពីការទម្លាក់ពងបំផ្លាញដោយរុយ Dacus dorsalis។
Organic Farming Communities: សហគមន៍កសិកម្មសរីរាង្គ (ឧទាហរណ៍នៅខេត្តមណ្ឌលគិរី ឬសហគមន៍គាំទ្រដោយអង្គការ) អាចផលិតថ្នាំបណ្តេញសត្វល្អិតតាមបែបធម្មជាតិ តាមរយៈការបិតយកប្រេងស្លឹកគ្រៃ ឬក្រូចសើច ដើម្បីលក់ជាផលិតផលក្នុងស្រុក។
Research Institutes (RUA, ITC): និស្សិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) ឬវិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា (ITC) អាចធ្វើការស្រាវជ្រាវបន្តលើវិធីសាស្ត្រចម្រាញ់សារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិខ្មែរ ដើម្បីកែច្នៃជាថ្នាំបាញ់ជីវសាស្ត្រ (Biopesticides) ដែលមានតម្លៃថោក។

ការអភិវឌ្ឍថ្នាំបណ្តេញសត្វល្អិតដោយផ្អែកលើរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក នឹងជួយលើកកម្ពស់ស្តង់ដារសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ (GAP) និងការនាំចេញផ្លែឈើកម្ពុជាទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

ជំហានទី១៖ កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងប្រមូលរុក្ខជាតិគោលដៅ: ប្រើប្រាស់បញ្ជីពីរុក្ខជាតិដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ (VH) ពីឯកសារនេះ ដូចជា ស្តៅ (Azadirachta indica) ក្រូចសើច (Citrus hystrix) និងស្លឹកគ្រៃ (Cymbopogon citratus) រួចប្រមូលគំរូទាំងនេះពីសហគមន៍កសិកម្មក្នុងស្រុក ដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការចម្រាញ់។
ជំហានទី២៖ រៀបចំប្រព័ន្ធចម្រាញ់ខ្នាតតូច: ដំឡើងប្រព័ន្ធ Hydrodistillation សាមញ្ញនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សាកលវិទ្យាល័យ (ឧ. RUA) ដើម្បីទាញយកប្រេងសំខាន់ៗ (Essential oils) ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើសារធាតុគីមីដូចជា Petroleum Ether ដែលអាចមានគ្រោះថ្នាក់។
ជំហានទី៣៖ បង្កើតមន្ទីរពិសោធន៍ចិញ្ចឹមរុយទិចផ្លែឈើ: ចាប់ផ្តើមចិញ្ចឹមរុយ Dacus dorsalis នៅក្នុងទ្រុងសំណាញ់លួស (Bug Dorms) ដោយផ្តល់ចំណីសិប្បនិម្មិត ដើម្បីធានាថាមានរុយញីអាយុ ១៥ ថ្ងៃគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការធ្វើតេស្តភាពបណ្តេញការទម្លាក់ពង (Oviposition bioassays)។
ជំហានទី៤៖ អនុវត្តការធ្វើតេស្តសក្តានុពលភាពបណ្តេញ (Repellency Bioassays): រៀបចំកែវជ័រដាក់ទឹកក្រូចពោធិ៍សាត់ ២០% ជាវត្ថុបញ្ជា ហើយបាញ់សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិទៅលើកែវពិសោធន៍ផ្សេងទៀត ដោយប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបាញ់សាចខ្នាតតូច រួចរាប់ចំនួនពងរុយក្រោយពេល ២៤ ម៉ោង ដើម្បីប្រៀបធៀបភាគរយ (Relative Oviposition)។
ជំហានទី៥៖ សាកល្បងនៅទីវាល និងផ្សព្វផ្សាយដល់កសិករ: យកទម្រង់សារធាតុចម្រាញ់ដែលជោគជ័យបំផុត ទៅបាញ់សាកល្បងផ្ទាល់នៅលើដើមស្វាយ ឬក្រូច ក្នុងរដូវផ្លែទុំនៅខេត្តបាត់ដំបង និងចងក្រងជាសៀវភៅណែនាំ (Guidelines) ដើម្បីចែករំលែកបច្ចេកទេសនេះទៅដល់កសិករ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Dacus dorsalis (រុយទិចផ្លែឈើទិសបូព៌ា)	ជាប្រភេទរុយដែលបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ដំណាំផ្លែឈើ ដោយរុយញីចោះទម្លាក់ពងចូលទៅក្នុងផ្លែឈើទុំ ដែលធ្វើឱ្យដង្កូវញាស់មកស៊ីសាច់ផ្លែឈើពីខាងក្នុង និងធ្វើឱ្យផ្លែឈើស្អុយជ្រុះធ្លាក់ចុះ។	វាដូចជាចោរលួចចូលទៅពងកូនក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃ (ផ្លែឈើ) ហើយទុកឱ្យកូនៗរបស់វាស៊ីបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងផ្ទះនោះរហូតដល់ខូចខាតស្អុយរលួយ។
Oviposition (ការទម្លាក់ពង)	គឺជាដំណើរការដែលសត្វល្អិតញី (ដូចជារុយ) បញ្ចេញ និងទម្លាក់ពងរបស់វាទៅលើទីតាំងណាមួយ (ដូចជាផ្លែឈើ ឬស្លឹកឈើ) ដើម្បីបន្តពូជ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេវាស់ស្ទង់ចំនួនពងដើម្បីដឹងពីប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុបណ្តេញ។	ដូចជាការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជនៅលើដី តែនេះជាការដែលសត្វល្អិតញីយកពងទៅដាក់ក្នុងចំណីអាហារដើម្បីឱ្យកូនរបស់វាងាយស្រួលរស់នៅពេលញាស់។
Repellency (ភាពបណ្តេញ)	គឺជាលក្ខណៈ ឬសមត្ថភាពរបស់សារធាតុណាមួយ (ដូចជាក្លិន ឬរសជាតិពីរុក្ខជាតិ) ដែលធ្វើឱ្យសត្វល្អិតមិនចង់ចូលជិត ឬរារាំងពួកវាមិនឱ្យមកទម្លាក់ពង ឬស៊ីចំណីនៅទីតាំងនោះ។	ប្រៀបដូចជាការប្រើធូបមូស ឬថ្នាំលាបស្បែកដែលមានក្លិនក្រពុល ដើម្បីកុំឱ្យមូសហើរមកខាំយើងអញ្ចឹងដែរ។
Soxhlet-Pet. Ether (ការចម្រាញ់ដោយប្រើឧបករណ៍សុក្លេត និងអេទែរប្រេងកាត)	ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ប្រើសម្រាប់ទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិក្រៀម ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុរំលាយគីមី (Petroleum Ether) ដែលហួត និងកកជាទឹកវិលជុំជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងឧបករណ៍ (Soxhlet) ដើម្បីទាញយកសារធាតុទាំងនោះឱ្យអស់ពីកាកសំណល់រុក្ខជាតិ។	វាស្រដៀងនឹងការឆុងកាហ្វេដោយប្រើម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកក្តៅហូរចុះឡើងៗកាត់ម្សៅកាហ្វេជាច្រើនដង ដើម្បីទាញយករសជាតិ និងពណ៌ឱ្យបានខាប់ល្អបំផុត។
Distill.-Condensate (ទឹកចម្រាញ់ដែលបានពីការបិត)	ជាសារធាតុរាវដែលទទួលបានពីការដាំរុក្ខជាតិឱ្យពុះ រួចយកចំហាយទឹកដែលហួតឡើងនោះទៅធ្វើឱ្យត្រជាក់វិញ (កកជាតំណក់ទឹក)។ វិធីនេះច្រើនប្រើដើម្បីទាញយកប្រេង ឬសមាសធាតុដែលងាយហើរ (Volatile compounds) ពីរុក្ខជាតិ។	ដូចជាការដាំទឹកពុះ ហើយយើងយកគម្របឆ្នាំងទៅគ្រប ពេលចំហាយទឹកប៉ះគម្របត្រជាក់ វានឹងកកជាតំណក់ទឹកតោងនៅលើនោះ ដែលយើងអាចត្រងយកទឹកនោះមកប្រើប្រាស់បាន។
Active principles (សារធាតុសកម្ម)	គឺជាសមាសធាតុគីមីធម្មជាតិជាក់លាក់ណាមួយដែលមាននៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលមានមុខងារ ឬឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើភាវៈរស់ផ្សេងទៀត (ឧទាហរណ៍ សារធាតុដែលបញ្ចេញក្លិនបណ្តេញសត្វល្អិត)។	ប្រៀបដូចជាជាតិកាហ្វេអ៊ីន (Caffeine) នៅក្នុងគ្រាប់កាហ្វេ ដែលជា "សារធាតុសកម្ម" ធ្វើឱ្យយើងញ៉ាំទៅបាត់ងងុយគេង។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖