បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតការស្រាវជ្រាវប្រៀបធៀបដើម្បីស្វែងរកពូជត្រីទីឡាព្យា (Tilapia) ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់លក្ខខណ្ឌបរិស្ថានជាក់លាក់ ដើម្បីបង្កើនផលិតកម្មវារីវប្បកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅក្នុងបឹង Cirata ដែលមានបញ្ហាបំពុលទឹក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design - RCBD) ដើម្បីប្រៀបធៀបពូជត្រីទីឡាព្យាដែលបានកែលម្អហ្សែន និងពូជក្នុងស្រុក តាមរយៈការចិញ្ចឹមក្នុងបែរអណ្តែតទឹករយៈពេល ១៨៣ ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Genetically Improved Strains (IG-SB & IG-SR) ពូជត្រីទីឡាព្យាដែលបានកែលម្អហ្សែន (IG-SB និង IG-SR) |
មានអត្រាលូតលាស់លឿន អត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ ទំហំខ្លួនធំក្រាស់ និងមានពណ៌សម្បុរល្អ (សម្រាប់ទីឡាព្យាក្រហម) ដែលត្រូវប៉ាន់ខ្លាំងលើទីផ្សារ។ ពួកវាធន់នឹងស្ថានភាពទឹកអន់បានប្រសើរជាងពូជធម្មតា។ | ទាមទារការនាំចូលពូជពីក្រៅប្រទេស ឬត្រូវមានប្រព័ន្ធបង្កាត់ពូជកម្រិតខ្ពស់ (Selective breeding) ដើម្បីរក្សាគុណភាពហ្សែនកុំឱ្យធ្លាក់ចុះ។ | ទទួលបានទិន្នផលជីវម៉ាស (Biomass) ជាមធ្យមខ្ពស់ជាងពូជក្នុងស្រុកចំនួន ២៦,៥% នៅពេលប្រមូលផល។ |
| Local Cultivated Strains (CGN & CGR) ពូជត្រីទីឡាព្យាចិញ្ចឹមក្នុងស្រុកធម្មតា (CGN និង CGR) |
ងាយស្រួលរកទិញកូនត្រីពូជពីកសិដ្ឋានក្នុងស្រុក និងស៊ាំនឹងបរិស្ថាននៃការផលិតកូនត្រីក្នុងតំបន់ស្រាប់។ មានតម្លៃដើមក្នុងការទិញកូនត្រីថោកជាងពូជនាំចូល។ | មានអត្រាលូតលាស់យឺត អត្រារស់រានមានជីវិតទាបនៅពេលគុណភាពទឹកធ្លាក់ចុះ (ខ្វះអុកស៊ីហ្សែន) និងភាគច្រើនប្រមូលផលបានត្រីទំហំតូចៗ។ | ទិន្នផលជីវម៉ាស និងទំហំត្រីនៅពេលប្រមូលផលមានកម្រិតទាប (ភាគច្រើនមានទម្ងន់តូចជាង ៨០០ ក្រាម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសម្ភារៈ ទីតាំង និងបច្ចេកទេសតាមដានទិន្នន័យជាក់លាក់សម្រាប់ការចិញ្ចឹមវារីវប្បកម្មតាមបែរ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅបឹង Cirata រដ្ឋ West Java ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលជាតំបន់មានការចិញ្ចឹមត្រីតាមបែរយ៉ាងកកកុញ និងមានបញ្ហាគុណភាពទឹកអន់ (កម្រិតអុកស៊ីហ្សែនទាប)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ចិញ្ចឹមត្រីតាមបែរនៅតាមដងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ ក៏តែងតែប្រឈមនឹងការប្រែប្រួលគុណភាពទឹក និងបញ្ហាជំងឺប្រហាក់ប្រហែលគ្នានេះផងដែរ។
ការជ្រើសរើសប្រើប្រាស់ពូជត្រីកែលម្អហ្សែនដែលមានគុណភាពខ្ពស់ គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានសក្តានុពល និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្មកម្ពុជា។
សរុបមក ការលើកទឹកចិត្តឱ្យកសិករផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់ពូជត្រីទីឡាព្យាដែលបានកែលម្អហ្សែន (Genetically Improved Strains) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល និងភាពប្រកួតប្រជែងខាងសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Genetic strains (ពូជហ្សែន / ពូជត្រីកែលម្អហ្សែន) | ក្រុមសត្វឬរុក្ខជាតិដែលមានប្រភពតែមួយ ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈហ្សែនពិសេសខុសពីគេដែលត្រូវបានជ្រើសរើសនិងបង្កាត់ដើម្បីទទួលបានលក្ខណៈប្រសើរជាងមុន (ដូចជាលូតលាស់លឿន ធន់នឹងជំងឺ ឬមានសាច់ច្រើន)។ | ដូចជាការជ្រើសរើសពូជស្រូវសែនក្រអូប ដែលមានប្រភពពីស្រូវធម្មតា តែត្រូវបានគេសម្រិតសម្រាំងយកតែគ្រាប់ណាដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងមានក្លិនឈ្ងុយ។ |
| Floating net cage culture (ការចិញ្ចឹមតាមបែរអណ្តែតទឹក) | ប្រព័ន្ធវារីវប្បកម្មដែលប្រើប្រាស់សំណាញ់ព័ទ្ធជាទ្រុងអណ្តែតលើផ្ទៃទន្លេ ឬបឹង ដើម្បីចិញ្ចឹមត្រីក្នុងមជ្ឈដ្ឋានទឹកធម្មជាតិ ដោយងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងការផ្តល់ចំណី ការពារពីសត្រូវធម្មជាតិ និងងាយស្រួលប្រមូលផល។ | ដូចជាការសង់របងក្រោលគោនៅលើវាលស្មៅធម្មជាតិ ដើម្បីងាយស្រួលមើលថែ និងការពារសត្វកុំឱ្យដើរចេញឆ្ងាយបាត់។ |
| Biomass (ជីវម៉ាស) | ទម្ងន់សរុបនៃសារពាង្គកាយរស់ (ក្នុងករណីនេះគឺទម្ងន់ត្រីសរុប) នៅក្នុងតំបន់ ឬកន្លែងចិញ្ចឹមណាមួយនៅពេលប្រមូលផល។ វាជារង្វាស់នៃទិន្នផលសរុបដែលកសិករទទួលបានពីការចិញ្ចឹម។ | បើអ្នកដាំស្ពៃមួយរង 'ជីវម៉ាស' គឺទម្ងន់ស្ពៃទាំងអស់ដែលអ្នកដកយកមកថ្លឹងរួមគ្នានៅពេលដល់រដូវប្រមូលផល។ |
| Selective breeding (ការជម្រើសពូជ / ការបង្កាត់ពូជតាមការជ្រើសរើស) | ដំណើរការដែលមនុស្សជ្រើសរើសយកសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាដែលមានលក្ខណៈល្អៗ (ឧទាហរណ៍ ត្រីឆាប់ធំ ឬមានពណ៌ស្បែកស្អាត) មកបង្កាត់ពូជបន្តគ្នាពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដើម្បីឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយកាន់តែមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ។ | ដូចជាការទុកពូជឆ្កែ ដោយរើសយកតែមេបាណាដែលឆ្លាតនិងរឹងមាំ ដើម្បីឱ្យកូនកើតមកឆ្លាតនិងរឹងមាំដូចគ្នា។ |
| Hypoxia (ការខ្វះអុកស៊ីហ្សែនក្នុងទឹក / អ៊ីប៉ុកស៊ី) | ស្ថានភាពដែលបរិមាណអុកស៊ីហ្សែនរលាយក្នុងទឹកធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតទាបខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យត្រីពិបាកដកដង្ហើម តានតឹង ឈប់ស៊ីចំណី លូតលាស់យឺត និងអាចងាប់បន្តបន្ទាប់គ្នាប្រសិនបើមិនមានវិធានការដោះស្រាយទាន់ពេល។ | ដូចជាមនុស្សយើងជាប់នៅក្នុងបន្ទប់បិទជិតដែលគ្មានខ្យល់ចេញចូលគ្រប់គ្រាន់ ធ្វើឱ្យថប់ដង្ហើម និងទន់ខ្សោយ។ |
| Morphometric data (ទិន្នន័យរូបសាស្ត្រ / ទិន្នន័យរង្វាស់រង្វាល់រូបរាង) | ទិន្នន័យដែលបានមកពីការវាស់វែងទំហំ និងរូបរាងរាងកាយជាក់លាក់របស់សារពាង្គកាយ (ដូចជា ប្រវែងខ្លួន ប្រវែងក្បាល កម្រាស់ និងទទឹងរបស់ត្រី) ដើម្បីប្រៀបធៀបភាពខុសគ្នារវាងពូជ និងវាយតម្លៃគុណភាពសាច់នៅលើទីផ្សារ។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរវាស់ទំហំចង្កេះ ដើមទ្រូង និងប្រវែងដៃជើងរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីដឹងពីរាងរៅរបស់ពួកគេ។ |
| Average Daily Gain (អត្រាកំណើនប្រចាំថ្ងៃជាមធ្យម / ADG) | ការគណនារកបរិមាណទម្ងន់មធ្យមដែលសត្វ (ត្រី) កើនឡើងក្នុងមួយថ្ងៃ ដោយយកទម្ងន់ចុងក្រោយដកទម្ងន់ដើម រួចចែកនឹងចំនួនថ្ងៃដែលបានចិញ្ចឹមសរុប។ នេះជាសូចនាករសំខាន់ក្នុងការវាស់ស្ទង់ភាពឆាប់ធំរបស់សត្វ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់ក្មេងម្នាក់ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ រួចចែកនឹង ៣៦៥ ថ្ងៃ ដើម្បីចង់ដឹងថាក្នុងមួយថ្ងៃក្មេងនោះលូតកម្ពស់បានប៉ុន្មានមិល្លីម៉ែត្រ។ |
| Sex-reversed fingerlings (កូនត្រីបំប្លែងភេទ) | កូនត្រីដែលត្រូវបានផ្តល់ចំណីលាយអ័រម៉ូនតាំងពីទើបញាស់ ដើម្បីបំប្លែងភេទពួកវាឱ្យទៅជាឈ្មោលទាំងអស់។ ក្នុងវារីវប្បកម្មត្រីទីឡាព្យា គេនិយមចិញ្ចឹមតែត្រីឈ្មោលព្រោះវាលូតលាស់លឿនជាង និងមិនបង្កាត់ពូជពាសវាលពាសកាលធ្វើឱ្យកកកុញក្នុងបែរ។ | ដូចជាការបញ្ជូនក្មេងប្រុសទាំងអស់ទៅរៀនសាលាដាច់ដោយឡែក ដើម្បីឱ្យពួកគេផ្តោតតែលើការសិក្សានិងលូតលាស់ ដោយមិនមានការរំខានពីរឿងស្នេហាក្នុងវ័យសិក្សា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
