បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់នៃការពុលដោយសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិចំនួន៥ប្រភេទទៅលើត្រីទីឡាព្យាសស (Oreochromis niloticus) ដើម្បីស្វែងរកជម្រើសថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតតាមបែបធម្មជាតិដែលអាចជំនួសសារធាតុគីមីក្នុងវារីវប្បកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការធ្វើតេស្តជាតិពុលស្រួចស្រាវ និងតេស្តរងស្រួចស្រាវលើកូនត្រីទីឡាព្យាសនៅក្នុងអាងកញ្ចក់ពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nicotiana tobacum extract សារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹកថ្នាំជក់ (Nicotiana tobacum) |
មានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ត្រីសត្រូវខ្ពស់បំផុត និងទាមទារបរិមាណកំហាប់ទាបបំផុតក្នុងការប្រើប្រាស់។ | អាចបណ្តាលឱ្យត្រីមានភាពស្លេកស្លាំងនិងស្ត្រេសខ្លាំង ប្រសិនបើមិនបានគ្រប់គ្រងកម្រិតឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | កម្រិត LC50 រយៈពេល ៤៨ម៉ោង គឺ ០.៨៣ ក្រាម/លីត្រ។ |
| Manihot esculenta extract សារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹកដំឡូងមី (Manihot esculenta) |
ជារុក្ខជាតិដែលងាយស្រួលរកបំផុតក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់លំដាប់ទី២។ | ត្រូវការបរិមាណច្រើនជាងថ្នាំជក់បន្តិច ដើម្បីទទួលបានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ ៥០% (LC50)។ | កម្រិត LC50 រយៈពេល ៤៨ម៉ោង គឺ ១.២២ ក្រាម/លីត្រ។ |
| Azadirachta indica extract សារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹកស្តៅ (Azadirachta indica) |
ជារុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតបែបធម្មជាតិ និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ | ទាមទារកំហាប់ខ្ពស់ជាងរុក្ខជាតិថ្នាំជក់ និងដំឡូងមី ទើបអាចសម្លាប់ត្រីគោលដៅបាន។ | កម្រិត LC50 រយៈពេល ៤៨ម៉ោង គឺ ១.៦៤ ក្រាម/លីត្រ។ |
| Carica papaya extract សារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹកល្ហុង (Carica papaya) |
ងាយស្រួលប្រមូលផល និងមិនសូវមានហានិភ័យខ្ពស់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់។ | មានប្រសិទ្ធភាពពុលទាប ដែលតម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់បរិមាណច្រើនក្នុងស្រះនីមួយៗ។ | កម្រិត LC50 រយៈពេល ៤៨ម៉ោង គឺ ២.១៦ ក្រាម/លីត្រ។ |
| Terminalia catappa extract សារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹកអាល់ម៉ុន (Terminalia catappa) |
ដើមឈើនេះមានដាំដុះច្រើន និងងាយស្រួលប្រមូលស្លឹកយកមកសម្ងួត។ | មានប្រសិទ្ធភាពខ្សោយជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិទាំង៥ ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការរៀបចំ។ | កម្រិត LC50 រយៈពេល ៤៨ម៉ោង គឺ ២.៤៤ ក្រាម/លីត្រ (ខ្សោយជាងគេ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃនៃការចំណាយជាសាច់ប្រាក់លម្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ពិសោធន៍មូលដ្ឋាន និងវត្ថុធាតុដើមរុក្ខជាតិដែលអាចរកបានយ៉ាងងាយស្រួលក្នុងស្រុក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុង Ibadan ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់ពូជត្រីទីឡាព្យាសស និងរុក្ខជាតិក្នុងតំបន់របស់ពួកគេ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រូពិចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ តែលក្ខខណ្ឌគុណភាពទឹក សីតុណ្ហភាព និងកម្រិតជាតិពុលនៃរុក្ខជាតិនៅប្រទេសកម្ពុជាអាចមានការប្រែប្រួល ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញនៅក្នុងបរិបទក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិធ្វើជាថ្នាំបំពុលត្រីសត្រូវ (Botanical Piscicides) នេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិជាជម្រើសថ្នាំបំពុលត្រីសត្រូវ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃថោក មានសុវត្ថិភាព និងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនិងមធ្យមនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| LC50 (កំហាប់ដែលបណ្តាលឱ្យស្លាប់ ៥០%) | ជារង្វាស់នៃកម្រិតជាតិពុលសកម្មភាពស្រួចស្រាវនៃសារធាតុមួយ ដែលបង្ហាញពីបរិមាណកំហាប់នៃសារធាតុនោះក្នុងទឹក ដែលអាចសម្លាប់សត្វពិសោធន៍ (ដូចជាត្រី) ចំនួនពាក់កណ្តាល (៥០%) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ៤៨ម៉ោង)។ | ដូចជាការរកមើលថាតើត្រូវប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតកម្រិតណា ទើបអាចសម្លាប់សត្វល្អិតពាក់កណ្តាលនៅក្នុងហ្វូងមួយបាន ដើម្បីដឹងពីកម្រិតភាពខ្លាំងរបស់វា។ |
| Acute toxicity (ការពុលស្រួចស្រាវ) | សំដៅលើផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដែលកើតឡើងភ្លាមៗ ឬក្នុងរយៈពេលខ្លី (ជាទូទៅ ២៤ ទៅ ៩៦ ម៉ោងសម្រាប់ត្រី) បន្ទាប់ពីការប៉ះពាល់ទៅនឹងសារធាតុពុលក្នុងកំហាប់ខ្ពស់។ | ប្រៀបដូចជាការហិតផ្សែងពុលខ្លាំងមួយក្អួច ហើយធ្វើឱ្យយើងដួលសន្លប់ ឬប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិតភ្លាមៗ។ |
| Sub-acute toxicity (ការពុលរងស្រួចស្រាវ) | ជាការសិក្សាពីផលប៉ះពាល់នៃសារធាតុពុលក្នុងកំហាប់ទាប ដែលសត្វពិសោធន៍ត្រូវប្រឈមមុខជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងរយៈពេលមធ្យម (ឧទាហរណ៍ ២៨ថ្ងៃ) ដើម្បីវាយតម្លៃពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នែកសរីរវិទ្យា ការលូតលាស់ ឬឈាមសាស្ត្រ ជាជាងការស្លាប់ភ្លាមៗ។ | ប្រៀបដូចជាការផឹកទឹកដែលមានជាតិពុលតិចតួចជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យសុខភាពរបស់យើងធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗដោយមិនដឹងខ្លួន។ |
| Piscicides (ថ្នាំបំពុលត្រី) | ជាសារធាតុគីមី ឬសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងដើម្បីសម្លាប់ត្រីសត្រូវ ត្រីដែលមិនចង់បាន កង្កែប ឬសត្វល្អិតផ្សេងៗនៅក្នុងស្រះ មុនពេលព្រលែងកូនត្រីពូជថ្មីចូលចិញ្ចឹម។ | វាមានមុខងារស្រដៀងនឹងថ្នាំបាញ់ស្មៅដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺជាថ្នាំដែលកសិករប្រើសម្រាប់សម្លាប់ត្រីកាចៗក្នុងទឹក ដើម្បីការពារកូនត្រីដែលទើបនឹងដាក់ចិញ្ចឹម។ |
| Haematological parameters (ប៉ារ៉ាម៉ែត្រឈាមសាស្ត្រ) | ជាសូចនាករដែលវាស់វែងពីសមាសធាតុផ្សេងៗនៃឈាម ដូចជាចំនួនគ្រាប់ឈាមក្រហម (RBC) កម្រិតអេម៉ូក្លូប៊ីន (Hb) និងទំហំកោសិកាឈាម ដែលជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសុខភាព កម្រិតស្ត្រេស និងភាពស្លេកស្លាំងរបស់ត្រីពេលរងជាតិពុល។ | ដូចជាការយកឈាមយើងទៅវិភាគនៅមន្ទីរពេទ្យ ដើម្បីដឹងថាយើងខ្វះឈាម ឬមានជំងឺអ្វីលាក់កំបាំងដែរឬទេ។ |
| Physio-chemical parameters (ប៉ារ៉ាម៉ែត្ររូប-គីមី) | សំដៅលើលក្ខណៈរូបវន្ត និងគីមីនៃទឹកដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការរស់នៅរបស់សត្វក្នុងទឹក មានដូចជា សីតុណ្ហភាព កម្រិតអុកស៊ីសែនរលាយ (DO) កម្រិតអាស៊ីតបាស (pH) និងភាពកករ (Conductivity/Turbidity)។ | ប្រៀបដូចជាការត្រួតពិនិត្យមើលគុណភាពខ្យល់ និងសីតុណ្ហភាពក្នុងបន្ទប់របស់យើងថាតើវាត្រជាក់ពេក ក្តៅពេក ឬហប់ខ្យល់ពេកដែលធ្វើឱ្យយើងពិបាកដកដង្ហើមដែរឬទេ។ |
| Anaemic response (ប្រតិកម្មស្លេកស្លាំង) | ជាស្ថានភាពមួយដែលរាងកាយសត្វ (ត្រី) ជួបប្រទះការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនូវចំនួនគ្រាប់ឈាមក្រហម ឬការផលិតអេម៉ូក្លូប៊ីន ដែលធ្វើឱ្យសមត្ថភាពដឹកនាំអុកស៊ីសែនក្នុងឈាមធ្លាក់ចុះ ដោយសារតែឥទ្ធិពលនៃជាតិពុលទៅបំផ្លាញកោសិកាឈាម។ | ដូចជាឡានដឹកទំនិញ (គ្រាប់ឈាម) ត្រូវខូចខាតអស់ច្រើន ដែលធ្វើឱ្យមិនមានរថយន្តគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីដឹកអុកស៊ីសែនទៅផ្គត់ផ្គង់ពេញរាងកាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
