បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា (Tissue culture) ដើម្បីបង្កើតកូនរុក្ខជាតិសណ្តែកក្រហម (Mecosta cultivar) ឡើងវិញតាមរយៈការកកើតសរីរាង្គ (Organogenesis)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការកាត់យកថ្នាំងកូទីលេដុងពីកូនសណ្តែកអាយុ ១៤ ថ្ងៃ មកបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានដែលមានផ្ទុកអរម៉ូនលូតលាស់ក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| MS Medium (Murashige and Skoog) មជ្ឈដ្ឋាន MS (Murashige and Skoog) |
ផ្តល់អត្រានៃការបង្កើតពន្លកច្រើន (Multiple shoot buds) និងការលូតលាស់ពន្លកបានល្អបំផុត។ ងាយស្រួលរកទិញនិងជាមជ្ឈដ្ឋានស្តង់ដារសម្រាប់ការបណ្តុះជាលិកា។ | ត្រូវការការផ្សំអរម៉ូនជាក់លាក់ (IAA/NAA និង BA) ក្នុងកម្រិតត្រឹមត្រូវ ទើបអាចជំរុញការកកើតពន្លកបានល្អប្រសើរ។ | ផ្តល់អត្រាកកកើតសរីរាង្គខ្ពស់ (រហូតដល់ ៥០%) និងចំនួនពន្លកមធ្យមខ្ពស់បំផុត (ចន្លោះពី ៣.៦ ទៅ ៥.២ ពន្លក/ថ្នាំង)។ |
| L6 Medium មជ្ឈដ្ឋាន L6 |
អាចទ្រទ្រង់ការលូតលាស់ និងការពន្លូតនៃពន្លកបានក្នុងកម្រិតបង្គួរ ដែលអាចប្រើជាជម្រើសបន្ទាប់ពីមជ្ឈដ្ឋាន MS។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដូចមជ្ឈដ្ឋាន MS ក្នុងការបង្កើតចំនួនពន្លកមធ្យមនោះទេ។ | ផ្តល់អត្រាបង្កើតពន្លកពី ៨០% ទៅ ១០០% តែចំនួនពន្លកមធ្យមទាបជាង MS បន្តិច (៣.៧ ទៅ ៤.០ ពន្លក/ថ្នាំង)។ |
| RB1 Medium មជ្ឈដ្ឋាន RB1 |
អាចប្រើសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្សេងៗពីឥទ្ធិពលនៃសារធាតុចិញ្ចឹមទៅលើការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពន្លកសណ្តែកក្រហមទាល់តែសោះ ដោយធ្វើឱ្យពន្លកប្រែជាពណ៌ត្នោតខ្មៅនិងងាប់។ | ផ្តល់លទ្ធផលអន់បំផុត ដោយមានអត្រាអភិវឌ្ឍពន្លកត្រឹម ២៨% ទៅ ៤០% និងចំនួនពន្លកមធ្យមទាបបំផុត (០.៥ ទៅ ១.២ ពន្លក/ថ្នាំង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ សារធាតុគីមី និងអ្នកបច្ចេកទេសដែលមានជំនាញច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យកសិសាស្ត្រ ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់សណ្តែកក្រហមពូជ Mecosta ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងបរិស្ថានដែលស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចមានភាពខុសគ្នាបើសិនជាយកមកអនុវត្តលើពូជសណ្តែកក្រហមក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា។ ម្យ៉ាងទៀត ការសិក្សានេះមានអាយុកាលតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩១ ដូច្នេះរូបមន្តឬបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗបច្ចុប្បន្នអាចនឹងមានប្រសិទ្ធភាពជាងនេះ។
បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការផលិតពូជដំណាំដែលធន់ និងគ្មានជំងឺ។
ជារួម បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកានេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ការកែលម្អពូជដំណាំសណ្តែកនៅកម្ពុជា បើទោះបីជាវាទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមលើពូជក្នុងស្រុកក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tissue Culture (ការបណ្តុះជាលិកា) | វាជាបច្ចេកទេសមួយក្នុងជីវសាស្ត្រ ដែលគេកាត់យកផ្នែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹក ដើម ឬថ្នាំង) ទៅបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត (ដូចជាចាហួយដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម) នៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ដែលគ្មានមេរោគ ដើម្បីឱ្យវាលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី។ | ដូចជាការយកមែកឈើមួយតូចទៅដាំក្នុងកែវដែលមានជីនិងវីតាមីនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមថ្មីមួយទៀតដោយមិនបាច់ប្រើគ្រាប់។ |
| Organogenesis (ការកកើតសរីរាង្គ) | ជាដំណើរការដែលកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិដែលកំពុងបណ្តុះ ធ្វើការផ្លាស់ប្តូរ និងអភិវឌ្ឍខ្លួនទៅជាសរីរាង្គជាក់លាក់ណាមួយ ដូចជាការដុះចេញជាពន្លក ឬដុះចេញជាឫស។ | ដូចជាជាងចម្លាក់ដែលយកដីឥដ្ឋមួយដុំ (កោសិការុក្ខជាតិ) មកសូនចេញជារូបរាងដៃជើង ឬក្បាល (សរីរាង្គដូចជាស្លឹក ឬឫស)។ |
| Cotyledonary node (ថ្នាំងកូទីលេដុង) | ជាផ្នែកមួយនៃកូនរុក្ខជាតិ (ត្រង់ចំណុចតភ្ជាប់រវាងកូនស្លឹកដំបូង និងដើម) ដែលសំបូរទៅដោយកោសិកាសកម្មខ្លាំង និងមានសក្តានុពលខ្ពស់បំផុតក្នុងការបង្កើតពន្លកថ្មីៗនៅពេលយកទៅបណ្តុះជាលិកា។ | ដូចជាទងផ្ចិតរបស់ទារកដែលសម្បូរទៅដោយកោសិកាដើម ដែលអាចលូតលាស់ទៅជាផ្នែកផ្សេងៗនៃរាងកាយបានយ៉ាងងាយ។ |
| MS medium / Murashige and Skoog medium (មជ្ឈដ្ឋាន MS) | ជារូបមន្តស្តង់ដារនៃសារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ ដែលមានផ្ទុកនូវម៉ាក្រូសារធាតុ មីក្រូសារធាតុ និងវីតាមីនចាំបាច់ទាំងអស់ ដើម្បីទ្រទ្រង់ការរស់រាន និងការលូតលាស់របស់កោសិការុក្ខជាតិក្នុងកែវពិសោធន៍។ | ដូចជារូបមន្តទឹកដោះគោម្សៅសម្រាប់ទារក ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់មុខដើម្បីឱ្យទារក (រុក្ខជាតិ) លូតលាស់ធំធាត់។ |
| Multiple shoot buds (ពន្លកច្រើន) | ជាបាតុភូតក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដែលថ្នាំងឬកោសិការុក្ខជាតិតែមួយ អាចដុះបែកចេញជាពន្លកតូចៗជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ តាមរយៈការប្រើប្រាស់អរម៉ូនជំរុញត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាក្បាលនាគរាជដែលដុះចេញក្បាលច្រើនក្នុងពេលតែមួយពីកមួយ ជំនួសឱ្យការដុះតែក្បាលតែមួយ។ |
| Auxin / IAA and NAA (អុកស៊ីន / អរម៉ូន IAA និង NAA) | ជាប្រភេទអរម៉ូនលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីចម្បងក្នុងការជំរុញការពន្លូតកោសិកា និងការបង្កើតឫស។ ក្នុងការបណ្តុះពន្លក គេប្រើវាក្នុងកម្រិតទាបបំផុតដោយផ្សំជាមួយអរម៉ូនស៊ីតូគីនីន។ | ដូចជាកុងតាក់ហ្គែរឡានដែលបញ្ជាឱ្យកោសិការុក្ខជាតិពន្លូតខ្លួន ឬប្តូរទិសដៅលូតលាស់ទៅជាឫស។ |
| Cytokinin / BA and Kinetin (ស៊ីតូគីនីន / អរម៉ូន BA និង Kinetin) | ជាអរម៉ូនរុក្ខជាតិដែលជំរុញការបំបែកកោសិកា។ ក្នុងការបណ្តុះជាលិកា គេប្រើវាដើម្បីជំរុញឱ្យជាលិកាបង្កើតពន្លកថ្មីៗបានច្រើន និងទប់ស្កាត់ការឆាប់ចាស់របស់កោសិកា។ | ដូចជាមេបញ្ជាការដែលបញ្ជាឱ្យទាហាន (កោសិកា) បំបែកខ្លួននិងបង្កើតកងទ័ពថ្មី (ពន្លកថ្មី) កាន់តែច្រើនឡើងៗ។ |
| Callus (កាឡឹស) | ជាដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលដុះផ្តុំគ្នាដោយគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ និងមិនទាន់មានរូបរាងជាសរីរាង្គអ្វីច្បាស់លាស់ (គ្មានទម្រង់ជាស្លឹក ដើម ឬឫស) ដែលកកើតឡើងនៅពេលកោសិកាមានរបួស ឬត្រូវបានជំរុញដោយអរម៉ូន។ | ដូចជាដុំសាច់ដែលទើបតែកកើតថ្មីៗនៅលើមុខរបួស ដែលមិនទាន់ប្រែក្លាយទៅជាស្បែកធម្មតា ឬជាលិកាជាក់លាក់ណាមួយនៅឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖