បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជប៉េងប៉ោះ (Solanum lycopersicum) ដែលមានលក្ខណៈរូបសណ្ឋានទាក់ទាញទាំងពណ៌ រូបរាងផ្លែ និងទំហំ ដើម្បីជម្រុញកម្មវិធីបង្កាត់ពូជប៉េងប៉ោះសម្រាប់តាំងលម្អនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃសេណូទីបប៉េងប៉ោះតំណពូជចំនួន ២៤ ប្រភេទ ទៅលើលក្ខណៈរូបសណ្ឋានចំនួន ១៩ មុខ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធពិពណ៌នារបស់វិទ្យាស្ថានធនធានពន្ធុរុក្ខជាតិអន្តរជាតិ (IPGRI) គួបផ្សំនឹងវិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យចម្រុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Principle Component Analysis (PCA) ការវិភាគសមាសធាតុចម្បង |
ជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណកត្តា ឬលក្ខណៈចម្បងៗដែលពន្យល់ពីការប្រែប្រួលសណ្ឋានរូបសរុបបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនៃទិន្នន័យ។ | មិនបានបែងចែកពូជជាក្រុមជាក់លាក់សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជដោយផ្ទាល់នោះទេ វាគ្រាន់តែបង្ហាញពីទម្ងន់នៃលក្ខណៈនីមួយៗប៉ុណ្ណោះ។ | សមាសធាតុចម្បងចំនួន ៣ បានពន្យល់ជាង ៦០% នៃការប្រែប្រួលសណ្ឋានរូបសរុប (កត្តាធំៗមាន ទំហំផ្លែ មុខកាត់ផ្លែ និងរូបរាងស្មាផ្លែ)។ |
| UPGMA Cluster Analysis ការវិភាគបណ្តុំដោយប្រើវិធីសាស្ត្រ UPGMA |
ងាយស្រួលក្នុងការចាត់ថ្នាក់សេណូទីបដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាជាក្រុម ដែលមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជយកទៅបង្កាត់។ | ទាមទារការវាស់វែងលក្ខណៈបរិមាណនិងគុណភាពច្រើនមុខ ទើបអាចផ្តល់លទ្ធផលបែងចែកក្រុមបានច្បាស់លាស់។ | បែងចែកសេណូទីបទាំង ២៤ ជា ៦ បណ្តុំផ្សេងៗគ្នា ដោយផ្អែកលើមេគុណភាពស្រដៀងគ្នា (Similarity coefficient) ត្រឹម ០.៣៩។ |
| Pearson Correlation Analysis ការវិភាគទំនាក់ទំនង Pearson |
ជួយបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខណៈរូបសណ្ឋានពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍ ទំនាក់ទំនងរវាងទំហំផ្លែ និងចំនួនស្រទាប់កោសិកា)។ | ត្រឹមតែបង្ហាញពីទំហំនិងទិសដៅនៃទំនាក់ទំនង តែមិនអាចបញ្ជាក់ពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅនៃការវិវត្តរបស់ពន្ធុវិទ្យាឡើយ។ | រកឃើញទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងរវាងទំហំផ្លែ និងរូបរាងមុខកាត់ផ្លែ ក្នុងកម្រិត ០.៨២២ និងចំនួនស្រទាប់កោសិកាកម្រិត ០.៧៦៥។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែង និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិជីវសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យកសិកម្មក្នុងទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ពូជប៉េងប៉ោះតំណពូជ (Heirloom) ភាគច្រើនមកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប។ ដោយសារវៀតណាមមានអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌដីស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់មួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះអាចជាគំរូល្អ ប៉ុន្តែការសម្របខ្លួនរបស់ពូជបរទេសទាំងនេះទៅនឹងកត្តាបរិស្ថានជាក់ស្តែងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (ដូចជាកម្ដៅ ឬជំងឺប្រចាំតំបន់) គួរតែត្រូវបានសាកល្បងបន្ថែមមុននឹងធ្វើការដាំដុះទ្រង់ទ្រាយធំ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃរូបសណ្ឋាន និងការជ្រើសរើសពូជប៉េងប៉ោះនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មបែបទំនើប និងទេសចរណ៍កសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការស្វែងយល់និងណែនាំពូជប៉េងប៉ោះសម្រាប់តាំងលម្អ មិនត្រឹមតែជួយជំរុញសោភ័ណភាពទេសចរណ៍ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបើកទីផ្សារតម្លៃបន្ថែមថ្មីមួយសម្រាប់កសិករកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ដល់សណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋានទំនើបៗ និងទីផ្សារ High-end ផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Principle Component Analysis - PCA (ការវិភាគសមាសធាតុចម្បង) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនៃទិន្នន័យធំៗ ដោយចម្រាញ់យកតែអថេរ (សមាសធាតុ) សំខាន់ៗបំផុតដែលជះឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេទៅលើលទ្ធផលរួមនៃការស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការសង្ខេបសៀវភៅក្រាស់មួយក្បាលឱ្យនៅសល់តែសាច់រឿងសំខាន់ៗ២ ឬ ៣ ទំព័រ ដើម្បីងាយយល់និងចាប់បានចំណុចស្នូលយ៉ាងរហ័ស។ |
| UPGMA Cluster Analysis (ការវិភាគបណ្តុំប្រភេទ UPGMA) | គឺជាក្បួនដោះស្រាយសម្រាប់ចាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យ (ឧ. សេណូទីបរុក្ខជាតិ) ទៅជាក្រុម ឬបណ្តុំផ្សេងៗគ្នា ដោយផ្អែកលើមេគុណនៃភាពស្រដៀងគ្នារបស់ពួកវា ដើម្បីជួយអ្នកបង្កាត់ពូជងាយស្រួលក្នុងការជ្រើសរើស។ | ដូចជាការរៀបចំសៀវភៅរាប់ពាន់ក្បាលក្នុងបណ្ណាល័យទៅតាមប្រភេទ ឬប្រធានបទ ដើម្បីងាយស្រួលរក និងប្រៀបធៀបភាពស្រដៀងគ្នា។ |
| Heirloom genotypes (សេណូទីបតំណពូជ) | ពូជរុក្ខជាតិបុរាណឬពូជប្រពៃណីដែលត្រូវបានរក្សាទុក និងដាំដុះបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ដោយកសិករ ដោយមិនមានការកាត់តសែន ឬបង្កាត់ពូជបែបពាណិជ្ជកម្មទំនើបឡើយ។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើម្ហូបដូនតាដែលបន្សល់ទុកពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ដោយរក្សាបាននូវរសជាតិនិងលក្ខណៈដើមមិនប្រែប្រួល។ |
| Number of locules (ចំនួនថត ឬ ស្រទាប់កោសិកាផ្លែ) | ចំនួនបន្ទប់ ឬថតប្រហោងនៅខាងក្នុងផ្លែប៉េងប៉ោះដែលមានផ្ទុកគ្រាប់ និងសារធាតុរាវ (gel) ដែលជាកត្តាដ៏សំខាន់មួយក្នុងការកំណត់រូបរាង ទំហំ និងទម្ងន់របស់ផ្លែ។ | ដូចជាបន្ទប់តូចៗនៅខាងក្នុងផ្ទះមួយ ដែលទំហំនិងទ្រង់ទ្រាយផ្ទះទាំងមូលអាស្រ័យលើចំនួននិងការរៀបចំបន្ទប់ទាំងនោះ។ |
| Pearson correlation (ទំនាក់ទំនងរង្វាស់ Pearson) | រង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីទំហំ និងទិសដៅនៃទំនាក់ទំនងលីនេអ៊ែររវាងអថេរពីរ ថាតើវាមានទំនាក់ទំនងស្របគ្នា (វិជ្ជមាន) ឬច្រាសគ្នា (អវិជ្ជមាន) កម្រិតណា។ | ដូចជាការពោលថា បើអ្នកញ៉ាំអាហារច្រើន (អថេរទី១) ទម្ងន់របស់អ្នកនឹងកើនឡើង (អថេរទី២) គឺវាមានទំនាក់ទំនងដើរស្របគ្នា។ |
| Pistil scar (ស្លាកស្នាមកេសរញី) | ស្នាមតូចមួយនៅបាតផ្លែ (blossom end) ដែលបន្សល់ទុកបន្ទាប់ពីផ្កាជ្រុះចេញនៅពេលផ្លែចាប់ផ្តើមរៀបចំខ្លួនលូតលាស់ ដែលរូបរាងរបស់វាជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យមួយសម្រាប់បែងចែកពូជប៉េងប៉ោះ។ | ដូចជាផ្ចិតរបស់មនុស្ស ដែលបន្សល់ទុកជាស្នាមក្រោយពេលកាត់ទងផ្ចិតនៅពេលកើតរួច។ |
| Fruit shoulder (ស្មាផ្លែ) | ផ្នែកខាងលើនៃផ្លែប៉េងប៉ោះដែលនៅជាប់នឹងទង ដែលរូបរាងរបស់វាអាចមានរាងសំប៉ែត លិចចុះ ឬមានពណ៌បៃតងខុសពីតួផ្លែទាំងមូល (Greenback)។ | ដូចជាស្មារបស់មនុស្សយើងដែរ ដែលជាផ្នែករាងកាយនៅជាប់នឹងក (ប្រៀបដូចជាទងផ្លែ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
