បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃផលិតកម្មប៉េងប៉ោះដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅប្រទេសវៀតណាម ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែនដើម្បីកែលម្អទម្លាប់នៃការលូតលាស់ និងគុណភាពផ្លែទប់ទល់នឹងភាពតានតឹងផ្នែកបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការរំលឹកឡើងវិញ (Review Paper) ដែលធ្វើការប្រមូលផ្ដុំនិងសង្ខេបលទ្ធផលស្រាវជ្រាវកន្លងមកពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា CRISPR/Cas លើការកែសម្រួលហ្សែនប៉េងប៉ោះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical and Physical Mutagenesis ការបង្កឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនដោយប្រើសារធាតុគីមី និងរូបវិទ្យា (Mutagenesis) |
អាចបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន និងបំបែកចរិតលក្ខណៈពូជរុក្ខជាតិបានច្រើនប្រភេទសម្រាប់ជ្រើសរើស។ | ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនកើតឡើងដោយចៃដន្យ មិនច្បាស់លាស់ ចំណាយពេលវេលានិងថវិកាច្រើន ព្រមទាំងត្រូវការចំនួនសំណាកធំ (យ៉ាងហោចណាស់ ១០,០០០ ដើម) ដើម្បីធ្វើការពិនិត្យរកហ្សែនដែលចង់បាន។ | មិនសូវទទួលបានការពេញនិយមក្នុងការសិក្សាទំនើប ដោយសារអត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនមិនមានភាពច្បាស់លាស់ និងទាមទារទីតាំងពិសោធន៍ធំទូលាយ។ |
| Agrobacterium-mediated transformation (Transgenic) ការបញ្ចូលហ្សែនពីខាងក្រៅដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរី Agrobacterium (ការបង្កើតពូជ GMO) |
មានពិធីការច្បាស់លាស់ និងជោគជ័យច្រើនក្នុងការបំប្លែងហ្សែនសម្រាប់ពូជប៉េងប៉ោះជាច្រើនប្រភេទកន្លងមក។ | កោសិការុក្ខជាតិត្រូវតែមានភាពស៊ាំនឹងការឆ្លងបាក់តេរី ហើយច្បាប់គ្រប់គ្រងលើពូជកាត់តហ្សែន (GMO) នៅតែមានភាពស្មុគស្មាញ និងតឹងរ៉ឹងច្រើន។ | អាចបញ្ចូលហ្សែនពីខាងក្រៅដើម្បីបង្កើតលក្ខណៈថ្មីបាន ប៉ុន្តែជួបឧបសគ្គផ្នែកច្បាប់សម្រាប់ការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់លើទីផ្សារ។ |
| CRISPR/Cas Genome Editing ការកែសម្រួលហ្សែនដោយប្រើប្រព័ន្ធ CRISPR/Cas (ជាពិសេស CRISPR/Cas9) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ភាពងាយស្រួល អាចកែសម្រួល លុប ឬបញ្ចូលហ្សែនគោលដៅបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយកែប្រែតែលើហ្សែនរបស់រុក្ខជាតិផ្ទាល់ (មិនបាច់បញ្ចូលហ្សែនពីខាងក្រៅ)។ | ទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធបំប្លែងហ្សែន (Genetic transformation system) ដែលមានស្ថិរភាព និងនៅតែចំណាយពេលខ្លះលើការបណ្តុះជាលិកា (Tissue culture)។ | សម្រេចបានការកើនឡើងកម្រិតលីកូពីន ៥,១ ដង (តាមរយៈហ្សែន SlSGR1) ការកើនឡើងបរិមាណ GABA ៧ ទៅ ១៥ ដង (ហ្សែន SlGAD3) ផ្លែគ្មានគ្រាប់ និងអាយុកាលរក្សាទុកបានយូរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធកែសម្រួលហ្សែន CRISPR/Cas ទាមទារឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាលម្អិតក៏ដោយ។
ការសិក្សានេះគឺជាការរំលឹកឡើងវិញ (Review Paper) ដែលផ្តោតជាសំខាន់លើការស្រាវជ្រាវក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៅក្នុងបរិបទប្រទេសវៀតណាម។ ដោយសារតែវៀតណាមមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងវិស័យកសិកម្មស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងទាមទារការសាកល្បងលើដី (Field trials) ក្នុងស្រុកបន្ថែមទៀត។
បច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែន CRISPR/Cas នេះពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ជួយលើកស្ទួយវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ជារួម ការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យា CRISPR/Cas អាចជាដំណោះស្រាយគន្លឹះមួយក្នុងការធានាសន្តិសុខស្បៀង និងការអភិវឌ្ឍពូជដំណាំប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជានាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| CRISPR/Cas (ប្រព័ន្ធ CRISPR/Cas) | ជាបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែនដ៏មានឥទ្ធិពល និងមានភាពច្បាស់លាស់ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកាត់ កែប្រែ លុប ឬបន្ថែមតំណលំដាប់ឌីអិនអេ (DNA) ជាក់លាក់មួយនៅក្នុងហ្សែនរបស់ភាវៈរស់ដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាកន្ត្រៃម៉ូលេគុលដ៏ឆ្លាតវៃដែលអាចស្វែងរក និងកាត់កែតម្រូវអក្ខរាវិរុទ្ធដែលខុសនៅក្នុងសៀវភៅក្រាស់មួយក្បាលដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Parthenocarpy (ការកកើតផ្លែដោយគ្មានការបង្កកំណើត) | គឺជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិអាចវិវត្តចេញជាផ្លែ និងលូតលាស់ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើតរវាងកេសរឈ្មោល និងញី (Fertilization) ដែលជាលទ្ធផលបង្កើតបានជាផ្លែគ្មានគ្រាប់។ | ដូចជាមេមាន់ដែលពងបានដោយមិនបាច់មានមាន់គកជាន់ ហើយពងនោះមិនអាចញាស់ជាកូនបាន (ផ្លែគ្មានគ្រាប់)។ |
| Mutagenesis (ការបង្កឱ្យមានបម្រែបម្រួលហ្សែន) | គឺជាដំណើរការនៃការបង្កើតឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ (Mutation) នៅក្នុងពត៌មានសេនេទិច (DNA) របស់ភាវៈរស់ ដែលអាចធ្វើឡើងដោយប្រើសារធាតុគីមី កាំរស្មីរូបវិទ្យា ឬបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែន ដើម្បីបង្កើតលក្ខណៈថ្មីៗសម្រាប់ជម្រើសពូជ។ | ដូចជាការសាកល្បងផ្លាស់ប្តូរគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងរូបមន្តធ្វើម្ហូបមួយមុខ ដើម្បីមើលថាតើវានឹងមានរសជាតិប្លែក ឬឆ្ងាញ់ជាងមុនដែរឬទេ។ |
| Agrobacterium-mediated transformation (ការបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើបាក់តេរី Agrobacterium) | ជាបច្ចេកទេសបញ្ចូលហ្សែនពីខាងក្រៅទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរី Agrobacterium tumefaciens ជាយានជំនិះ ដើម្បីដឹកនាំហ្សែនថ្មីដែលចង់បាននោះទៅបញ្ចូលក្នុង DNA របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់អ្នកនាំសំបុត្រ (បាក់តេរី) ឱ្យយកសារថ្មីមួយ (ហ្សែន) ទៅលាក់ទុកក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ (កោសិការុក្ខជាតិ) ឱ្យក្លាយជារបស់ម្ចាស់ផ្ទះតែម្តង។ |
| Knock-out mutation (ការបំប្លែងបាត់បង់មុខងារហ្សែន) | គឺជាការធ្វើឱ្យហ្សែនគោលដៅណាមួយបាត់បង់មុខងាររបស់វាទាំងស្រុង (អសកម្ម) តាមរយៈការកាត់ផ្តាច់ ឬកែប្រែទម្រង់របស់វាដោយចេតនា ដើម្បីសិក្សាពីតួនាទីរបស់ហ្សែននោះ ឬដើម្បីលុបបំបាត់លក្ខណៈមិនល្អណាមួយចេញពីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការដកខ្សែភ្លើងមួយទាញចេញពីម៉ាស៊ីន ដើម្បីចង់ដឹងថាតើខ្សែភ្លើងនោះមានតួនាទីបញ្ជាទៅលើផ្នែកណាមួយពិតប្រាកដ ឬដើម្បីបញ្ឈប់មុខងារមិនល្អណាមួយ។ |
| Gain-of-function mutation (ការបំប្លែងបង្កើនមុខងារហ្សែន) | គឺជាការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនដែលធ្វើឱ្យប្រូតេអ៊ីន ឬអង់ស៊ីមដែលផលិតដោយហ្សែននោះ មានសកម្មភាពខ្លាំងជាងមុន ឬទទួលបានមុខងារថ្មីស្រឡាង ដែលអាចជួយរុក្ខជាតិឱ្យមានភាពធន់ទ្រាំជាងមុន ឬផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងមុន។ | ដូចជាការកែច្នៃម៉ាស៊ីនឡានធម្មតាឱ្យទៅជាម៉ាស៊ីនស្ព័រ ដែលមានកម្លាំងខ្លាំង និងអាចបន្ថែមល្បឿនលឿនជាងមុន។ |
| Lycopene (លីកូពីន) | ជាសារធាតុពណ៌ធម្មជាតិពណ៌ក្រហមដែលមាននៅក្នុងផ្លែប៉េងប៉ោះ និងផ្លែឈើមួយចំនួនទៀត ដែលវាដើរតួជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងមានប្រយោជន៍ខ្ពស់ក្នុងការការពារកោសិការបស់មនុស្សពីជំងឺផ្សេងៗ។ | ដូចជាថ្នាំលាបពណ៌ក្រហមធម្មជាតិក្នុងបន្លែ ដែលជួយការពារកោសិការាងកាយយើងពីការខូចខាត (ដូចការពារដែកកុំឱ្យច្រេះស៊ី)។ |
| Tissue culture (ការបណ្តុះជាលិកា) | គឺជាបច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិតូចៗនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ក្រោមកាលៈទេសៈគ្មានមេរោគ និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបណ្តុះវាឱ្យក្លាយជារុក្ខជាតិពេញលេញថ្មីមួយដើម។ វិធីនេះចាំបាច់ខ្លាំងក្នុងដំណើរការកែសម្រួលហ្សែន។ | ដូចជាការយកសាច់មួយដុំតូចរបស់រុក្ខជាតិ មកចិញ្ចឹមក្នុងកែវពិសោធន៍រហូតដល់វាដុះចេញជាដើមរុក្ខជាតិថ្មីទាំងមូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
