បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃកម្រិតជាតិពុលនៃថ្នាំសម្លាប់តូកែឃ្មុំ (Acaricides) ផ្សេងៗគ្នា ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីកម្ចាត់តូកែឃ្មុំប៉ារ៉ាស៊ីត ដោយពិនិត្យមើលផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើឃ្មុំអឺរ៉ុប (Apis mellifera L.)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្បងចំនួនពីរ ដើម្បីសាកល្បងជាតិពុលទៅលើសត្វឃ្មុំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Topical Application Method វិធីសាស្ត្របន្តក់ថ្នាំផ្ទាល់លើខ្លួនឃ្មុំ |
វាស់ស្ទង់ជាតិពុលនៅពេលឃ្មុំប៉ះពាល់ថ្នាំដោយផ្ទាល់ ដែលស្រដៀងនឹងស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃការបាញ់ថ្នាំក្នុងធុងឃ្មុំ។ | មិនបានគិតបញ្ចូលនូវការប៉ះពាល់តាមរយៈការលេបចូលនៅពេលឃ្មុំហូបចំណីប្រឡាក់ថ្នាំ ឬទឹកស៊ីរ៉ូ។ | កំណត់បានតម្លៃ LD50 ដោយបង្ហាញថាថ្នាំ Coumaphos និង Phosalone មានជាតិពុលខ្ពស់បំផុត ខណៈ Bromopropylate មានកម្រិតមធ្យម។ |
| Feeding Application Method (Oral Toxicity) វិធីសាស្ត្របញ្ចុកចំណី (វាយតម្លៃជាតិពុលតាមមាត់) |
អាចវាយតម្លៃកម្រិតជាតិពុលបានយ៉ាងល្អ នៅពេលកសិករលាយថ្នាំកម្ចាត់តូកែក្នុងទឹកស៊ីរ៉ូឱ្យឃ្មុំស៊ីដោយផ្ទាល់។ | ត្រូវការការគ្រប់គ្រងបរិមាណចំណីឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងត្រូវបង្អត់ចំណីឃ្មុំជាមុនដើម្បីធានាថាពួកវាស៊ីថ្នាំសាកល្បង។ | កំណត់បានតម្លៃ LC50 ដោយរកឃើញថាថ្នាំ Amitraz (850 ppm) មានជាតិពុលតាមមាត់ខ្ពស់ជាងប្រភេទថ្នាំ Coumaphos។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ សារធាតុគីមី និងសត្វឃ្មុំរស់សម្រាប់ធ្វើការសាកល្បង និងតាមដានដោយផ្ទាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យកសិកម្ម Kasetsart ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ដោយផ្តោតលើប្រភេទឃ្មុំអឺរ៉ុប (Apis mellifera) ដែលនាំចូលមកចិញ្ចឹមក្នុងតំបន់។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាដោយសារអាកាសធាតុ និងប្រភេទឃ្មុំដែលកសិករនិយមចិញ្ចឹមគឺដូចគ្នា ប៉ុន្តែដោយសារការសិក្សានេះមានចំណាស់យូរ ភាពស៊ាំរបស់តូកែឃ្មុំចំពោះថ្នាំគីមីមួយចំនួនអាចមានការផ្លាស់ប្តូរ និងវិវឌ្ឍនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យចិញ្ចឹមឃ្មុំនៅកម្ពុជា ដើម្បីជួយកសិករការពារការងាប់សត្វឃ្មុំដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំខុសកម្រិត ឬខុសរូបមន្ត។
ការទាញយកចំណេះដឹងពីការសិក្សានេះ នឹងជួយលើកកម្ពស់ទិន្នផលទឹកឃ្មុំ និងធានាបាននូវសុខុមាលភាពកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមឃ្មុំនៅកម្ពុជា តាមរយៈការកាត់បន្ថយហានិភ័យដោយសារសារធាតុគីមី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Acaricides (ថ្នាំកម្ចាត់តូកែ ឬសត្វល្អិតតូចៗ) | ជាប្រភេទសារធាតុគីមីដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងជាក់លាក់សម្រាប់សម្លាប់សត្វល្អិតតូចៗប្រភេទតូកែ (Mites) និងដង្កៀប។ នៅក្នុងការចិញ្ចឹមឃ្មុំ គេប្រើវាដើម្បីកម្ចាត់តូកែប៉ារ៉ាស៊ីតដែលទាមទារឈាម និងបំផ្លាញកូនឃ្មុំនៅក្នុងធុងដោយមិនឱ្យប៉ះពាល់ដល់ឃ្មុំធំៗ ប្រសិនបើប្រើក្នុងកម្រិតត្រឹមត្រូវ។ | វាប្រៀបដូចជាសាប៊ូ ឬថ្នាំសម្លាប់ចៃដែលយើងប្រើលើសត្វចិញ្ចឹម ដើម្បីសម្លាប់ប៉ារ៉ាស៊ីតដោយមិនឱ្យប៉ះពាល់ដល់សត្វចិញ្ចឹមនោះ។ |
| Topical application (ការបន្តក់ថ្នាំលើស្បែក ឬផ្ទៃខាងក្រៅ) | គឺជាវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តជាតិពុលដោយការបន្តក់ ឬលាបសារធាតុគីមីក្នុងបរិមាណជាក់លាក់មួយទៅលើផ្ទៃខាងក្រៅនៃរាងកាយរបស់សត្វឃ្មុំ (ដូចជាផ្នែកពោះ ឬទ្រូង) ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើថ្នាំនោះជ្រាបចូលតាមសំបកខ្លួន និងបណ្តាលឱ្យមានការពុលដល់កម្រិតណា។ | ដូចជាការលាបប្រេងកូឡា ឬថ្នាំសម្លាប់មេរោគលើស្បែករបស់យើង ដើម្បីមើលថាតើស្បែកមានប្រតិកម្ម ឬក្រហាយដែរឬទេ។ |
| Feeding application (ការពុលតាមរយៈការស៊ីចំណី) | ជាការវាយតម្លៃជាតិពុលដោយការលាយសារធាតុគីមីទៅក្នុងចំណី (ដូចជាទឹកស៊ីរ៉ូ) រួចឱ្យសត្វឃ្មុំស៊ីដោយផ្ទាល់ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីផលប៉ះពាល់ និងអត្រាស្លាប់នៅពេលដែលជាតិពុលជ្រៀតចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ។ | ប្រៀបបាននឹងការដាក់ថ្នាំពុលកណ្តុរលាយជាមួយចំណី ដើម្បីឱ្យកណ្តុរស៊ីរួចពុលងាប់ពីខាងក្នុងរាងកាយ។ |
| LD50 (កម្រិតថ្នាំសម្លាប់ពាក់កណ្តាល) | គឺជាសូចនាករវាស់ស្ទង់កម្រិតជាតិពុល ដែលតំណាងឱ្យបរិមាណសារធាតុគីមី (គិតជាមីក្រូក្រាម) ដែលអាចសម្លាប់សត្វសាកល្បងអស់ចំនួន ៥០% នៃចំនួនសរុប តាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទាល់។ តម្លៃ LD50 កាន់តែតូច មានន័យថាថ្នាំនោះកាន់តែពុលខ្លាំង។ | គឺជារង្វាស់ដែលប្រាប់យើងថា តើត្រូវប្រើថ្នាំបន្តិចប៉ុណ្ណាទើបអាចសម្លាប់សត្វសាកល្បងពាក់កណ្តាលហ្វូងបាន (លេខកាន់តែតូច ថ្នាំកាន់តែកាច)។ |
| LC50 (កំហាប់ថ្នាំសម្លាប់ពាក់កណ្តាល) | ស្រដៀងនឹង LD50 ដែរ ប៉ុន្តែវាសំដៅទៅលើកំហាប់នៃសារធាតុគីមី (ភាពខាប់ ឬរាវ គិតជា ppm) នៅក្នុងចំណី ឬទឹក ដែលបណ្តាលឱ្យសត្វសាកល្បងស្លាប់អស់ ៥០%។ វាត្រូវបានប្រើសម្រាប់វាស់ជាតិពុលតាមរយៈការលេបចូលទៅក្នុងពោះ។ | ដូចជាការវាស់ថាតើត្រូវលាយអំបិលប៉ុន្មានស្លាបព្រាក្នុងទឹកមួយកែវ ទើបធ្វើឱ្យត្រីពាក់កណ្តាលក្នុងអាងងាប់។ |
| Apis mellifera L. (ឃ្មុំអឺរ៉ុប) | គឺជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ពូជឃ្មុំអឺរ៉ុប ដែលជាប្រភេទឃ្មុំពេញនិយមបំផុតក្នុងការចិញ្ចឹមជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីយកទឹកឃ្មុំ និងជួយបង្កាត់ពូជដំណាំកសិកម្ម ដោយសារពួកវាផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងងាយស្រួលផ្សាំនឹងបរិស្ថានផ្សេងៗ។ | ប្រៀបដូចជាពូជគោបារាំង ដែលគេនិយមចិញ្ចឹមយកទឹកដោះច្រើនជាងគោស្រុកទូទៅ ដោយសារវាផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ |
| Probit Analysis (ការវិភាគប្រូប៊ីត) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រជាតិពុល ដើម្បីយកទិន្នន័យនៃការឆ្លើយតបរបស់សត្វមានជីវិត (អត្រាស្លាប់) ធៀបនឹងកម្រិតថ្នាំដែលបានផ្តល់ឱ្យ មកគណនារកតម្លៃ LD50 និង LC50 ឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | គឺជាកម្មវិធីគណិតវិទ្យាដែលជួយគូសខ្សែក្រាហ្វ ដើម្បីទស្សន៍ទាយថាបើប្រើថ្នាំក្នុងកម្រិតប៉ុណ្ណេះ តើសត្វនឹងងាប់ប៉ុន្មានភាគរយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
