Original Title: Toxicity to Fishes of Insecticides Used in Paddy Fields and Water Resources I. Laboratory Experiment
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការពុលដល់ត្រីនៃថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដែលប្រើប្រាស់ក្នុងវាលស្រែ និងប្រភពទឹក I. ការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍

ចំណងជើងដើម៖ Toxicity to Fishes of Insecticides Used in Paddy Fields and Water Resources I. Laboratory Experiment

អ្នកនិពន្ធ៖ Sutharm Areekul (Dept. of Entomology, Faculty of Agriculture, Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1986, Agriculture and Natural Resources

វិស័យសិក្សា៖ Ecotoxicology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវអំពីកម្រិតនៃការពុលរបស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតចំនួន ១៨ ប្រភេទដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងវាលស្រែ និងប្រភពទឹក ទៅលើកូនត្រីអាយុមួយខែចំនួន ៥ ប្រភេទ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយដាក់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងពាងទឹកចំណុះ ៤០០០ សេសេ ដែលមានផ្ទុកត្រីសាកល្បង ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតប្រមូលផ្តុំបង្កមរណភាព។

ការធ្វើតេស្តជាតិពុលក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (Laboratory Toxicity Test)
ការគណនាកម្រិតប្រមូលផ្តុំបង្កមរណភាព ៥០% (LC50 Calculation)
ការវិភាគទំនាក់ទំនងប្រូប៊ីត (Probit Analysis)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ត្រី Gambusia holbrooki (Mosquito fish) បង្ហាញភាពធន់ទ្រាំខ្ពស់បំផុតចំពោះថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតភាគច្រើន ខណៈដែលត្រី Clarias batrachus (Walking catfish) ងាយរងគ្រោះជាងគេ។
រោគសញ្ញានៃការពុលរួមមាន ការហែលទឹកលឿនខុសធម្មតា ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងទិសដៅ ការកោងខ្លួន និងការហូរឈាមតាមស្រកីនិងក្រពះ។
ថ្នាំ aldicarb, BHC, carbaryl, chlorpyrifos, disulfoton, heptachlor និង phorate បង្កការពុលធ្ងន់ធ្ងរនៅកម្រិតណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់ (៣៦០ ក្រាម/រ៉ៃ) ហើយត្រូវបានផ្ដល់អនុសាសន៍មិនឱ្យប្រើប្រាស់ក្នុងស្រែឡើយ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
LC50 Determination via Probit Analysis ការកំណត់កំហាប់បង្កមរណភាព ៥០% (LC50) តាមរយៈការវិភាគ Probit	ផ្តល់នូវរង្វាស់ស្តង់ដារមួយដែលអាចប្រៀបធៀបកម្រិតជាតិពុលប្រមូលផ្តុំស្រួចស្រាវរវាងប្រភេទថ្នាំនិងប្រភេទត្រីផ្សេងៗគ្នាបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។	វាយតម្លៃត្រឹមតែអត្រានៃការស្លាប់ (Lethality) ប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនបានរាប់បញ្ចូលនូវផលប៉ះពាល់រ៉ាំរ៉ៃផ្សេងៗដូចជាការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយា ឬការបន្តពូជឡើយ។	បានរកឃើញថាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដូចជា chlorpyrifos និង aldicarb មានកម្រិត LC50 ទាបបំផុត ដែលមានន័យថាវាមានជាតិពុលខ្លាំងបំផុតសម្រាប់ត្រីស្ទើរគ្រប់ប្រភេទ។
LT50 Determination via Probit Analysis ការកំណត់ពេលវេលាបង្កមរណភាព ៥០% (LT50) តាមរយៈការវិភាគ Probit	ជួយបង្ហាញពីល្បឿននៃសកម្មភាពជាតិពុលរបស់ថ្នាំទៅលើត្រីនៅពេលវាស្ថិតក្នុងកម្រិតកំហាប់ណាមួយជាក់លាក់ក្នុងទឹក។	ទាមទារការតាមដាន និងកត់ត្រាយ៉ាងហ្មត់ចត់ជាបន្តបន្ទាប់នៅរៀងរាល់ម៉ោងកំណត់រហូតដល់ត្រីងាប់ពាក់កណ្តាល ដែលស៊ីពេលយូរ។	បង្ហាញថាថ្នាំ chlorpyrifos, phorate និង heptachlor ធ្វើឱ្យត្រីងាប់ក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីបំផុត (សកម្មភាពពុលលឿនបំផុត) ធៀបនឹងថ្នាំដទៃ។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះតម្រូវឱ្យមានបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្រ្តមូលដ្ឋាន និងកន្លែងថែរក្សាត្រីសាកល្បងប្រកបដោយការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានល្អ។

Hardware: ពាងកញ្ចក់ចំណុះ ៤០០០ សេសេ (4000 cc) សម្រាប់ដាក់ត្រីសាកល្បង និងម៉ាស៊ីនផ្តល់អុកស៊ីសែនក្នុងទឹក។
Biological Samples: កូនត្រីអាយុ ១ ខែចំនួន ៥ ប្រភេទរួមមាន ត្រីក្រឹម (Gambusia holbrooki) ត្រីអណ្តែង (Clarias batrachus) ត្រីទីឡាព្យា (Tilapia nilotica) ត្រីកាប (Cyprinus carpio) និងត្រីកន្ត្រប់ (Trichogaster pectoralis)។
Chemicals: ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតចំនួន ១៨ ប្រភេទ (ទម្រង់ជាគ្រាប់ និងជាទឹក) ដូចជា aldicarb, chlorpyrifos, BHC និង carbaryl ជាដើម។
Expertise: អ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវការចំណេះដឹងផ្នែកអេកូជាតិពុលវិទ្យា (Ecotoxicology) និងការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ (Probit Analysis) ដើម្បីគណនាតម្លៃ LC50 និង LT50។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងប្រទេសថៃកាលពីឆ្នាំ ១៩៨៦ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទត្រី និងរូបមន្តថ្នាំកសិកម្មជាក់លាក់។ លក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ប្រហែលជាមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងនូវអន្តរកម្មអេកូឡូស៊ី លំហូរទឹក និងអត្រាបំបែកនៃគីមីនៅក្នុងវាលស្រែជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជាឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារពូជត្រីដែលបានធ្វើតេស្ត (ដូចជាត្រីអណ្តែង និងត្រីទីឡាព្យា) ជារបស់ទូទៅក្នុងតំបន់ ការរកឃើញពីកម្រិតពុលជាមូលដ្ឋាននេះនៅតែមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅកម្ពុជា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ថ្នាំកសិកម្មនៅក្នុងតំបន់ដាំដុះស្រូវដែលមានប្រភពទឹកភ្ជាប់គ្នា។

តំបន់ជុំវិញបឹងទន្លេសាប (Tonle Sap Lake region): ការហូរចូលនៃទឹកពីវាលស្រែដែលប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដូចជា chlorpyrifos អាចនាំសារធាតុពុលចូលទៅក្នុងបឹង ដែលគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រព័ន្ធកូនត្រីចម្រុះ និងធនធានជលផលជាតិ។
ប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រែ-ត្រី (Rice-Fish Farming Systems): កសិករនៅខេត្តព្រៃវែង ឬតាកែវ ដែលអនុវត្តការចិញ្ចឹមត្រីអណ្តែង (Clarias batrachus) រួមជាមួយការដាំស្រូវ ត្រូវចៀសវាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលដែលមានរាយនាមក្នុងបញ្ជីហាមឃាត់នៃការសិក្សានេះ ព្រោះត្រីអណ្តែងងាយរងគ្រោះបំផុតសូម្បីនៅកម្រិតទាប។
គោលនយោបាយកសិកម្ម និងបរិស្ថាន (Agricultural and Environmental Policy): ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ (MAFF) អាចប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ LC50 នេះជាឯកសារយោងវិទ្យាសាស្ត្រ ដើម្បីរឹតបន្តឹងការចុះបញ្ជី ឬហាមឃាត់ការនាំចូលថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដែលអាចសម្លាប់មច្ឆាជាតិបាន។

ជារួម ការយល់ដឹងពីកម្រិតជាតិពុលនៃថ្នាំកសិកម្មនីមួយៗជួយឱ្យកម្ពុជាអាចការពារធនធានមច្ឆាជាតិ លើកកម្ពស់ការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងធានាបាននូវសុវត្ថិភាពស្បៀងសម្រាប់ប្រជាជន។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអេកូជាតិពុលវិទ្យា (Learn Ecotoxicology Basics): ស្វែងយល់ពីគោលគំនិតនៃ LC50 និង LT50 ព្រមទាំងយន្តការដែលថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជ្រាបចូលទៅក្នុងត្រី ដោយប្រើប្រាស់ប្រភពអនឡាញដូចជា Coursera ឬទិន្នន័យពី EPA Ecotox Knowledgebase។
ការប្រមូលទិន្នន័យគីមីកសិកម្មនៅកម្ពុជា (Collect Data on Agrochemicals): ចុះអង្កេតតាមសហគមន៍កសិកម្ម ឬហាងលក់ថ្នាំកសិកម្មក្នុងស្រុក ដើម្បីកត់ត្រាប្រភេទសារធាតុសកម្ម (Active ingredients) ដែលកសិករកំពុងប្រើប្រាស់ និងប្រៀបធៀបជាមួយបញ្ជីសារធាតុពុលក្នុងការសិក្សានេះ។
អនុវត្តការវិភាគស្ថិតិ (Practice Statistical Analysis): រៀនប្រើប្រាស់កម្មវិធីស្ថិតិដូចជា R ឬ SPSS ដើម្បីធ្វើការវិភាគ Probit Analysis ដោយសាកល្បងបញ្ចូលទិន្នន័យគំរូដើម្បីគណនារកតម្លៃកំហាប់បង្កមរណភាពដោយខ្លួនឯង។
រៀបចំសំណើស្រាវជ្រាវបរិស្ថានផ្ទាល់ខ្លួន (Develop a Custom Research Proposal): សរសេរសំណើស្រាវជ្រាវដើម្បីធ្វើតេស្តជាតិពុលនៃថ្នាំកសិកម្មជំនាន់ថ្មីដែលកំពុងពេញនិយម ទៅលើពូជត្រីក្នុងស្រុកកម្ពុជា (ឧទាហរណ៍៖ ត្រីរ៉ស់ ត្រីក្រាញ់) នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលត្រាប់តាមប្រព័ន្ធស្រែ-ត្រី។
ផ្សព្វផ្សាយការយល់ដឹងដល់សហគមន៍ (Community Awareness Campaign): បង្កើតខិត្តប័ណ្ណព័ត៌មាន ឬវីដេអូអប់រំខ្លីៗពន្យល់កសិករពីផលប៉ះពាល់នៃថ្នាំគីមីលើមច្ឆាជាតិ និងណែនាំពីជម្រើសនៃការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្ត ឬ Integrated Pest Management (IPM)។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
LC50 (Lethal Concentration 50%)	កំហាប់នៃសារធាតុពុលដែលអាចសម្លាប់សត្វសាកល្បងបានពាក់កណ្តាល (៥០%) នៃចំនួនសរុប ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ វាជារង្វាស់ស្តង់ដារដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតជាតិពុលរបស់សារធាតុគីមី។	ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតត្រូវមានកម្រិតខ្លាំងប៉ុណ្ណា ទើបអាចសម្លាប់សត្វល្អិតពាក់កណ្តាលហ្វូងបាន។
LT50 (Lethal Time 50%)	រយៈពេលដែលត្រូវការដើម្បីឱ្យសារធាតុពុលក្នុងកំហាប់ជាក់លាក់ណាមួយ អាចសម្លាប់សត្វសាកល្បងបានពាក់កណ្តាល (៥០%)។ វាបង្ហាញពីល្បឿននៃសកម្មភាពរបស់ជាតិពុល។	ដូចជារយៈពេលកំណត់មួយដែលមេរោគត្រូវការដើម្បីធ្វើឱ្យមនុស្សពាក់កណ្តាលភូមិធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។
Probit Analysis	វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រជាតិពុល ដើម្បីវិភាគទំនាក់ទំនងរវាងកម្រិតនៃកំហាប់ថ្នាំ (Dose) និងអត្រានៃការឆ្លើយតប (Response/មរណភាព) របស់សារពាង្គកាយ។	ដូចជាការគូសខ្សែក្រាហ្វដើម្បីទាយដឹងថា តើត្រូវបន្ថែមស្ករកម្រិតណា ទើបមនុស្សភាគច្រើនយល់ថាវាផ្អែមពេក។
Acute Toxicity	ការពុលស្រួចស្រាវដែលកើតឡើងភ្លាមៗ ឬក្នុងរយៈពេលខ្លី (ជាធម្មតាក្នុងរង្វង់ ២៤ ទៅ ៩៦ ម៉ោង) បន្ទាប់ពីសារពាង្គកាយបានប៉ះពាល់នឹងសារធាតុពុលក្នុងកម្រិតខ្ពស់។	ដូចជាការញ៉ាំអាហារដែលមានជាតិពុល ហើយចាប់ផ្តើមក្អួតរាកភ្លាមៗក្នុងថ្ងៃតែមួយ។
Ecotoxicology	សាខានៃវិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីផលប៉ះពាល់នៃសារធាតុគីមីពុល ទៅលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងសារពាង្គកាយមានជីវិតនៅក្នុងបរិស្ថាន ដូចជាត្រីក្នុងប្រភពទឹក។	ដូចជាការធ្វើជាអ្នកស៊ើបអង្កេតដើម្បីរកមើលថា តើកាកសំណល់រោងចក្រកំពុងធ្វើឱ្យសត្វនិងរុក្ខជាតិក្នុងបឹងឈឺដោយរបៀបណា។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖