បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស្វែងរកយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃ ជាពិសេសមមាចត្នោត (Brown plant hopper) ដែលមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុត សម្រាប់ការដាំដុះស្រូវពង្រោះដោយផ្ទាល់ក្នុងស្រែជោគទឹក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវត្រូវបានអនុវត្តនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវស្រូវសុវណ្ណភូមិក្នុងប្រទេសថៃ ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបយុទ្ធសាស្ត្រប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតផ្សេងៗគ្នាលើពូជស្រូវ RD 7 និង RD 23 ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៥-១៩៨៦។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Insecticide Control (T1) ការមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយទុនលើការទិញថ្នាំគីមី និងមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានកសិកម្មឬសត្រូវធម្មជាតិ (Natural enemies) ដូចជាសត្វពីងពាង។ | ប្រឈមមុខនឹងការខាតបង់ទិន្នផលខ្ពស់ និងជំងឺស្រូវធ្ងន់ធ្ងរ ប្រសិនបើមានការរាតត្បាតខ្លាំងពីសត្វល្អិតចង្រៃ ជាពិសេសមមាចត្នោត។ | ផ្តល់ទិន្នផល និងប្រាក់ចំណេញទាបជាងគេបំផុតក្នុងរដូវកាលដែលមានការរាតត្បាតសត្វល្អិតខ្លាំង។ |
| Economic Threshold Level (ETL) Control (T2) ការគ្រប់គ្រងនៅកម្រិតសេដ្ឋកិច្ច (មមាចត្នោត ២០ក្បាល/២៥x២៥ ស.ម) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុត កាត់បន្ថយការចំណាយលើថ្នាំគីមី និងជួយរក្សាការពារសត្រូវធម្មជាតិដូចជា Lycosa pseudoannulata និង Paederus fuscipes។ | ទាមទារការចុះពិនិត្យ និងរាប់ចំនួនសត្វល្អិតជាប្រចាំ (Scouting) នៅក្នុងស្រែ ដែលតម្រូវឱ្យមានកម្លាំងពលកម្មនិងចំណេះដឹងផ្នែកកសិកម្ម។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណេញអតិបរមា (ឧទាហរណ៍ ៧៤៨ បាត/រ៉ៃ សម្រាប់ពូជ RD 23 នាឆ្នាំ១៩៨៥)។ |
| Initial Detection Control (T3) ការប្រើថ្នាំនៅពេលចាប់ផ្តើមឃើញសត្វល្អិត (មមាចត្នោត ៤ក្បាល/២៥x២៥ ស.ម) |
អាចទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃសត្វល្អិតបានទាន់ពេលវេលា និងការពារការខូចខាតដំណាំតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង។ | ចំណាយខ្ពស់ជាងការគ្រប់គ្រងតាមកម្រិតសេដ្ឋកិច្ច ហើយអាចសម្លាប់សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍មួយចំនួនដោយអចេតនា។ | ផ្តល់ទិន្នផលល្អ ប៉ុន្តែប្រាក់ចំណេញជាក់ស្តែងទាបជាងវិធីសាស្ត្រ ETL ដោយសារចំណាយលើការបាញ់ថ្នាំច្រើនដងជាង។ |
| Calendar-based Control (T4) ការបាញ់ថ្នាំតាមកាលវិភាគ (រៀងរាល់ ១៥ថ្ងៃម្តង) |
ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ ដោយសារសត្វល្អិតភាគច្រើនត្រូវបានកម្ចាត់ចេញពីស្រែជាប្រចាំ។ | ចំណាយលើថ្នាំគីមីខ្ពស់ខ្លាំង បំផ្លាញសត្រូវធម្មជាតិទាំងស្រុង ហើយអាចបណ្តាលឱ្យសត្វល្អិតស៊ាំនឹងថ្នាំនៅពេលអនាគត។ | ខាតបង់ប្រាក់ចំណេញច្រើនជាងគេ ទោះបីជាទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ក៏ដោយ ព្រោះថ្លៃដើមប្រតិបត្តិការខ្ពស់ពេក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតនេះ ទាមទារឱ្យមានការថ្លឹងថ្លែងច្បាស់លាស់រវាងថ្លៃដើមធាតុចូល (ថ្នាំគីមី) និងពេលវេលាឬកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការចុះអង្កេតតាមដានជាប់ជាប្រចាំនៅតាមវាលស្រែ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវស្រូវ Suphan Buri ក្នុងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៥-១៩៨៦ លើពូជស្រូវរបស់ថៃ (RD 7 និង RD 23) ដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីជំនាន់ចាស់។ ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងភូមិសាស្ត្រស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទថ្នាំគីមីមួយចំនួន (ដូចជា Monocrotophos) អាចត្រូវបានហាមឃាត់បច្ចុប្បន្ន ដោយសារឥទ្ធិពលអាក្រក់ ហើយកម្រិតស៊ាំរបស់សត្វល្អិតចំពោះថ្នាំគីមីក៏អាចមានការប្រែប្រួលផងដែរ។
យុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតដោយពឹងផ្អែកលើកម្រិតសេដ្ឋកិច្ច (Economic Threshold Level - ETL) គឺមានសារៈសំខាន់ និងមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។
ជារួម ការប្រើប្រាស់គោលការណ៍ ETL មិនត្រឹមតែជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនប្រាក់ចំណេញប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធានាបាននូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសុខភាពសាធារណៈ តាមរយៈការកាត់បន្ថយសារធាតុគីមីពុល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Economic Threshold Level (កម្រិតសេដ្ឋកិច្ច) | កម្រិតនៃដង់ស៊ីតេសត្វល្អិតចង្រៃដែលទាមទារឱ្យមានការចាត់វិធានការកម្ចាត់ (ដូចជាការបាញ់ថ្នាំ) ជាបន្ទាន់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យការខូចខាតកើនឡើងរហូតដល់កម្រិតមួយដែលធ្វើឱ្យកសិករខាតបង់ប្រាក់ចំណេញធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការចាំរហូតដល់ធុងទឹកលេចធ្លាយដល់កម្រិតមួយដែលអាចធ្វើឱ្យខូចខាតកម្រាលឥដ្ឋ ទើបយើងចាប់ផ្តើមយកលុយទៅទិញកាវមកជួសជុល ដើម្បីកុំឱ្យខាតលុយទិញកាវតាំងពីពេលមានស្នាមប្រេះតូចតាចដែលមិនទាន់ប៉ះពាល់អ្វី។ |
| Pre-Germinated Direct Seeded Lowland Rice (ស្រូវពង្រោះដោយផ្ទាល់ក្នុងស្រែជោគទឹក) | វិធីសាស្ត្រដាំស្រូវដោយយកគ្រាប់ពូជដែលបានត្រាំនិងបណ្តុះឱ្យដុះពន្លកបន្តិចរួចហើយ ទៅព្រោះផ្ទាល់នៅលើដីស្រែដែលមានទឹករាក់ៗ ឬដីជោគទឹក ដោយមិនបាច់សាបជាសំណាបហើយដកយកទៅស្ទូងនោះទេ។ | ដូចជាការសាបគ្រាប់ស្ពៃផ្ទាល់ទៅលើរងដីដែលសើមស្រាប់ ដោយមិនចាំបាច់បណ្តុះវាក្នុងកន្ទោងហើយយកទៅដាំម្តងមួយដើម។ |
| Brown plant hopper / BPH (មមាចត្នោត) | សត្វល្អិតចង្រៃម៉្យាងដែលជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិពីដើមស្រូវ ធ្វើឱ្យដើមស្រូវស្ងួតក្រៀម (ហៅថា Hopperburn) និងជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺវីរុសផ្សេងៗ (ដូចជាជំងឺរួញស្លឹក) ដល់ដំណាំស្រូវ។ | ដូចជាមូសដែលបឺតឈាមមនុស្សនិងចម្លងជំងឺគ្រុនឈាម តែនេះវាបឺតជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិពីដើមស្រូវនិងចម្លងជំងឺដល់ស្រូវ។ |
| Natural Predators (សត្រូវធម្មជាតិ / សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍) | សត្វល្អិត ឬសត្វផ្សេងៗដែលមានវត្តមានក្នុងធម្មជាតិស្រាប់ ដែលចាប់ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃជាអាហារ។ វាក្នុងការជួយកាត់បន្ថយការបំផ្លាញដំណាំដោយឯកឯងដោយមិនបាច់ប្រើថ្នាំគីមី។ ឧទាហរណ៍៖ សត្វពីងពាង Lycosa pseudoannulata និងទាគូក Paederus fuscipes។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាត្រៀមទុកក្នុងផ្ទះ ដើម្បីចាំចាប់កណ្តុរដែលមកស៊ីស្រូវអង្កររបស់យើង។ |
| Split Plot Design (ចំណាត់ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split Plot) | ការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងកសិកម្មដែលបែងចែកកត្តាពិសោធន៍ជាពីរកម្រិត គឺឡូតិ៍ធំ (Main plot) សម្រាប់កត្តាដែលពិបាកផ្លាស់ប្តូរ និងឡូតិ៍តូច (Sub plot) សម្រាប់កត្តាងាយស្រួលអនុវត្ត។ ក្នុងឯកសារនេះ Main plot ជាពូជស្រូវ និង Sub plot ជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិត។ | ដូចជាការសាកល្បងរូបមន្តធ្វើនំ ដោយយកម្សៅនំពីរប្រភេទ (Main plot) មកដុតជាដុំធំៗ ហើយនំនីមួយៗត្រូវកាត់ចែកជាចំណែកតូចៗដើម្បីលាបឡេពីលើខុសៗគ្នា (Sub plot) រួចភ្លក់រកមើលថារសជាតិមួយណាឆ្ងាញ់ជាងគេ។ |
| Monocrotophos & MIPC (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត Monocrotophos និង MIPC) | សារធាតុគីមីសម្រាប់កម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃនៅលើដំណាំ។ MIPC ច្រើនប្រើសម្រាប់សម្លាប់មមាចត្នោត ចំណែក Monocrotophos ជាប្រភេទថ្នាំដែលអាចជ្រាបចូលក្នុងដើមរុក្ខជាតិដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតដែលមកជញ្ជក់ទឹកនៅខាងក្នុងដើម។ | ដូចជាថ្នាំពេទ្យប្រឆាំងមេរោគ (Antibiotics) ដែលយើងផឹកចូលទៅដើម្បីសម្លាប់បាក់តេរីក្នុងខ្លួន តែនេះជាថ្នាំគីមីសម្រាប់បាញ់សម្លាប់សត្វល្អិតលើដើមស្រូវ។ |
| Duncan's Multiple Range Test / DMRT (ការធ្វើតេស្ត DMRT) | វិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមទិន្នន័យច្រើនជាងពីរ (Multiple groups) ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាខ្លះមានភាពខុសគ្នាជាលក្ខណៈស្ថិតិពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែខុសគ្នាដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការយកសិស្ស៥នាក់ដែលប្រឡងបានពិន្ទុប្រហាក់ប្រហែលគ្នា មកវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពលម្អិតបន្ថែមដោយក្បួនច្បាប់ត្រឹមត្រូវ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាអ្នកណាពិតជាពូកែជាងគេដាច់ ឬក៏សមត្ថភាពពួកគេពិតជាប្រហែលៗគ្នាមែន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
