បញ្ហា (The Problem)៖ ការធ្លាក់ចុះនៃផលិតភាពដីកំពុងគំរាមកំហែងដល់ការផលិតពោតនៅប្រទេសថៃ ដោយសារកង្វះសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកប្រភពជីជីវសាស្រ្ត (Biological fertilizers) ដើម្បីកែលម្អគុណភាព និងទិន្នផលដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ចំនួន៣ ដើម្បីវាយតម្លៃការលូតលាស់ និងភាពស័ក្តិសមនៃដំណាំសណ្តែកតំបន់ត្រូពិចដើម្បីបញ្ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះពោត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Lablab bean (Lablab purpureus) សណ្តែកឡាបឡាប (Lablab purpureus) |
មានអត្រាលូតលាស់លឿនខ្លាំង មានទម្រង់ជាវល្លិជួយគ្របដណ្តប់ដីបានល្អ និងចាប់ផ្តើមផលិតអាសូតតាំងពីសប្តាហ៍ទី៤។ | ត្រូវការបរិមាណគ្រាប់ពូជច្រើន (៧៥គីឡូក្រាម/ហិកតា) និងអាចរុំព័ទ្ធដើមពោតដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការដាំចន្លោះជួរ (Intercropping)។ | ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការដាំឆ្លាស់វេន (Crop rotation) ជាមួយដំណាំពោត។ |
| Sesbania (Sesbania speciosa) សេសបានីយ៉ា (Sesbania speciosa) |
មានដើមឈរត្រង់ គ្រាប់ពូជងាយដុះពន្លកដោយមិនត្រូវការបំបែកភាពសម្ងំ និងមានការលូតលាស់លឿនចាប់ពីសប្តាហ៍ទី៧។ | ការត្រាំទឹកក្តៅយូរពេកអាចធ្វើឱ្យខូចអត្រាដំណុះគ្រាប់ពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ស័ក្តិសមសម្រាប់ការដាំឆ្លាស់វេន (Crop rotation) ជាជីស្រស់សម្រាប់ដំណាំពោត។ |
| Thornless mimosa (Mimosa invisa) ម៉ៃមុយសាគ្មានបន្លា (Mimosa invisa) |
លូតលាស់រាបស្មើលើដីដោយមិនប្រជែងជាមួយដើមពោត និងអាចបង្កើតធនាគារគ្រាប់ពូជក្នុងដី (Soil seed bank) សម្រាប់ដុះឡើងវិញដោយខ្លួនឯងនៅឆ្នាំបន្ទាប់។ | មានការលូតលាស់យឺតនៅដំណាក់កាលដំបូង ហើយគ្រាប់ពូជត្រូវការការត្រាំទឹកក្តៅ (៨០°C រយៈពេល ១០នាទី) ដើម្បីបំបែកភាពសម្ងំមុនពេលសាបព្រួសលើកដំបូង។ | អាចដាំធ្វើជាជីស្រស់បានទាំងក្នុងទម្រង់ដាំឆ្លាស់វេន និងដាំចន្លោះជួរ ព្រមទាំងជួយសន្សំសំចៃថ្លៃពូជសម្រាប់វដ្តក្រោយៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធដាំដុះនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន និងពូជសណ្តែក ប៉ុន្តែវាជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី និងការទិញគ្រាប់ពូជឡើងវិញក្នុងរយៈពេលវែង (ជាពិសេសសម្រាប់ម៉ៃមុយសា)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋាន Suwan ខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ ដែលផ្តោតលើប្រភេទដី Pak Chong និងអាកាសធាតុមានរដូវវស្សារយៈពេល៦ខែ។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីកសិកម្មនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំពោតភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ហេតុនេះ ទិន្នន័យ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់កសិករខ្មែរ។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ដំណាំសណ្តែកតំបន់ត្រូពិចជាជីស្រស់នេះ គឺមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មដំណាំសណ្តែកទាំងនេះទៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះពោត នឹងជួយលើកកម្ពស់សុខភាពដី កាត់បន្ថយចំណាយលើជីគីមី និងបង្កើនទិន្នផលពោតប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Crop rotation (ការដាំដុះឆ្លាស់វេន) | គឺជាប្រព័ន្ធកសិកម្មមួយដែលគេដាំដំណាំខុសៗគ្នាជាបន្តបន្ទាប់នៅលើដីតែមួយតាមរដូវកាល ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី កាត់បន្ថយសត្វល្អិតចង្រៃ និងជំងឺរុក្ខជាតិផ្សេងៗ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេដាំសណ្តែកឆ្លាស់វេនជាមួយពោត។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរមុខម្ហូបជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យរាងកាយទទួលបានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ និងមិនងាយធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ |
| Intercropping (ការដាំដំណាំចន្លោះជួរ) | គឺជាការដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការដាំដើមម៉ៃមុយសា នៅចន្លោះរងពោត) ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីគ្នាទៅវិញទៅមក និងប្រើប្រាស់ដីឱ្យអស់លទ្ធភាព។ | ដូចជាការជួលផ្ទះស្នាក់នៅរួមគ្នា ដែលអ្នកម្ខាងជួយបង់ថ្លៃទឹកភ្លើង ហើយម្ខាងទៀតជួយសម្អាតផ្ទះ។ |
| Soil seed bank (ធនាគារគ្រាប់ពូជក្នុងដី) | គឺជាការសន្សំទុក ឬបន្សល់ទុកនូវគ្រាប់ពូជរស់នៅក្នុងដី ដែលអាចសម្ងំនៅទីនោះក្នុងរយៈពេលយូរ ហើយវានឹងដុះពន្លកដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលដែលមានលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (ដូចជាមានភ្លៀងធ្លាក់) ដោយមិនចាំបាច់ឱ្យកសិករសាបព្រួសរាល់ឆ្នាំនោះទេ។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងកូនជ្រូកកប់ក្រោមដី ដែលយើងអាចគាស់យកមកប្រើប្រាស់បានគ្រប់ពេលនៅថ្ងៃអនាគត។ |
| Seed dormancy (ភាពសម្ងំរបស់គ្រាប់ពូជ) | គឺជាយន្តការការពារពីធម្មជាតិរបស់គ្រាប់ពូជ ដែលធ្វើឱ្យវាមិនព្រមដុះពន្លកទោះបីជាមានទឹក និងពន្លឺក៏ដោយ លុះត្រាតែមានកត្តាជំរុញពិសេសណាមួយ (ដូចជាការត្រាំទឹកក្តៅ ៨០°C ក្នុងការពិសោធន៍នេះ) ដើម្បីធានាថាវាដុះនៅពេលដែលអាកាសធាតុពិតជាស័ក្តិសម។ | ដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំសម្ងំដេកនៅរដូវរងា ហើយភ្ញាក់ឡើងវិញនៅពេលអាកាសធាតុក្តៅនិងមានចំណីគ្រប់គ្រាន់។ |
| Green manure (ជីស្រស់) | ជារុក្ខជាតិ (ជាទូទៅគឺពពួកសណ្តែក) ដែលគេដាំក្នុងគោលបំណងភ្ជួរលប់ទៅក្នុងដីវិញនៅពេលវានៅស្រស់ ដើម្បីបំប្លែងទៅជាសារធាតុសរីរាង្គ និងបន្ថែមជីវជាតិដល់ដីសម្រាប់ដំណាំបន្ទាប់។ | ដូចជាការយកបន្លែផ្លែឈើស្រស់ៗមកកិនធ្វើជាជីកំប៉ុស ដើម្បីផ្តល់វីតាមីនធម្មជាតិដល់ដី។ |
| Nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូត) | គឺជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិអម្បូរសណ្តែក ធ្វើការទាញយកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីក្នុងបរិយាកាស ហើយបំប្លែងវាទៅជាសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន តាមរយៈទំនាក់ទំនងជាមួយបាក់តេរីក្នុងឫសរបស់វា។ | ដូចជាការប្រើបន្ទះសូឡាដើម្បីទាញយកថាមពលព្រះអាទិត្យ (អាសូតក្នុងខ្យល់) មកបំប្លែងជាអគ្គិសនី (សារធាតុចិញ្ចឹម) សម្រាប់ប្រើប្រាស់។ |
| Rhizobia (បាក់តេរីរ៉ៃហ្សូប៊ីយ៉ា) | គឺជាប្រភេទបាក់តេរីក្នុងដីដែលមានទំនាក់ទំនងផ្តល់ប្រយោជន៍ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកជាមួយរុក្ខជាតិអម្បូរសណ្តែក។ ពួកវាបង្កើតជាពកនៅទីតាំងឫស ហើយជួយចាប់យកអាសូតពីខ្យល់មកចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិ ជាថ្នូរនឹងការទទួលបានជម្រក និងថាមពលពីរុក្ខជាតិវិញ។ | ដូចជាកម្មករតូចៗដែលរស់នៅក្នុងឫសរុក្ខជាតិ មានតួនាទីផលិតជីជាតិឱ្យរុក្ខជាតិ ជាថ្នូរនឹងការទទួលបានផ្ទះស្នាក់នៅ។ |
| Short-day plants (រុក្ខជាតិថ្ងៃខ្លី) | ជារុក្ខជាតិដែលទាមទាររយៈពេលនៃការទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យតិចជាងម៉ោងកំណត់ណាមួយ (ជារឿយៗនៅចុងរដូវវស្សា ឬដើមរដូវប្រាំង) ទើបវាចាប់ផ្តើមបញ្ឈប់ការលូតលាស់ដើមស្លឹក ហើយងាកមកបញ្ចេញផ្កាវិញ។ | ដូចជានាឡិការោទ៍ធម្មជាតិ ដែលប្រាប់រុក្ខជាតិឱ្យឈប់លូតកម្ពស់ ហើយចាប់ផ្តើមចេញផ្កានៅពេលដែលថ្ងៃលិចលឿនជាងមុន (យប់វែងជាងថ្ងៃ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
