បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាគុណភាពទឹក និងកម្រិតជាតិប្រៃនៅក្នុងសំណាកទឹកប្រឡាយនិងទឹកក្រោមដី ក្នុងតំបន់ Zian និង Qalabshu ប្រទេសអេហ្ស៊ីប ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រមូលសំណាកទឹក និងការវិភាគគីមីដើម្បីវាយតម្លៃភាពស័ក្តិសមនៃប្រភពទឹកសម្រាប់គោលបំណងកសិកម្ម និងការស្រោចស្រព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Horizontal Surface Drains ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធប្រឡាយទឹកលើផ្ទៃដីតាមបណ្តោយផ្តេក |
ជួយកាត់បន្ថយកម្រិតទឹកក្រោមដីបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅតំបន់រាក់ៗ និងងាយស្រួលក្នុងការសម្អាតឬថែទាំ។ | ទាមទារការចំណាយផ្ទៃដីច្រើនក្នុងការជីកប្រឡាយ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ទំហំដីដាំដុះសរុប។ | ជៀសវាងបញ្ហាជាតិប្រៃដោយរក្សាកម្រិតទឹកក្រោមដី (Subsoil water) មិនឱ្យប៉ះពាល់ដល់តំបន់ឫសនៃដំណាំ។ |
| Vertical Dewatering from Wells ការបូមទឹកចេញពីអណ្តូងតាមខ្សែឈរ |
មិនសូវទាមទារទំហំផ្ទៃដី និងអាចទាញយកទឹកពីស្រទាប់ជ្រៅមកប្រើប្រាស់បន្ថែមប្រសិនបើទឹកនោះមានគុណភាពល្អ។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការខួងអណ្តូង (ជម្រៅយ៉ាងហោចណាស់ ២០ម៉ែត្រ) និងត្រូវការថាមពលអគ្គិសនីសម្រាប់ការបូមទឹកជាប្រចាំ។ | បន្ទាបនីវ៉ូទឹកក្រោមដីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងអាចគ្រប់គ្រងការប្រមូលផ្តុំជាតិប្រៃនៅក្នុងដីកសិកម្ម។ |
| Modern Irrigation Techniques (Drip/Sprinkler) បច្ចេកទេសស្រោចស្រពទំនើប (ប្រព័ន្ធន្តក់ ឬបាចសាច) |
សន្សំសំចៃទឹកបានច្រើនកម្រិតអតិបរមា និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការជ្រាបទឹកលើស (Percolation hazard) ទៅក្នុងស្រទាប់ដីក្រោម។ | ការចំណាយដើមលើការទិញ និងដំឡើងប្រព័ន្ធមានតម្លៃខ្ពស់ ព្រមទាំងទាមទារការថែទាំកុំឱ្យស្ទះបំពង់។ | កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ទឹកលើសកម្រិត និងទប់ស្កាត់មិនឱ្យកម្រិតទឹកប្រៃក្រោមដីកើនឡើងមកលើផ្ទៃដី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយធនធានមិនត្រូវបានបញ្ជាក់ជាតួលេខទឹកប្រាក់លម្អិតនៅក្នុងឯកសារទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តតាមអនុសាសន៍ទាមទារការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើសំណាកទឹកចំនួន ៥០ ដែលប្រមូលបានពីតំបន់ Zian និង Qalabshu ក្បែរដីសណ្ដទន្លេនីល ប្រទេសអេហ្ស៊ីប ដែលជាតំបន់មានអាកាសធាតុស្ងួត និងរងឥទ្ធិពលពីល្បាប់សមុទ្រចំណាស់ (Marine aquifer sediments)។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចនិងរបបទឹកភ្លៀងខុសគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែការគំរាមកំហែងពីការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃនៅរដូវប្រាំងនៅតំបន់មួយចំនួន ធ្វើឱ្យទិន្នន័យនៃការវាយតម្លៃនេះមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការប្រៀបធៀប។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃគុណភាពទឹកដោយផ្អែកលើកម្រិតជាតិប្រៃ និង EC នេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធស្រោចស្រពនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តការតាមដានគុណភាពទឹកជាប្រចាំ និងការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធរំដោះទឹកក្រោមដី គឺជាវិធានការយុទ្ធសាស្ត្រចាំបាច់ដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពដីកសិកម្ម និងទិន្នផលដំណាំនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Total dissolved salts (TDS) (អំបិលរលាយសរុប) | វាជារង្វាស់នៃបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គនិងអសរីរាង្គទាំងអស់ដែលបានរលាយចូលគ្នានៅក្នុងទឹក ដែលត្រូវបានប្រើជាចម្បងដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតភាពកខ្វក់ ឬកម្រិតជាតិប្រៃនៃទឹកសម្រាប់ការស្រោចស្រព។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណស្ករ និងអំបិលទាំងអស់ដែលបានរលាយចូលទៅក្នុងកែវទឹកមួយកែវអញ្ចឹងដែរ។ |
| Electrical conductivities (E.C) (ចរន្តអគ្គិសនីក្នុងទឹក) | វាជាសមត្ថភាពរបស់ទឹកក្នុងការចម្លងចរន្តអគ្គិសនី ដែលអាស្រ័យទៅលើបរិមាណអ៊ីយ៉ុង (អំបិល) ដែលរលាយក្នុងនោះ។ កាលណាទឹកមានជាតិប្រៃកាន់តែខ្លាំង វាកាន់តែមានសមត្ថភាពចម្លងអគ្គិសនីបានល្អ។ | ដូចជាខ្សែភ្លើងដែលងាយនឹងឆ្លងចរន្តអគ្គិសនីកាន់តែខ្លាំងនៅពេលដែលវាសើមដោយទឹកអំបិល ធៀបនឹងទឹកស្អាតធម្មតា។ |
| Sodium adsorption ratio (SAR) (សមាមាត្រនៃការស្រូបយកសូដ្យូម) | វាគឺជារូបមន្តគណនាធៀបគ្នារវាងកំហាប់សូដ្យូម និងកាល់ស្យូម-ម៉ាញេស្យូមនៅក្នុងទឹក ដើម្បីវាយតម្លៃថាទឹកនោះស័ក្តិសមសម្រាប់ស្រោចស្រពដំណាំឬទេ ព្រោះកម្រិតសូដ្យូមខ្ពស់ពេកអាចធ្វើឱ្យដីខូចរចនាសម្ព័ន្ធ និងមិនជ្រាបទឹក។ | ដូចជាការថ្លឹងថ្លែងសមាមាត្ររវាងកូលេស្តេរ៉ុលអាក្រក់និងកូលេស្តេរ៉ុលល្អក្នុងឈាម ដើម្បីកំណត់ពីហានិភ័យនៃជំងឺបេះដូងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Piezometric surface (ផ្ទៃនីវ៉ូទឹកក្រោមដីផ្ទុកសម្ពាធ) | វាជាកម្រិតនីវ៉ូទឹកស្រមើស្រមៃដែលទឹកនៅក្រោមដីនឹងរុញច្រានឡើងមកលើតាមរន្ធខួង ដោយសារតែសម្ពាធអុីដ្រូស្តាទិចដែលមាននៅក្រោមស្រទាប់ដីមិនជ្រាបទឹក (Impervious hard sticky clays)។ | ដូចជាកម្ពស់ទឹកដែលបាញ់ចេញមកក្រៅតាមបំពង់ទុយោ នៅពេលដែលអ្នកយកម្ជុលទៅចាក់ប៉េងប៉ោងដែលផ្ទុកពេញដោយទឹក។ |
| Dewatering (ការបូមបញ្ចុះនីវ៉ូទឹក) | វាជាដំណើរការនៃការបូមទាញយកទឹកចេញពីដី ឬអណ្តូងបញ្ឈរ ដើម្បីបញ្ចុះកម្រិតទឹកក្រោមដីឱ្យនៅទាបជាងតំបន់ឫសដំណាំ ក្នុងគោលបំណងការពារកុំឱ្យជាតិប្រៃជ្រាបឡើងមកលើផ្ទៃដីដាំដុះ។ | ដូចជាការដួសទឹកចេញពីទូកដែលកំពុងលិច ដើម្បីជួយឱ្យទូកអាចអណ្តែតឡើងវិញបានស្រាលជាងមុន។ |
| Salinization (ការកើនឡើងជាតិប្រៃក្នុងដី) | វាជាដំណើរការនៃការប្រមូលផ្តុំកំហាប់អំបិលនៅក្នុងស្រទាប់ដី ដែលច្រើនតែកើតឡើងដោយសារការស្រោចស្រពដោយប្រើប្រាស់ទឹកមានជាតិប្រៃ ឬដោយសារទឹកហួតលឿនពេក ហើយបន្សល់ទុកសារធាតុអំបិលនៅលើដី។ | ដូចជាការដាំទឹកស៊ុបរហូតដល់រីងទឹកអស់ពីឆ្នាំង ដែលបន្សល់ទុកតែក្រាមអំបិលនិងគ្រឿងផ្សំជាប់នៅបាតឆ្នាំង។ |
| Boron (សារធាតុបូរ៉ុន) | វាគឺជាធាតុគីមីបន្ទាប់បន្សំ (Trace element) នៅក្នុងទឹកឬដី ដែលជួយដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត ប៉ុន្តែវានឹងប្រែក្លាយទៅជាជាតិពុលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ប្រសិនបើកំហាប់របស់វាលើសពី ១ ទៅ ២ ផ្នែកក្នុងមួយលាន (ppm)។ | ដូចជាការទទួលទានថ្នាំវីតាមីន បើយើងញ៉ាំក្នុងបរិមាណតិចតួចវាល្អចំពោះសុខភាព តែបើញ៉ាំច្រើនលើសកម្រិតវានឹងក្លាយជាថ្នាំពុលដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់រាងកាយវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
