បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍខ្សែច្រវាក់តម្លៃ និងការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសទីផ្សារលក់របស់កសិករខ្នាតតូចដែលផលិតដំណាំកូរ៉ារីម៉ា (Aframomum Corrorima) នៅក្នុងតំបន់ South Omo ប្រទេសអេត្យូពី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសជ្រើសរើសគំរូជាពីរដំណាក់កាល ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យបឋមពីអ្នកផលិតចំនួន ១២០ នាក់ និងធ្វើការវិភាគដោយប្រើស្ថិតិពិពណ៌នា រួមជាមួយម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Multivariate Probit Model (MVP) ម៉ូដែលប្រូប៊ីតពហុអថេរ |
អនុញ្ញាតឱ្យវិភាគការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសទីផ្សារច្រើនក្នុងពេលតែមួយ និងវាស់ស្ទង់ភាពអាស្រ័យគ្នា (Interdependence) នៃជម្រើសទាំងនោះបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើន និងមានការគណនាស្មុគស្មាញជាងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចធម្មតា ដែលតម្រូវឱ្យមានចំណេះដឹងផ្នែក Econometrics ខ្ពស់។ | បានបង្ហាញថាកត្តាចម្ងាយ ឥណទាន និងព័ត៌មានតម្លៃ មានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើជម្រើសលក់ទៅឱ្យអ្នកប្រមូលទិញ អ្នកបោះដុំ និងអ្នកលក់រាយ ដោយមានកម្រិតជឿជាក់ខ្ពស់ (p < 0.01)។ |
| Descriptive Statistics & Value Chain Mapping ស្ថិតិពិពណ៌នា និងការគូសផែនទីខ្សែច្រវាក់តម្លៃ |
ងាយស្រួលយល់ និងជួយបង្ហាញរូបភាពជាក់ស្តែងពីលំហូរនៃផលិតផល តួអង្គពាក់ព័ន្ធ និងការបែងចែកប្រាក់ចំណេញនៅក្នុងទីផ្សារ។ | មិនអាចវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលនៃអថេរនីមួយៗតាមលក្ខណៈស្ថិតិស៊ីជម្រៅ ឬទស្សន៍ទាយពីការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករបានទេ។ | បានកំណត់តួអង្គចម្បងចំនួន៥ និងរកឃើញថាគម្លាតប្រាក់ចំណេញ (Margin) មានកម្រិតខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៦១,១% នៅក្នុងប្រព័ន្ធលក់តាមរយៈឈ្មួញកណ្តាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យពីកសិករដោយផ្ទាល់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ South Omo នៃប្រទេសអេត្យូពី ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូចចំនួន ១២០ គ្រួសារ ដែលដាំដុះដំណាំកូរ៉ារីម៉ា (Aframomum Corrorima)។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទភូមិសាស្ត្រ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកម្រិតយល់ដឹងពីទីផ្សារជាក់លាក់របស់តំបន់អាហ្វ្រិក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយកគំរូនេះទៅប្រើប្រាស់ចាំបាច់ត្រូវកែសម្រួលអថេរមួយចំនួនឱ្យស្របតាមបរិបទកសិកម្ម ទីផ្សារសេរី និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រវិភាគខ្សែច្រវាក់តម្លៃ និងការប្រើប្រាស់ម៉ូដែល Multivariate Probit នេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយពង្រឹងការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករកម្ពុជា កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើឈ្មួញកណ្តាល និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញអតិបរមាពីផលិតផលកសិកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Value Chain (ខ្សែច្រវាក់តម្លៃ) | វាជាដំណើរការតភ្ជាប់គ្នានៃសកម្មភាពអាជីវកម្ម ដែលបង្កើតតម្លៃបន្ថែមលើផលិតផលមួយ ចាប់តាំងពីដំណាក់កាលផលិតកម្ម (ការដាំដុះ) ការប្រមូលផល ការកែច្នៃ ការដឹកជញ្ជូន រហូតដល់ការដាក់លក់ដល់ដៃអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ។ | ដូចជាការធ្វើដំណើររបស់ផ្លែស្វាយមួយផ្លែ ពីចម្ការ ឆ្លងកាត់អ្នកបេះ អ្នកលាង អ្នកវេចខ្ចប់ រហូតដល់ក្លាយជាទឹកស្វាយក្រឡុកនៅក្នុងហាង ដោយរាល់ដំណាក់កាលនីមួយៗសុទ្ធតែបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យតម្លៃស្វាយនោះកើនឡើង។ |
| Multivariate Probit Model (ម៉ូដែលប្រូប៊ីតពហុអថេរ) | វាជាម៉ូដែលស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើសម្រាប់វិភាគការសម្រេចចិត្តរបស់បុគ្គល នៅពេលដែលពួកគេមានជម្រើសច្រើន ហើយអាចជ្រើសរើសជម្រើសច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍៖ កសិករលក់ឱ្យឈ្មួញកណ្តាលផង និងលក់រាយផង) ដោយវាស់ស្ទង់ពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាផ្សេងៗមកលើជម្រើសទាំងនោះក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការគណនាទស្សន៍ទាយថាហេតុអ្វីបានជាសិស្សម្នាក់ជ្រើសរើសរៀនគួរផង មើលយូធូបផង និងអានសៀវភៅផងក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីប្រឡងជាប់ ដោយផ្អែកលើកត្តាពេលវេលា និងថវិកាដែលសិស្សនោះមាន។ |
| Market Outlet (ជម្រើសទីផ្សារ) | វាសំដៅទៅលើគោលដៅ លំហូរ ឬប្រភេទនៃអ្នកទិញដែលកសិករសម្រេចចិត្តលក់ផលិតផលរបស់ខ្លួនឱ្យ ដូចជាការលក់ទៅឱ្យអ្នកប្រមូលទិញ (Collector) អ្នកបោះដុំ (Wholesaler) ឬអ្នកលក់រាយ (Retailer) នៅក្នុងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់។ | ដូចជាជម្រើសរបស់អ្នកចិញ្ចឹមមាន់ ដែលអាចសម្រេចចិត្តយកមាន់ទៅលក់ឱ្យម៉ូយដុំនៅទីផ្សារ លក់ឱ្យអ្នកជិតខាង ឬលក់ផ្ទាល់ទៅឱ្យភោជនីយដ្ឋាន។ |
| Marketing Margin (គម្លាតប្រាក់ចំណេញទីផ្សារ) | វាគឺជាភាពខុសគ្នារវាងតម្លៃដែលអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយបានចំណាយ និងតម្លៃដែលកសិករអ្នកផលិតទទួលបាន។ ទិន្នន័យនេះជួយបង្ហាញពីភាគរយនៃប្រាក់ចំណេញដែលតួអង្គកណ្តាល (ដូចជាឈ្មួញកណ្តាល ឬអ្នកលក់រាយ) ដកយកពីការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនេះ។ | ដូចជាអ្នកទិញអាវមួយក្នុងតម្លៃ ១០ ដុល្លារពីហាង ប៉ុន្តែរោងចក្រលក់ចេញក្នុងតម្លៃតែ ៤ ដុល្លារ ដូច្នេះ ៦ ដុល្លារដែលខុសគ្នានោះគឺជាប្រាក់ចំណេញសម្រាប់អ្នកលក់បន្តបន្ទាប់។ |
| Information Asymmetry (វិសមភាពព័ត៌មាន) | វាជាស្ថានភាពទីផ្សារដែលភាគីម្ខាង (ភាគច្រើនជាឈ្មួញកណ្តាល) មានព័ត៌មានច្រើនជាង និងច្បាស់លាស់ជាងភាគីម្ខាងទៀត (ភាគច្រើនជាកសិករ) ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងតម្លៃទីផ្សារគោល ដែលធ្វើឱ្យកសិករងាយរងការកេងប្រវ័ញ្ច និងបាត់បង់អំណាចក្នុងការតថ្លៃ។ | ដូចជាការលេងបៀរដែលអ្នកលេងម្ខាងអាចមើលឃើញសន្លឹកបៀររបស់អ្នក ទើបគេងាយស្រួលក្នុងការបញ្ឆោតនិងយកឈ្នះអ្នកបានដោយងាយ។ |
| Smallholder Farmers (កសិករខ្នាតតូច) | សំដៅលើកសិករដែលធ្វើកសិកម្មលើផ្ទៃដីតូចតាច ពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកម្លាំងពលកម្មគ្រួសារ ប្រើប្រាស់ដើមទុនបច្ចេកវិទ្យាតិចតួច ហើយផលិតផលភាគច្រើនគឺសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារ និងលក់មួយចំនួនដើម្បីប្រាក់ចំណូលបន្តិចបន្តួច។ | ដូចជាគ្រួសារនៅតាមស្រុកស្រែដែលធ្វើស្រែចម្ការលើដីជុំវិញផ្ទះ ដើម្បីយកស្រូវហូបខ្លួនឯងខ្លះ និងលក់យកលុយទិញម្ហូបខ្លះ មិនមែនជាការដាំដុះលក្ខណៈក្រុមហ៊ុនធំដុំនោះទេ។ |
| Bargaining Power (អំណាចតថ្លៃ) | វាជាសមត្ថភាពរបស់ភាគីណាមួយ (ដូចជាកសិករ) ក្នុងការចរចាដើម្បីទទួលបានលក្ខខណ្ឌប្រសើរជាងមុនក្នុងការទិញលក់ ដូចជាការអាចទាមទារតម្លៃខ្ពស់ជាងមុន ដោយពឹងផ្អែកលើជម្រើសទីផ្សារ ព័ត៌មាន និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុដែលពួកគេមាន។ | ដូចជាពេលអ្នកដើរទិញឥវ៉ាន់នៅកន្លែងដែលមានហាងលក់របស់ដូចៗគ្នាច្រើន អ្នកមានអំណាចអាចតថ្លៃបានថោក ព្រោះបើហាងមួយមិនព្រមលក់ អ្នកអាចដើរទៅទិញហាងផ្សេងបានយ៉ាងងាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
