បញ្ហា (The Problem)៖ ការអភិវឌ្ឍពូជម្ទេសកូនកាត់ថ្មីដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់និងគុណភាពល្អ តម្រូវឱ្យមានការជ្រើសរើសពូជមេបាដែលមានលក្ខណៈចម្រុះខ្ពស់ ប៉ុន្តែការចាត់ថ្នាក់ពូជដោយប្រើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រតែងប្រឈមនឹងការលំបាកនិងរងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាម៉ាកឃ័រម៉ូលេគុល ដើម្បីវាយតម្លៃភាពចម្រុះសេនេទិច និងជ្រើសរើសពូជមេបាម្ទេស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| SNP Marker Analysis & UPGMA Clustering ការវិភាគម៉ាកឃ័រម៉ូលេគុល SNP និងការចង្អោម UPGMA |
មិនរងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថាន មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ ផ្តល់ទិន្នន័យច្រើនក្នុងពេលតែមួយ និងចំណាយតិចក្នុងមួយទិន្នន័យ។ | ត្រូវការឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប និងអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការប្រមូលនិងវិភាគទិន្នន័យ។ | អាចបែងចែកពូជម្ទេសចំនួន ២៨ ជា ២ ក្រុមធំ និងរកឃើញមេបាចំនួន ៦ សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជកូនកាត់ដោយជោគជ័យ។ |
| Morphological Traits Evaluation ការវាយតម្លៃតាមលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ (វិធីសាស្ត្របុរាណ) |
ងាយស្រួលធ្វើការសង្កេតផ្ទាល់នៅចម្ការ ដោយមិនត្រូវការឧបករណ៍ពិសោធន៍ ឬសារធាតុគីមីថ្លៃៗ។ | ចំណាយពេលនិងកម្លាំងពលកម្មច្រើន ហើយងាយប្រែប្រួលទៅតាមលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន ដែលពិបាកក្នុងការបែងចែកពូជដែលមានហ្សែនប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបែងចែកពូជម្ទេសសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជសេនេទិចកម្រិតច្បាស់លាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ សារធាតុគីមី និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យជីវព័ត៌មានវិទ្យា។
ការសិក្សានេះផ្តោតតែលើការប្រមូលពូជម្ទេសផ្លែតូចបញ្ឈរចំនួន ២៨ ពីតំបន់នានាក្នុងប្រទេសថៃ ជាពិសេសតំបន់ឥសាន និងពូជពី AVRDC ដែលមានប្រភពហ្សែនតូចចង្អៀត (Low variation)។ សម្រាប់កម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមិនតំណាងឱ្យពូជម្ទេសក្នុងស្រុកខ្មែរទេ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះគឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តដើម្បីវាយតម្លៃពូជដំណាំក្នុងស្រុក។
បច្ចេកទេសវិភាគហ្សែនតាមរយៈម៉ាកឃ័រម៉ូលេគុលនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មវិស័យស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការបោះជំហានឆ្ពោះទៅរកការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា SNP markers នឹងជួយឱ្យអ្នកបង្កាត់ពូជដំណាំនៅកម្ពុជាចំណេញពេលវេលា មានភាពច្បាស់លាស់ និងអាចបង្កើតពូជថ្មីៗដែលមានគុណភាពប្រកួតប្រជែងខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Single nucleotide polymorphic (SNP) markers (ម៉ាកឃ័រពហុទម្រង់នុយក្លេអូទីតទោល) | ជាបច្ចេកទេសម៉ាកឃ័រម៉ូលេគុលដែលតាមដានការប្រែប្រួលនៃនុយក្លេអូទីត (អក្សរ DNA) តែមួយកន្លែងនៅក្នុងខ្សែ DNA ទាំងមូល ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ ឬភាពខុសគ្នានៃហ្សែនរវាងសត្វ ឬរុក្ខជាតិ។ វាជួយអ្នកបង្កាត់ពូជក្នុងការជ្រើសរើសលក្ខណៈល្អៗរបស់រុក្ខជាតិបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការស្វែងរកអក្ខរាវិរុទ្ធដែលខុសគ្នាតែមួយតួអក្សរនៅក្នុងសៀវភៅក្រាស់ពីរខុសគ្នា ដើម្បីដឹងថាសៀវភៅទាំងពីរនោះបោះពុម្ពចេញពីរោងពុម្ពខុសគ្នាឬអត់។ |
| Genetic distance (ចម្ងាយសេនេទិច) | ជារង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពខុសគ្នាតាមលក្ខណៈពន្ធុវិទ្យារវាងពូជសាសន៍ ឬក្រុមរុក្ខជាតិ។ តម្លៃចម្ងាយសេនេទិចកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាពួកវាមានហ្សែនកាន់តែខុសគ្នា ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការយកមកបង្កាត់ពូជបញ្ចូលគ្នាដើម្បីទទួលបានកូនកាត់រឹងមាំ។ | ដូចជាការវាស់គម្លាតជំនាន់នៃសមាជិកគ្រួសារមួយ បងប្អូនបង្កើតមានចម្ងាយសេនេទិចជិត (លេខតូច) ចំណែកឯអ្នកក្រៅគ្រួសារមានចម្ងាយសេនេទិចឆ្ងាយ (លេខធំ)។ |
| Polymorphism information content (មាតិកាព័ត៌មានពហុទម្រង់ / PIC) | ជាសន្ទស្សន៍វាស់ស្ទង់ថាតើម៉ាកឃ័រហ្សែនមួយមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណាក្នុងការបែងចែកភាពខុសគ្នារវាងបុគ្គលនៅក្នុងសហគមន៍មួយ។ តម្លៃ PIC កាន់តែខិតជិត ១ បង្ហាញថាម៉ាកឃ័រនោះមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការរកឃើញភាពខុសគ្នានៃហ្សែនរបស់ពូជដំណាំ។ | ដូចជាកម្រិតនៃភាពច្បាស់របស់កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព។ កាមេរ៉ាដែលមានភាពច្បាស់ខ្ពស់ (PIC ខ្ពស់) អាចបែងចែកមុខមនុស្សម្នាក់ៗបានយ៉ាងងាយស្រួល ទោះបីជាពួកគេមានមុខមាត់ស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ។ |
| Cluster analysis (ការវិភាគចង្អោម) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីចាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យ (ឬពូជរុក្ខជាតិ) ទៅជាក្រុមតូចៗ (ចង្អោម) ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈហ្សែនស្រដៀងគ្នារបស់ពួកវា ដើម្បីជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រងាយស្រួលក្នុងការសិក្សានិងជ្រើសរើសតំណាងក្រុមនីមួយៗ។ | ដូចជាការរៀបចំសៀវភៅក្នុងបណ្ណាល័យដោយបែងចែកជាក្រុមៗតាមប្រភេទមុខវិជ្ជា ដូចជាប្រវត្តិសាស្ត្រ វិទ្យាសាស្ត្រ ឬអក្សរសិល្ប៍ ដើម្បីងាយស្រួលស្វែងរកសៀវភៅដែលមានអត្ថន័យស្រដៀងគ្នា។ |
| UPGMA (វិធីសាស្ត្រចាប់គូក្រុមដោយមិនគិតទម្ងន់និងមធ្យមភាគនព្វន្ធ) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាមួយក្នុងការវិភាគចង្អោម ដើម្បីសាងសង់ដ្យាក្រាមដើមឈើ (Dendrogram) ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងវិវឌ្ឍន៍ ឬភាពស្រដៀងគ្នារបស់ពូជរុក្ខជាតិ ដោយគណនាផ្អែកលើចម្ងាយសេនេទិចមធ្យមរវាងគូនៃក្រុមនីមួយៗ។ | ដូចជាការគូរខ្សែស្រឡាយវង្សត្រកូល ដោយចាប់ផ្តើមផ្គូរផ្គងបងប្អូនបង្កើតជាមុនសិន បន្ទាប់មកទើបភ្ជាប់ទៅកាន់បងប្អូនជីដូនមួយ តាមលំដាប់នៃភាពជិតស្និទ្ធបំផុត។ |
| Accession (សំណាកពូជស្រាវជ្រាវ) | សំដៅលើសំណាករុក្ខជាតិ ឬគ្រាប់ពូជតែមួយគត់ដែលត្រូវបានប្រមូលពីទីតាំងណាមួយ ហើយត្រូវបានចុះបញ្ជី និងរក្សាទុកក្នុងធនាគារហ្សែន (Genebank) សម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ការអភិរក្ស និងការបង្កាត់ពូជនៅពេលអនាគត។ | ដូចជាការចុះឈ្មោះកូនសិស្សម្នាក់ៗចូលរៀន ដោយសិស្សម្នាក់ៗត្រូវបានផ្តល់លេខកូដសម្គាល់ខ្លួនរៀងៗខ្លួនជាអចិន្ត្រៃយ៍សម្រាប់ងាយស្រួលគ្រប់គ្រងក្នុងបញ្ជីសាលា។ |
| Jaccard's coefficient (មេគុណ Jaccard) | ជាមេគុណស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបភាពស្រដៀងគ្នា និងភាពចម្រុះនៃសំណុំទិន្នន័យពីរ ដោយវាស់ភាគរយនៃលក្ខណៈ (ឧ. ហ្សែន) ដែលមានដូចគ្នារវាងគំរូទាំងពីរ ធៀបនឹងលក្ខណៈសរុបទាំងអស់ដែលពួកវាមាន។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបរូបមន្តធ្វើម្ហូបពីរមុខ បើគ្រឿងផ្សំភាគច្រើនដូចគ្នា នោះមេគុណ Jaccard នឹងខ្ពស់ បញ្ជាក់ថាម្ហូបទាំងពីរនោះស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ |
| Capsicum annuum (ពូជម្ទេសទូទៅ ឬម្ទេសផ្លែតូចបញ្ឈរ) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រនៃប្រភេទរុក្ខជាតិម្ទេសដែលត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតលើពិភពលោក រួមមានទាំងម្ទេសប្លោក (មិនហឹរ) ម្ទេសផ្លែធំ និងម្ទេសផ្លែតូចៗ (ហឹរខ្លាំង) ជាច្រើនប្រភេទ។ ការកំណត់ឈ្មោះនេះជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសម្គាល់ប្រភេទរុក្ខជាតិដោយមិនច្រឡំនឹងម្ទេសព្រៃផ្សេងទៀត។ | ដូចជាពាក្យថា "សត្វឆ្កែ" (Canis familiaris) ដែលគ្របដណ្តប់លើពូជឆ្កែជាច្រើនប្រភេទមិនថាឆ្កែតូចឬធំ ម្ទេស Capsicum annuum ក៏មានច្រើនទម្រង់និងកម្រិតភាពហឹរផ្សេងៗគ្នាផងដែរក្នុងអំបូរតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
