បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដីដោយវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃប្រភេទជន្លេនពីរ និងសម្ភារៈចំណីសរីរាង្គផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីផលិតជីកំប៉ុសជន្លេនប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើការរចនាបែបចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely Randomized Design) ជាមួយនឹងកត្តាពិសោធន៍ 2×4 ដើម្បីវាយតម្លៃប្រភេទជន្លេន និងការលាយបញ្ចូលគ្នានៃចំណីសរីរាង្គ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Vermicomposting with Eisenia fetida ការធ្វើជីកំប៉ុសដោយប្រើជន្លេនប្រភេទ Eisenia fetida |
ផលិតបានទិន្នផលជីកំប៉ុសច្រើនជាង មានប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្មខ្ពស់ និងបង្កើនចំនួនជន្លេនបានលឿនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ផលិតម៉ាស់ជីវសាស្រ្តជន្លេន (biomass) បានតិចជាងប្រភេទ Eudrilus eugeniae ដែលមិនសូវអំណោយផលបើគោលដៅចម្បងគឺយកជន្លេនធ្វើជាចំណីសត្វ។ | សម្រេចបានផលិតភាពជីកំប៉ុសជាមធ្យម 1.41 គីឡូក្រាម/ចាន និងប្រសិទ្ធភាព 47.66%។ |
| Vermicomposting with Eudrilus eugeniae ការធ្វើជីកំប៉ុសដោយប្រើជន្លេនប្រភេទ Eudrilus eugeniae |
ជន្លេនមានទំហំធំ និងលូតលាស់ផលិតម៉ាស់ជីវសាស្រ្ត (biomass) បានខ្ពស់ជាង ល្អសម្រាប់ការបំប្លែងសំណល់ដើម្បីយកជន្លេនធ្វើជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់ចំណីសត្វ។ | ទិន្នផលនៃការផលិតជីកំប៉ុស និងប្រសិទ្ធភាពសរុបមានកម្រិតទាបជាងប្រភេទ Eisenia fetida។ | សម្រេចបានម៉ាស់ជីវសាស្រ្តជន្លេនខ្ពស់ជាង (ជាមធ្យម 58.01 ក្រាម/ចាន) តែផលិតជីបានត្រឹម 1.34 គីឡូក្រាម/ចាន។ |
| Cowdung exclusively as feeding material ការប្រើប្រាស់លាមកគោសុទ្ធជាចំណីជន្លេន |
ជាវត្ថុធាតុដើមដ៏ល្អបំផុត ងាយស្រួលរំលាយ ជំរុញការលូតលាស់ជន្លេនបានល្អ ព្រមទាំងផ្តល់ទិន្នផលជីកំប៉ុសខ្ពស់បំផុត។ | តម្រូវឱ្យមានប្រភពលាមកគោសុទ្ធក្នុងបរិមាណច្រើន ដែលអាចជាឧបសគ្គសម្រាប់កសិដ្ឋានដែលមិនមានចិញ្ចឹមគោ ឬសត្វពាហនៈ។ | ផ្តល់ទិន្នផលជីកំប៉ុសខ្ពស់បំផុត 1.52 គីឡូក្រាម/ចាន និងប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្មរហូតដល់ 50.66%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផលិតជីកំប៉ុសជន្លេនតាមវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារធនធានសាមញ្ញ ងាយស្រួលរក និងមានតម្លៃទាប ប៉ុន្តែត្រូវការឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេសសម្រាប់ការវិភាគគុណភាពគីមីនៃជីដែលផលិតបាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅសាកលវិទ្យាល័យកសិកម្ម Sylhet ក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទសំណល់កសិកម្មក្នុងស្រុក។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទសំណល់ (លាមកគោ ចំបើង លាមកមាន់) គឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនៃការសិក្សានេះមានភាពជាក់ស្តែង និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ក្នុងបរិបទកម្ពុជាបាន។
វិធីសាស្ត្រផលិតជីកំប៉ុសជន្លេននេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមីនាំចូល។
ជារួម ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យា Vermicomposting ជាមួយប្រភេទពូជជន្លេនដ៏ត្រឹមត្រូវ នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់កសិកម្មយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងជំរុញកសិកម្មសរីរាង្គប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vermicomposting (ការធ្វើជីកំប៉ុសដោយប្រើជន្លេន) | ដំណើរការដែលប្រើប្រាស់ជន្លេនដើម្បីស៊ី និងបំប្លែងសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ និងសំណល់រុក្ខជាតិ) ឱ្យទៅជាជីមានសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់សម្រាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការយកសំរាមទៅឲ្យម៉ាស៊ីនកែច្នៃ ហើយម៉ាស៊ីននោះផលិតចេញមកវិញនូវវត្ថុធាតុដើមថ្មីដែលមានប្រយោជន៍។ |
| Biooxidative mesophilic process (ដំណើរការអុកស៊ីតកម្មជីវសាស្រ្តនៅសីតុណ្ហភាពមធ្យម) | ដំណើរការពុកផុយនៃសំណល់សរីរាង្គដោយសារបាក់តេរីនិងអតិសុខុមប្រាណ ក្រោមលក្ខខណ្ឌមានអុកស៊ីហ្សែន និងសីតុណ្ហភាពមិនក្តៅពេក (២០-៣០ អង្សាសេ) ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ការរស់នៅរបស់ជន្លេន។ | ដូចជាការទុកចោលផ្លែឈើឱ្យទុំជោរក្នុងបន្ទប់ដែលមានខ្យល់ចេញចូលល្អ និងត្រជាក់ល្មម ធ្វើឱ្យវាផុយដោយឯកឯងដោយមិនឆ្អេះ។ |
| Detritivorous (សត្វស៊ីសំណល់សរីរាង្គ) | សំដៅលើប្រភេទសត្វ (ដូចជាជន្លេន) ដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការស៊ីកម្ទេចកំទី ឬសំណល់សរីរាង្គដែលកំពុងពុកផុយ (ដូចជាស្លឹកឈើស្ងួត ឬលាមកសត្វ) ដើម្បីបំប្លែងវាទៅជាសារធាតុសាមញ្ញវិញ។ | ដូចជាបុគ្គលិកប្រមូលសំរាមដែលដើរប្រមូលយករបស់ដែលគេបោះចោលទៅកែច្នៃជារបស់ប្រើប្រាស់ថ្មី។ |
| Biomass (ម៉ាស់ជីវសាស្រ្ត) | ទម្ងន់សរុបនៃវត្ថុមានជីវិត (ក្នុងបរិបទនេះគឺទម្ងន់សរុបរបស់ជន្លេនទាំងអស់) នៅក្នុងតំបន់ ឬបរិមាណជាក់លាក់មួយ។ វាបង្ហាញពីការលូតលាស់ និងការកើនឡើងចំនួនរបស់ជន្លេន។ | ប្រសិនបើអ្នកចាប់ត្រីទាំងអស់ចេញពីស្រះមកថ្លឹងរួមគ្នា ទម្ងន់សរុបនោះឯងគឺម៉ាស់ជីវសាស្រ្តរបស់ត្រីក្នុងស្រះនោះ។ |
| Mineralization (ការបំប្លែងជារ៉ែ) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណ និងជន្លេនបំប្លែងសារធាតុសរីរាង្គស្មុគស្មាញ (ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកបាន) ទៅជាទម្រង់សារធាតុរ៉ែសាមញ្ញៗ (ដូចជា នីត្រាត ឬផូស្វាត) ដើម្បីឱ្យឫសរុក្ខជាតិងាយស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើម។ | ដូចជាការប្តូរប្រាក់បរទេស (ដែលចាយមិនទាន់បាន) ទៅជាលុយរៀល ដើម្បីអាចទិញទំនិញនៅទីផ្សារក្នុងស្រុកបានយ៉ាងងាយស្រួលអញ្ចឹង។ |
| Nitrification (នីទ្រីតកម្ម) | ដំណើរការជីវសាស្រ្តដែលបាក់តេរីបំប្លែងសារធាតុអាម៉ូញ៉ូម (ដែលមានក្នុងលាមកសត្វ) ទៅជានីត្រាត ដែលជាទម្រង់អាសូតដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់រុក្ខជាតិស្រូបយកដើម្បីលូតលាស់។ | ដូចជាការចម្រោះទឹកល្អក់ពីប្រឡាយឱ្យទៅជាទឹកស្អាតសុទ្ធ ដើម្បីឱ្យមនុស្សអាចផឹកបានដោយមានសុវត្ថិភាព។ |
| C:N ratio (សមាមាត្រកាបូន និងអាសូត) | ជាតួលេខប្រៀបធៀបបរិមាណកាបូនទៅនឹងអាសូតនៅក្នុងសំណល់សរីរាង្គ។ សមាមាត្រនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការកំណត់ថាតើសំណល់នោះនឹងពុកផុយលឿន ឬយឺត ព្រោះអតិសុខុមប្រាណត្រូវការកាបូនជាថាមពល និងអាសូតសម្រាប់បង្កើតប្រូតេអ៊ីន។ | ដូចជារូបមន្តលាយស៊ីម៉ងត៍និងខ្សាច់អញ្ចឹង បើលាយខុសខ្នាតវានឹងមិនងាយរឹង និងមិនរឹងមាំល្អឡើយ។ |
| Micro-Kjeldahl method (វិធីសាស្រ្តវាស់ស្ទង់ កែលដាល់) | វិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍គីមីដែលគេប្រើសម្រាប់វាស់បរិមាណអាសូតសរុប (Total N) ដែលមាននៅក្នុងគំរូដី ជី ឬសំណល់សរីរាង្គ ដោយការប្រើប្រាស់អាស៊ីតខ្លាំងដើម្បីបំបែកសារធាតុ។ | ដូចជាការយកនំខេកទៅវិភាគក្នុងម៉ាស៊ីនពិសោធន៍ដើម្បីដឹងថានៅក្នុងនោះមានជាតិស្ករចំនួនប៉ុន្មានក្រាមយ៉ាងសុក្រឹត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
