បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះសណ្តែកសៀងបន្លែប្រឈមនឹងការបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារជំងឺរលួយគល់បង្កឡើងដោយផ្សិតក្នុងដី Athelia rolfsii ដែលទាមទារឱ្យមានជម្រើសនៃការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្តសរីរាង្គជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការសាកល្បងភាពប្រឆាំងគ្នារបស់ផ្សិតនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើដីមានផ្ទុកមេរោគដើម្បីវាយតម្លៃសកម្មភាពប្រឆាំងរបស់ជីកំប៉ុសសត្វជន្លេន និងផ្សិតមានប្រយោជន៍ចំពោះការកាត់បន្ថយជំងឺ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pure Vermicompost Amendment ការកែប្រែដីដោយប្រើជីកំប៉ុសសត្វជន្លេនសុទ្ធ |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងជួយកែលម្អគុណភាពដីដោយផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម (N និង K) ខ្ពស់។ មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយជំងឺនៅពេលមេរោគកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់សរសៃផ្សិតសកម្ម (Active mycelia)។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពពេញលេញក្នុងការកម្ចាត់ជំងឺនោះទេ ជាពិសេសប្រសិនបើមេរោគស្ថិតក្នុងទម្រង់ជាសីក្លេរ៉ូស្យូម (Sclerotia) ដែលសម្ងំក្នុងដី។ | កាត់បន្ថយអត្រាកើតជំងឺបានទាបបំផុតត្រឹម ១៩,៧% នៅពេលចម្លងមេរោគដោយសរសៃផ្សិត (ធៀបនឹងដីមិនបានកែប្រែ ៤០,៧%)។ |
| Vermicompost + T. asperellum T13 ការប្រើជីកំប៉ុសសត្វជន្លេនរួមផ្សំជាមួយផ្សិត T. asperellum T13 |
មានសមត្ថភាពទប់ស្កាត់ជំងឺរលួយគល់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងដើរតួជាវិធានការការពារមុនពេលមេរោគលូតលាស់។ វាជួយបង្កើតបរិស្ថានដីដែលប្រឆាំងនឹងមេរោគបានយូរអង្វែង។ | ទាមទារឱ្យមានបច្ចេកទេសក្នុងការបណ្តុះ និងលាយស្ព័រផ្សិត Trichoderma ក្នុងបរិមាណត្រឹមត្រូវ (១×១០⁸ ស្ព័រ/មីលីលីត្រ) ហើយប្រសិទ្ធភាពអាចធ្លាក់ចុះបន្តិចបន្តួចបើមេរោគបានឆ្លងរាលដាលជាសរសៃផ្សិតរួចហើយ។ | ទប់ស្កាត់អត្រាកើតជំងឺបាន ១០០% (អត្រាកើតជំងឺ ០%) នៅពេលចម្លងមេរោគដោយប្រើសីក្លេរ៉ូស្យូម ព្រមទាំងរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិតបាន ៨០,៤% នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ |
| Chemical Fungicide (azoxystrobin + difenoconazole) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី |
ងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ និងជានីតិវិធីដែលកសិករទូទៅធ្លាប់អនុវត្ត។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបក្នុងការរារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគ A. rolfsii បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ផ្សិតជីវសាស្រ្ត Trichoderma ព្រមទាំងអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ផ្តល់ការរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិតបានទាបជាង ២០% នៅក្នុងការធ្វើតេស្តមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលទាបជាងផ្សិត Trichoderma ឆ្ងាយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តនេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មមួយចំនួនដើម្បីធានាបាននូវប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌផ្ទះកញ្ចក់នៅសាកលវិទ្យាល័យខនកែន ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីខ្សាច់ (Yasothon soil series) និងពូជសណ្តែកសៀង 'Chiang Mai 84-2'។ លទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលប្រសិនបើយកមកអនុវត្តផ្ទាល់លើចម្ការដែលមានប្រភេទដីឥដ្ឋស្អិត ឬអាកាសធាតុប្រែប្រួលខ្លាំងនៅកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជាដោយសារអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធកសិកម្មតំបន់ឦសានរបស់ថៃមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ភូមិភាគពាយ័ព្យរបស់កម្ពុជា។
វិធីសាស្រ្តកែប្រែដីតាមបែបជីវសាស្រ្តនេះពិតជាមានសក្តានុពល និងភាពជាក់ស្តែងខ្ពស់សម្រាប់ជួយជំរុញវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទដែលកសិករកំពុងជួបបញ្ហាជំងឺផ្សិតក្នុងដី។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃជីកំប៉ុសសត្វជន្លេន និងភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តនេះ គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងបៃតង ដែលមិនត្រឹមតែកម្ចាត់ជំងឺរុក្ខជាតិទេ ថែមទាំងស្តារសុខភាពដីឡើងវិញសម្រាប់កសិកម្មកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sclerotia (សីក្លេរ៉ូស្យូម) | ជារចនាសម្ព័ន្ធរឹងមាំរបស់ផ្សិតដែលប្រមូលផ្តុំទៅដោយសរសៃផ្សិតខាប់ណែន ជួយឱ្យមេរោគអាចសម្ងំរស់រានមានជីវិតនៅក្នុងដីបានយូរឆ្នាំ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអាកាសធាតុមិនអំណោយផល ឬខ្វះចំណីក៏ដោយ រហូតដល់វាជួបបរិស្ថានល្អទើបវាលូតលាស់បង្កជំងឺជាថ្មី។ | ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិដែលមានសំបករឹង អាចសម្ងំក្នុងដីរាប់ខែឆ្នាំ រង់ចាំពេលមានទឹកភ្លៀងទើបដុះពន្លកឡើងវិញ។ |
| Mycelia (សរសៃផ្សិត) | ជាបណ្តាញសរសៃឆ្មារៗរបស់ផ្សិតដែលលូតលាស់យ៉ាងសកម្ម និងលាតសន្ធឹងដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីបរិស្ថានជុំវិញ ឬពីរុក្ខជាតិដែលវាបានតោងជាប់ ដែលនេះជាដំណាក់កាលដែលមេរោគកំពុងវាយលុកនិងបង្កជំងឺផ្ទាល់។ | ប្រៀបដូចជាឫសរបស់រុក្ខជាតិដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដីយ៉ាងលឿន ដើម្បីស្រូបយកទឹក និងជីជាតិ។ |
| Confrontation assay (ការធ្វើតេស្តភាពប្រឆាំងគ្នា) | ជាវិធីសាស្រ្តពិសោធន៍នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលគេដាក់អតិសុខុមប្រាណពីរប្រភេទ (ឧទាហរណ៍៖ ផ្សិតមានប្រយោជន៍ និងផ្សិតបង្កជំងឺ) ឱ្យលូតលាស់ទល់មុខគ្នានៅលើចានចិញ្ចឹមតែមួយ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើមួយណាអាចរារាំង ឬបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់មួយទៀតបាន។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់សត្វពីរក្បាលចូលក្នុងទ្រុងតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើសត្វមួយណាខ្លាំងជាង និងអាចដេញសត្វមួយទៀតចេញពីចំណីបាន។ |
| Bioagent (ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត) | ការប្រើប្រាស់សារពាង្គកាយមានជីវិត (ដូចជាផ្សិតមានប្រយោជន៍ Trichoderma បាក់តេរី ឬសត្វល្អិត) ដើម្បីទៅប្រយុទ្ធប្រឆាំង ទប់ស្កាត់ ឬសម្លាប់មេរោគបង្កជំងឺដល់ដំណាំ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី។ | ប្រៀបដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នករស់នៅ។ |
| Vermicompost (ជីកំប៉ុសសត្វជន្លេន) | ជាប្រភេទជីសរីរាង្គដែលទទួលបានពីការកែច្នៃកាកសំណល់កសិកម្មតាមរយៈការស៊ី និងបន្ទោរបង់របស់សត្វជន្លេន ដែលវាសម្បូរទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម (N, P, K) អង់ស៊ីម និងអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍សម្រាប់ជួយកែលម្អដី និងជំរុញការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ | ប្រៀបដូចជារោងចក្រកែច្នៃសម្រាមខ្នាតតូច ដែលបំប្លែងសំណល់បន្លែធម្មតាឱ្យទៅជាវីតាមីនប៉ូវកម្លាំងពិសេសសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ |
| Disease incidence (អត្រាកើតជំងឺ) | ជារង្វាស់ភាគរយដែលបង្ហាញពីចំនួនកូនរុក្ខជាតិដែលបានបង្ហាញរោគសញ្ញាឈឺ ឬឆ្លងជំងឺ ធៀបទៅនឹងចំនួនរុក្ខជាតិសរុបដែលបានដុះ ឬដាំនៅក្នុងតំបន់ពិសោធន៍ណាមួយ ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃការរាលដាលរបស់មេរោគ។ | ប្រៀបដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សដែលផ្តាសាយក្នុងថ្នាក់រៀន បើមានសិស្ស១០នាក់ឈឺក្នុងចំណោមសិស្ស១០០នាក់ នោះអត្រាជំងឺគឺស្មើនឹង១០%។ |
| Physico-chemical properties (លក្ខណៈរូប និងគីមី) | ជាសំណុំនៃលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ដី រួមមានកម្រិតអាស៊ីត-បាស (pH) សមត្ថភាពចម្លងអគ្គិសនី (EC) បរិមាណកាបូនសរីរាង្គ (OC) និងសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗ (អាសូត ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម) ដែលកត្តាទាំងអស់នេះជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ទាំងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ និងការរស់រានរបស់មេរោគក្នុងដី។ | ប្រៀបដូចជាលទ្ធផលនៃការពិនិត្យឈាមរបស់មនុស្ស ដែលប្រាប់ពីកម្រិតជាតិស្ករ ជាតិខ្លាញ់ និងសម្ពាធឈាម ដើម្បីឱ្យគ្រូពេទ្យដឹងពីស្ថានភាពសុខភាពទូទៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
