បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះពិនិត្យទៅលើការវិវត្តនៃគោលនយោបាយកសិកម្មរបស់ប្រទេសវៀតណាមចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៦មក ដោយផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមរវាងការបង្កើនផលិតភាព កំណើនសមធម៌ និងនិរន្តរភាពបរិស្ថាននៅក្នុងទីផ្សារប្រកួតប្រជែងសកល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលការវិភាគឯកសារគោលនយោបាយ និងទិន្នន័យបរិមាណ ដោយផ្អែកលើទ្រឹស្តីវដ្តគោលនយោបាយ (Policy cycle theory) និងក្របខ័ណ្ឌអន្តរកាលសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Centralized Collectivization (1976-1986) គោលនយោបាយធ្វើសហករណ៍ភាវូបនីយកម្មមជ្ឈិម |
មានការបែងចែកធនធានរួមគ្នា និងមានការគាំទ្រយ៉ាងពេញទំហឹងពីរដ្ឋាភិបាលក្នុងការអនុវត្តគោលនយោបាយ។ | ទិន្នផលកសិកម្មមានកម្រិតទាប ខ្វះប្រសិទ្ធភាព និងបង្កឱ្យមានភាពទ្រឹងខាងសេដ្ឋកិច្ច ដែលនាំឱ្យមានកង្វះខាតស្បៀងអាហារ។ | កំណើនសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មនៅទ្រឹង ហើយប្រជាជនប្រឈមមុខនឹងកង្វះស្បៀងអាហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| Market Liberalization / Doi Moi (1986-1993) សេរីភាវូបនីយកម្មទីផ្សារ / កំណែទម្រង់ដូយមឺយ |
ផ្តល់សិទ្ធិប្រើប្រាស់ដីធ្លីយូរអង្វែងដល់កសិករ និងជំរុញឱ្យមានការកើនឡើងផលិតភាពតាមរយៈយន្តការទីផ្សារសេរី។ | មានភាពអសមភាពក្នុងការទទួលបានឥណទាន និងធាតុចូលកសិកម្មសម្រាប់តំបន់ដាច់ស្រយាល ហើយបរិស្ថានចាប់ផ្តើមរងការគំរាមកំហែង។ | វៀតណាមបានប្រែក្លាយពីប្រទេសនាំចូលស្បៀងអាហារ ទៅជាប្រទេសនាំចេញអង្ករធំជាងគេទី៣នៅលើពិភពលោកនៅឆ្នាំ១៩៨៩។ |
| Export-Oriented Expansion (1993-1998) ការពង្រីកការនាំចេញ និងធ្វើពិពិធកម្មដំណាំ |
បង្កើនសមត្ថភាពនាំចេញយ៉ាងខ្លាំង តាមរយៈការធ្វើពិពិធកម្មដំណាំ (កាហ្វេ ស្វាយចន្ទី) និងការទាក់ទាញបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ | ការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទីផ្សារនាំចេញដែលងាយរងគ្រោះដោយតម្លៃប្រែប្រួល និងវិសមភាពក្នុងការអភិវឌ្ឍរវាងតំបន់នីមួយៗ។ | កើនឡើងក្លាយជាប្រទេសនាំចេញកាហ្វេធំជាងគេទី២ និងពង្រីកទីផ្សារនាំចេញផលិតផលវារីវប្បកម្មបានយ៉ាងជោគជ័យ។ |
| Modernization & Sustainable Development (Post-2008) ទំនើបកម្ម និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព |
ផ្តោតសំខាន់លើផលិតផលកសិកម្មដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងការអនុវត្តកសិកម្មដែលគិតគូរពីបរិស្ថាន។ | ជួបប្រទះការលំបាកក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាបំណែកដីធ្លីតូចៗ និងការបែងចែកផលប្រយោជន៍កសិកម្មមិនសូវមានសមធម៌។ | ឈានទៅរកការកសាងកសិកម្មបែបអេកូឡូស៊ី លើកកម្ពស់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជនបទ និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដើម្បីធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវគោលនយោបាយកសិកម្មបែបនេះ ទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្ររយៈពេលវែង ព្រមទាំងកម្មវិធីបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់វិភាគនិងបង្ហាញទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ និងរបាយការណ៍ស្ថាប័នរដ្ឋបាលរបស់ប្រទេសវៀតណាម ដែលទិន្នន័យនៅមុនទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០មានកម្រិត និងអាចមានភាពលម្អៀងខាងនយោបាយក្នុងការរាយការណ៍ពីសមិទ្ធផល។ កត្តានេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលត្រូវពិចារណា ដោយសារតែការប្រមូលទិន្នន័យកសិកម្មនៅតាមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍តែងតែមានគម្លាត និងភាពមិនច្បាស់លាស់ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការដាក់ចេញគោលនយោបាយ។
បទពិសោធន៍និងមេរៀនពីការវិវត្តគោលនយោបាយរបស់វៀតណាម គឺមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់រៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រកសិកម្មនិងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទនៅកម្ពុជា។
ការទាញយកមេរៀនទាំងនេះ នឹងជួយអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយកម្ពុជាជៀសវាងបញ្ហាការរេចរឹលបរិស្ថាន និងធានាបាននូវការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មប្រកបដោយបរិយាបន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Collectivisation (ការធ្វើសហករណ៍ភាវូបនីយកម្ម) | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលរដ្ឋាភិបាលតម្រូវឱ្យកសិករប្រគល់ដីធ្លីនិងធនធានរបស់ពួកគេទៅរដ្ឋ ឬសហគមន៍ ដើម្បីធ្វើការដាំដុះនិងចែករំលែកផលប្រយោជន៍រួមគ្នា ជំនួសឱ្យការកាន់កាប់ជាឯកជន។ | ដូចជាការយកដីស្រែរបស់កសិករគ្រប់គ្នាមកដាក់រួមគ្នាជាដីតែមួយ រួចឱ្យអ្នកភូមិទាំងអស់រួមគ្នាធ្វើការ ហើយរដ្ឋជាអ្នកចែករំលែកផលស្រូវនោះតាមក្រោយ។ |
| Market Liberalization (សេរីភាវូបនីយកម្មទីផ្សារ) | ការកាត់បន្ថយឬលុបបំបាត់ការគ្រប់គ្រងនិងការរឹតបន្តឹងរបស់រដ្ឋាភិបាលទៅលើការកំណត់តម្លៃ និងការទិញលក់ ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យកម្លាំងផ្គត់ផ្គង់និងតម្រូវការទីផ្សារជាអ្នកកំណត់តម្លៃដោយសេរី។ | ដូចជាការបើកសិទ្ធិឱ្យអ្នកលក់និងអ្នកទិញអាចតថ្លៃគ្នាតាមចិត្តចង់នៅទីផ្សារ ដោយលែងមានមេភូមិមកកំណត់ថាទំនិញមួយត្រូវលក់ក្នុងតម្លៃប៉ុន្មានទៀតហើយ។ |
| Land Consolidation (ការបង្រួបបង្រួមដីធ្លី) | ដំណើរការនៃការប្រមូលផ្តុំក្បាលដីតូចៗដែលនៅរាយប៉ាយដាច់ពីគ្នា ឱ្យទៅជាក្បាលដីធំតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តកសិកម្មខ្នាតធំ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម។ | ដូចជាការដូរដីឡូត៍តូចៗជាច្រើនកន្លែងដែលអ្នកមាន ទៅប្តូរយកដីចម្ការធំមួយកន្លែងតែម្តង ដើម្បីងាយស្រួលយកត្រាក់ទ័រមកភ្ជួររាស់ឱ្យហើយលឿន។ |
| Policy cycle theory (ទ្រឹស្តីវដ្តគោលនយោបាយ) | ក្របខ័ណ្ឌដែលសិក្សាពីដំណើរការនៃការបង្កើតគោលនយោបាយសាធារណៈ ដោយបែងចែកជាដំណាក់កាលបន្តបន្ទាប់គ្នា ដូចជាការកំណត់បញ្ហា ការតាក់តែង ការអនុវត្ត ការវាយតម្លៃ និងការកែសម្រួល។ | ដូចជាវដ្តនៃការធ្វើម្ហូប៖ ចាប់ពីការគិតថានឹងធ្វើម្ហូបអ្វី ទិញគ្រឿងផ្សំ ចម្អិន ភ្លក់មើលថាឆ្ងាញ់ឬអត់ ហើយចុងក្រោយកែសម្រួលរសជាតិសម្រាប់ពេលក្រោយ។ |
| Value chain (ខ្សែច្រវាក់តម្លៃ) | ដំណើរការទាំងមូលនៃសកម្មភាពដែលក្រុមហ៊ុន ឬឧស្សាហកម្មមួយអនុវត្ត ដើម្បីបន្ថែមតម្លៃដល់ផលិតផល ចាប់តាំងពីការប្រមូលវត្ថុធាតុដើម ការកែច្នៃ ការវេចខ្ចប់ រហូតដល់ការលក់ជូនអតិថិជន។ | ដូចជាដំណើរការប្រែក្លាយផ្លែស្វាយស្រស់ៗនៅលើដើម ទៅជាដំណាប់ស្វាយវេចខ្ចប់យ៉ាងស្អាតដែលមានតម្លៃថ្លៃជាងមុន។ |
| Centrally planned economy (សេដ្ឋកិច្ចផែនការមជ្ឈិម) | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តទាំងអស់ទាក់ទងនឹងការផលិត ការកំណត់តម្លៃ និងការចែកចាយទំនិញ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើទីផ្សារសេរីឡើយ។ | ដូចជាការរស់នៅក្នុងផ្ទះមួយដែលមេគ្រួសារជាអ្នកកំណត់ទាំងអស់ថាត្រូវទិញម្ហូបអ្វី ធ្វើការអ្វី និងម្នាក់ៗទទួលបានលុយចាយប៉ុន្មានដោយមិនមានសិទ្ធិតវ៉ា។ |
| Sustainable Agriculture (កសិកម្មចីរភាព) | ការអនុវត្តការដាំដុះនិងចិញ្ចឹមសត្វដែលបំពេញតម្រូវការស្បៀងអាហារបច្ចុប្បន្ន ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពផលិតរបស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការចាប់ត្រីតែត្រីធំៗយកមកហូប និងទុកត្រីតូចៗឱ្យធំធាត់បន្តពូជទៀត ដើម្បីធានាថាឆ្នាំក្រោយៗយើងនៅតែមានត្រីហូបរហូត។ |
| Đổi Mới (គោលនយោបាយផ្លាស់ប្តូរថ្មី / ដូយមឺយ) | ជាឈ្មោះនៃកម្មវិធីកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់របស់វៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ ដែលប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចផែនការរបស់រដ្ឋ ទៅជាសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារតម្រង់ទិសសង្គមនិយម។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការធ្វើការងាររដ្ឋដែលទទួលប្រាក់ខែថេរ មកបើកអាជីវកម្មផ្ទាល់ខ្លួនដែលប្រកួតប្រជែងនិងរកប្រាក់ចំណេញបានច្រើនជាងមុនដោយខ្លួនឯង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
