បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងផលប៉ះពាល់នៃកង្វះទឹកនៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នា ទៅលើគុណភាព និងទិន្នផលរបស់ម្នាស់ពូជភូឡែ (Phulae) ដើម្បីស្វែងរកយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងការស្រោចស្រពដែលសមស្រប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញ (RCB) ក្នុងរយៈពេលពីររដូវកាល ជាមួយនឹងការព្យាបាលចំនួន ៦ ដែលតំណាងឱ្យការផ្អាកផ្តល់ទឹកនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Water Deficit at Pre-harvest Stage ការផ្អាកផ្តល់ទឹកនៅដំណាក់កាលមុនពេលប្រមូលផល (៥-៦ ខែក្រោយបង្ខំផ្កា) |
ជួយបង្កើនគុណភាពផ្លែម្នាស់បានល្អបំផុត ដោយទទួលបានកម្រិតជាតិស្ករ (TSS) និងពិន្ទុរសជាតិខ្ពស់ជាងគេ។ | ធ្វើឱ្យផ្លែម្នាស់មានទម្ងន់ស្រាល និងតូចជាងការផ្តល់ទឹកគ្រប់គ្រាន់ ឬផ្អាកទឹកនៅដំណាក់កាលផ្សេង។ | កម្រិតជាតិស្ករ (TSS) ខ្ពស់ដល់ 17.85-18.83 Brix និងពិន្ទុរសជាតិ 4.11-4.24 ប៉ុន្តែទម្ងន់ធ្លាក់ចុះមកត្រឹម 1.23-0.52 គ.ក្រ/ផ្លែ។ |
| Water Deficit at Flower Forcing Stage ការផ្អាកផ្តល់ទឹកនៅដំណាក់កាលបង្ខំឱ្យចេញផ្កា |
មិនប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ គុណភាព ឬទិន្នផលផ្លែម្នាស់នោះទេ ហើយថែមទាំងជួយសន្សំសំចៃទឹកបានមួយរយៈ។ | មិនមានគុណវិបត្តិគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចំពោះគុណភាព ឬទិន្នផលនោះទេ។ | ទម្ងន់ផ្លែមធ្យមខ្ពស់ជាងគេ (1.62 គ.ក្រ ក្នុងរដូវទី១ និង 0.77 គ.ក្រ ក្នុងរដូវទី២) ដោយរក្សាបានកម្រិតជាតិស្ករល្មម (15.59-18.93 Brix)។ |
| Water Deficit at Early Growth Stage ការផ្អាកផ្តល់ទឹកនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង (២-៤ ខែក្រោយដាំ) |
មិនមានអត្ថប្រយោជន៍ច្បាស់លាស់សម្រាប់ដំណាក់កាលនេះទេ។ | ធ្វើឱ្យដើមនិងស្លឹកលូតលាស់មិនបានល្អ ស្លឹក (D-leaf) មានប្រវែងខ្លីបំផុត ដែលជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់គុណភាពផ្លែនៅពេលក្រោយ។ | ប្រវែងស្លឹក D-leaf ខ្លីជាងគេ (76.60 cm ក្នុងរដូវទី១ និង 72.57 cm ក្នុងរដូវទី២) និងកម្រិតស្ករទាប (15.49-17.68 Brix)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយលើធនធានមិនត្រូវបានបញ្ជាក់ជាតួលេខលម្អិតនៅក្នុងឯកសារទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារនូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកសិកម្ម ប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងបរិក្ខារពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្ម ខេត្តឈៀងរ៉ាយ (Chiang Rai) ប្រទេសថៃ ដែលមានអាកាសធាតុនិងភូមិសាស្ត្រតំបន់ភ្នំ មានសីតុណ្ហភាពមធ្យម ២៤ អង្សាសេ និងផ្តោតតែលើម្នាស់ពូជ ភូឡែ (Phulae)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះតំបន់ដាំដុះម្នាស់នៅកម្ពុជាមួយចំនួនមានអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែល ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើពូជម្នាស់ក្នុងស្រុក (ដូចជាម្នាស់ទឹកឃ្មុំ ឬម្នាស់កែប) និងប្រភេទដី។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងការស្រោចស្រពតាមដំណាក់កាលលូតលាស់នេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តការផ្អាក ឬកាត់បន្ថយការស្រោចទឹកនៅដំណាក់កាលមុនពេលប្រមូលផល គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រចំណាយទាប (Low-cost strategy) ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្កើនគុណភាព និងភាពផ្អែមរបស់ម្នាស់នៅលើទីផ្សារកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water deficit (ការបង្អត់ទឹក ឬកង្វះទឹក) | ស្ថានភាពដែលរុក្ខជាតិមិនទទួលបានបរិមាណទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បំពេញតម្រូវការលូតលាស់ធម្មតារបស់វា។ នៅក្នុងកសិកម្ម បច្ចេកទេសនេះត្រូវបានគេប្រើដោយចេតនា (ឧទាហរណ៍ មុនពេលប្រមូលផល) ដើម្បីជម្រុញឱ្យរុក្ខជាតិប្រមូលផ្តុំជាតិស្ករ ដែលធ្វើឱ្យគុណភាពនិងរសជាតិផ្លែឈើកាន់តែប្រសើរឡើង ទោះបីជាទម្ងន់ផ្លែអាចថយចុះក៏ដោយ។ | ប្រៀបដូចជាការតមអាហារបន្តិចបន្តួចដើម្បីសម្រកជាតិខ្លាញ់និងមានរាងស្អាត រុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេបង្អត់ទឹកនៅពេលត្រឹមត្រូវនឹងផលិតផ្លែដែលមានរសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់ជាងមុន។ |
| D-leaf (ស្លឹក D របស់ម្នាស់) | ស្លឹកដែលវែងជាងគេ និងលូតលាស់ពេញលេញបំផុតនៅលើដើមម្នាស់ ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃកញ្ចុំស្លឹកដែលកំពុងលូតលាស់។ អ្នកស្រាវជ្រាវតែងតែដកស្លឹកនេះយកមកវាស់វែង និងវិភាគកម្រិតជីវជាតិ (ដូចជា អាសូត ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម) ដោយសារវាមានសកម្មភាពមេតាប៉ូលីសខ្ពស់ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពសុខភាពទូទៅរបស់រុក្ខជាតិបានល្អបំផុត។ | ប្រៀបដូចជាការបូមយកឈាមពីសរសៃឈាមវ៉ែនធំរបស់មនុស្ស ដើម្បីពិនិត្យមើលកម្រិតជាតិស្ករ ឬវីតាមីននៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យអញ្ចឹងដែរ។ |
| Flower forcing stage (ដំណាក់កាលបង្ខំឱ្យចេញផ្កា) | ដំណាក់កាលលូតលាស់ដែលកសិករប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (ដូចជា Ethephon) បន្តក់ទៅលើបេះដូងឬកំពូលម្នាស់ ដើម្បីកែប្រែអរម៉ូនរុក្ខជាតិ និងបញ្ជាឱ្យដើមម្នាស់ទាំងអស់នៅក្នុងចម្ការ ចាប់ផ្តើមចេញផ្កាព្រមគ្នាក្នុងពេលតែមួយ ដែលបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផល។ | ដូចជាការចុចកណ្តឹងប្រកាសប្រាប់សិស្សទាំងអស់នៅក្នុងសាលាឱ្យចេញមកតម្រង់ជួរព្រមៗគ្នានៅទីធ្លាតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលរាប់ចំនួន។ |
| Total Soluble Solids / TSS (កម្រិតជាតិស្កររលាយសរុប) | រង្វាស់នៃបរិមាណសារធាតុរឹងដែលបានរលាយនៅក្នុងទឹកសាច់ផ្លែឈើ ដែលភាគច្រើនបំផុត (ប្រមាណ ៨០-៩០%) គឺជាជាតិស្ករ។ គេវាស់វាជាឯកតាអង្សាប៊្រីក (°Brix) តាមរយៈឧបករណ៍ចំណាំងផ្លាតពន្លឺ ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតភាពផ្អែម និងគុណភាពទូទៅរបស់ផ្លែម្នាស់សម្រាប់ទីផ្សារ។ | ដូចជាការវាស់ចំនួនស្លាបព្រាស្ករដែលបានរលាយចូលក្នុងកែវទឹកតែមួយកែវអញ្ចឹងដែរ បើលេខកាន់តែធំ មានន័យថាវាកាន់តែផ្អែម។ |
| Ratoon / Ratoons (ដើមម្នាស់ជំនាន់ទី២ ឬម្នាស់ស៊ីគល់) | ការអនុវត្តកសិកម្មមួយដែលកសិករទុកខ្នែង ឬពន្លកថ្មីដែលដុះចេញពីគល់ម្នាស់ចាស់ ឱ្យបន្តលូតលាស់បន្ទាប់ពីផ្លែទីមួយត្រូវបានកាត់ប្រមូលផលរួច។ វិធីនេះជួយសន្សំសំចៃពេលវេលា និងថ្លៃដើមដាំដុះ ដោយដើមថ្មីនេះនឹងផ្តល់ផលជាផ្លែម្នាស់សម្រាប់រដូវកាលបន្ទាប់ដោយមិនបាច់ដាំកូនជាថ្មី។ | ដូចជាដើមចេកដែលដុះចេញពីគល់ចាស់បន្ទាប់ពីយើងកាប់ដើមធំយកផ្លែរួច វានឹងបន្តធំធាត់និងហុចផលនៅពេលក្រោយទៀត។ |
| Ethephon (អេតេហ្វុង / សារធាតុបង្ខំផ្កា) | សារធាតុគីមីម្យ៉ាងដែលប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ នៅពេលដែលវាត្រូវបានរុក្ខជាតិស្រូបយក វានឹងបំប្លែងទៅជាឧស្ម័នអេទីឡែន (Ethylene) ដែលជាអរម៉ូនរុក្ខជាតិមានតួនាទីជម្រុញដំណើរការចេញផ្កា បង្កើនល្បឿននៃការទុំរបស់ផ្លែឈើ និងជួយឱ្យផ្លែទុំមានពណ៌ស្មើគ្នា។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរោទិ៍ដាស់ (Alarm clock) គីមី ដែលដាក់ម៉ោងដាស់ដើមម្នាស់ឱ្យភ្ញាក់ដឹងខ្លួនថា «ដល់ពេលត្រូវបញ្ចេញផ្កាហើយ»។ |
| Randomized Complete Block - RCB (ការរចនាពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងការរៀបចំការពិសោធន៍ ដោយបែងចែកកន្លែងសាកល្បងជាប្លុកៗ (ចំណែកៗ) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា។ បន្ទាប់មក ការផ្តល់លក្ខខណ្ឌពិសោធន៍ (ដូចជាការបង្អត់ទឹក) ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលដែលទទួលបានមិនមែនបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃកត្តាខាងក្រៅ ដូចជាគុណភាពដី ឬពន្លឺថ្ងៃឡើយ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាក្នុងថ្នាក់រៀនជាច្រើនបន្ទប់ រួចទើបសាកល្បងវិធីបង្រៀនថ្មី ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាលទ្ធផលល្អគឺមកពីវិធីបង្រៀន មិនមែនមកពីបន្ទប់នោះមានតែសិស្សពូកែ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
