បញ្ហា (The Problem)៖ ដើមមង្ឃុតជាញឹកញាប់ចេញផ្កា និងជាប់ផ្លែច្រើនពេកក្នុងពេលតែមួយ ដែលបណ្តាលឱ្យផ្លែមានទំហំតូច (ក្រោម ៧០ ក្រាម) មិនស្របតាមស្តង់ដារនាំចេញ និងទទួលបានតម្លៃទាបនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែប Randomized Complete Block Design (RCBD) ដើម្បីសាកល្បងកម្រិតកំហាប់សារធាតុគីមីផ្សេងៗគ្នាលើដើមមង្ឃុតអាយុ ១៥ ឆ្នាំ ចំនួន ៣០ ដើម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (0 ppm Ethephon) ការមិនប្រើសារធាតុគីមី (ឈុតត្រួតពិនិត្យ 0 ppm) |
មិនតម្រូវឱ្យចំណាយថវិកាលើសារធាតុគីមី និងមិនបណ្តាលឱ្យមានហានិភ័យនៃការជ្រុះស្លឹកខុសប្រក្រតី។ | អត្រាជាប់ផ្កានិងផ្លែច្រើនពេក ធ្វើឱ្យផ្លែមង្ឃុតដណ្តើមអាហារគ្នា ដែលបណ្តាលឱ្យផ្លែមានទំហំតូចនិងទម្ងន់ស្រាល មិនឆ្លើយតបនឹងស្តង់ដារនាំចេញ។ | អត្រាជ្រុះផ្កាមានត្រឹមតែ ២៧% ហើយទម្ងន់ផ្លែមធ្យមគឺទាបបំផុត (៨២.៦២ ក្រាម/ផ្លែ)។ |
| Optimal Ethephon Concentration (100-200 ppm) ការប្រើសារធាតុ Ethephon កំហាប់សមស្រប (100-200 ppm) |
ជួយរំលុះផ្កា និងផ្លែខ្ចីក្នុងបរិមាណដ៏ល្អប្រសើរ ដែលផ្តល់ឱកាសឱ្យផ្លែដែលនៅសល់ទទួលបានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ និងលូតលាស់បានធំល្អ។ | ទាមទារការចំណាយលើសារធាតុគីមី និងកម្លាំងពលកម្ម ព្រមទាំងទាមទារភាពសុក្រឹតក្នុងការលាយកម្រិតកំហាប់។ | ទម្ងន់ផ្លែមធ្យមទទួលបានខ្ពស់ជាងគេបំផុតចន្លោះពី ៨៦.៥៩ ទៅ ៨៧.០៨ ក្រាម/ផ្លែ ហើយផ្លែមានទំហំធំល្អ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់កម្រិតភាពផ្អែម។ |
| High Ethephon Concentration (400-500 ppm) ការប្រើសារធាតុ Ethephon កំហាប់ខ្ពស់ (400-500 ppm) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការធ្វើឱ្យជ្រុះផ្កា និងផ្លែខ្ចីបានយ៉ាងលឿន។ | បណ្តាលឱ្យជ្រុះផ្កា ផ្លែខ្ចី និងស្លឹកច្រើនហួសហេតុ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការរស្មីសំយោគ និងធ្វើឱ្យផ្លែដែលនៅសល់មានទំហំតូចវិញ។ | អត្រាជ្រុះផ្កានិងស្លឹកខ្ពស់បំផុត (ជាង ៦០%) ចំណែកឯទម្ងន់ផ្លែធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ៨៣.២៥ ទៅ ៨៥.២១ ក្រាម/ផ្លែ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារនូវឧបករណ៍កសិកម្មទូទៅ និងសារធាតុគីមីបញ្ជាការលូតលាស់ក្នុងកម្រិតជាក់លាក់មួយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវកសិកម្ម ក្នុងខេត្តជុំផន (Chumphon) ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុត្រូពិច និងសំណើមស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ដាំដុះមង្ឃុតនៅប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រភេទដី ពូជមង្ឃុត និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួលនៅកម្ពុជា អាចទាមទារឱ្យមានការកែតម្រូវកម្រិតកំហាប់សារធាតុគីមីនេះបន្តិចបន្តួច ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលល្អបំផុត។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់សារធាតុ Ethephon នេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់កសិករដាំមង្ឃុតនៅកម្ពុជា ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាផ្លែតូច និងបង្កើនគុណភាពសម្រាប់ការនាំចេញ។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះបានត្រឹមត្រូវ នឹងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពមង្ឃុតកម្ពុជាឱ្យស្របតាមស្តង់ដារទីផ្សារអន្តរជាតិ ជាពិសេសតម្រូវការផ្លែធំនិងគុណភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ethephon | ជាសារធាតុគីមីសិប្បនិម្មិតដែលកសិករប្រើប្រាស់ដើម្បីបញ្ចេញឧស្ម័នអេទីឡែន (Ethylene) ទៅក្នុងជាលិការុក្ខជាតិ ដែលជួយពន្លឿនការទុំរបស់ផ្លែឈើ ឬក្នុងករណីការសិក្សានេះ គឺជួយជំរុញឱ្យផ្កា និងផ្លែខ្ចីដែលដុះច្រើនលើសលុបជ្រុះចេញពីដើម ដើម្បីកុំឱ្យដណ្តើមជីវជាតិគ្នា។ | ប្រៀបដូចជាថ្នាំបញ្ជាឱ្យដើមឈើទម្លាក់ផ្លែដែលមិនសូវល្អចោល ដើម្បីទុកកម្លាំងចិញ្ចឹមតែផ្លែដែលល្អឱ្យបានធំ។ |
| Alternate bearing | ជាបាតុភូតធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិហូបផ្លែមួយចំនួន (ដូចជាមង្ឃុត) ដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ខ្លាំងនៅឆ្នាំនេះ ប៉ុន្តែបែរជាផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត ឬមិនផ្លែទាល់តែសោះនៅឆ្នាំបន្ទាប់ ដោយសារតែដើមប្រើប្រាស់ថាមពលអស់ច្រើនក្នុងការចិញ្ចឹមផ្លែច្រើនហួសហេតុនៅឆ្នាំមុន។ | ប្រៀបដូចជាមនុស្សដែលធ្វើការធ្ងន់ខ្លាំងនៅថ្ងៃនេះ ហើយត្រូវការសម្រាកយកកម្លាំងនៅថ្ងៃស្អែក ដោយមិនអាចធ្វើការធ្ងន់ជាប់ៗគ្នាបានរាល់ថ្ងៃនោះទេ។ |
| Plant growth regulators | ជាសារធាតុគីមី ឬអ័រម៉ូនដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត ដើម្បីគ្រប់គ្រង ជំរុញ ឬផ្លាស់ប្តូរដំណើរការសរីរវិទ្យាផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជាការលូតលាស់ ការចេញផ្កា ការរំលុះផ្លែ និងការទុំ។ | ប្រៀបដូចជាថ្នាំប៉ូវ ឬថ្នាំបញ្ជា ដែលយើងផ្តល់ឱ្យរុក្ខជាតិដើម្បីឱ្យវាប្រែប្រួលតាមអ្វីដែលយើងចង់បាន ដូចជាឆាប់ចេញផ្កា ឬទម្លាក់ផ្លែចោល។ |
| Randomized Complete Block Design (RCBD) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកកន្លែងពិសោធន៍ជាប្លុក (Block) ផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខានពីកត្តាខាងក្រៅ (ដូចជាគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា) រួចទើបអនុវត្តការសាកល្បងដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ។ | ប្រៀបដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមតាមកម្រិតខ្សោយនិងពូកែសិន មុននឹងសាកល្បងវិធីបង្រៀនថ្មី ដើម្បីឱ្យដឹងច្បាស់ថាវិធីនោះពិតជាល្អមែន មិនមែនដោយសារសិស្សពូកែស្រាប់។ |
| Parthenocarpy | ជាដំណើរការលូតលាស់ផ្លែឈើចេញពីកន្សោមពង (Ovary) ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើត (Fertilization) ឬការلاقម្សៅកេសរឈ្មោលឡើយ ដែលជាលទ្ធផលធ្វើឱ្យផ្លែឈើនោះគ្មានគ្រាប់ ដូចជាករណីផ្លែមង្ឃុតជាដើម។ | ប្រៀបដូចជាការបង្កើតកូនដោយមិនចាំបាច់មានការរួមភេទ ដែលធ្វើឱ្យកូនកើតមកគ្មានលទ្ធភាពបន្តពូជ (ផ្លែឈើគ្មានគ្រាប់)។ |
| Simple Sigmiod Curve | ជាគំរូខ្សែខ្សែកោងរាងជាអក្សរ S ដែលបង្ហាញពីវដ្តនៃការលូតលាស់របស់ផ្លែឈើ ដោយចាប់ផ្តើមពីការលូតលាស់យឺតៗនៅដំណាក់កាលដំបូង បន្ទាប់មកលូតលាស់យ៉ាងរហ័សនៅដំណាក់កាលកណ្តាល និងថយល្បឿនវិញនៅពេលដែលផ្លែជិតទុំ។ | ប្រៀបដូចជាការរត់ម៉ារ៉ាតុង ដែលយើងរត់យឺតៗពេលចាប់ផ្តើម បន្ទាប់មករត់យ៉ាងលឿនពេលនៅកណ្តាលទី និងបន្ថយល្បឿនវិញពេលជិតដល់ទីដៅ។ |
| Sink | នៅក្នុងសរីរវិទ្យារុក្ខជាតិ ពាក្យនេះសំដៅលើផ្នែកណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ (ជាពិសេសគឺ ផ្លែ គ្រាប់ ឬឫស) ដែលទាមទារស្រូបយក និងស្តុកទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹមដែលផលិតបានពីស្លឹក (Source) ដើម្បីយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងការលូតលាស់របស់វា។ | ប្រៀបដូចជាឃ្លាំងស្តុកទំនិញ ឬក្រពះ ដែលរង់ចាំទទួលយកចំណីអាហារពីផ្ទះបាយ (ស្លឹក) ដើម្បីយកមកចិញ្ចឹមរាងកាយ។ |
| TSS | មកពីពាក្យពេញ Total Soluble Solids ជារង្វាស់បរិមាណសារធាតុរឹងដែលរលាយក្នុងទឹកផ្លែឈើ ដែលភាគច្រើនលើសលប់គឺជាជាតិស្ករ។ គេប្រើប្រាស់វាដើម្បីវាស់កម្រិតភាពផ្អែមរបស់ផ្លែឈើ (គិតជាអង្សាប៊្រីក - Brix) ដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាព។ | ប្រៀបដូចជាការភ្លក់ទឹកស្ករដើម្បីដឹងថាវាផ្អែមប៉ុណ្ណា ប៉ុន្តែយើងប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកទេសជំនួសឱ្យអណ្តាតរបស់យើងដើម្បីទទួលបានតួលេខច្បាស់លាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
