បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបទិន្នផលនៃពូជពោតបារាំងផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីស្វែងរកពូជដែលផ្តល់ទិន្នផល និងប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុតសម្រាប់កសិករនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដែលមាន ៤ ជាន់ដដែលៗ លើពូជពោតចំនួន ៦ ផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Single-cross hybrid KS 2 ពូជពោតកូនកាត់ទោល KS 2 |
ផ្តល់ទិន្នផលពោតបារាំងកម្រិតស្តង់ដារខ្ពស់បំផុត និងមិនទាមទារកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដកផ្កាឈ្មោលចេញ (Detasseling) នោះទេ។ | តម្លៃគ្រាប់ពូជមានកម្រិតខ្ពស់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងពូជបង្កាត់បើកចំហ (Open-pollinated variety)។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្តង់ដារ ៣២៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ៤.៤៧៥ បាត/រ៉ៃ។ |
| Open-pollinated variety Chiang Mai 90 ពូជបង្កាត់បើកចំហ Chiang Mai 90 |
ចំណាយដើមទុនតិចលើការទិញគ្រាប់ពូជ (ត្រឹមតែ ៩០ បាត/រ៉ៃ) និងមានអាយុកាលប្រមូលផលលឿនជាងគេបំផុត (៣៩ ថ្ងៃ)។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការដកផ្កាឈ្មោល និងធ្វើឱ្យកសិករខាតបង់ថវិកា។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្តង់ដារត្រឹមតែ ៧៧ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងខាតបង់ប្រាក់ចំណេញចំនួន -២.៣៧៥ បាត/រ៉ៃ។ |
| Single-cross hybrid IB 9710 ពូជពោតកូនកាត់ទោល IB 9710 |
ផ្តល់ទិន្នផលពោតទាំងសំបក (Husked yield) ខ្ពស់បំផុត ដែលអាចប្រើប្រាស់សំណល់ដើមជាចំណីសត្វយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ការប្រមូលផលមានរយៈពេលយូរ និងទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការប្រមូលផល និងថែទាំ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្តង់ដារ ២០៦ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងទិន្នផលពោតទាំងសំបកខ្ពស់រហូតដល់ ១.៥០១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបានរៀបរាប់យ៉ាងលម្អិតអំពីការចំណាយលើធាតុចូលផលិតកម្មផ្សេងៗក្នុងមួយរ៉ៃ (ប្រមាណ ០,១៦ ហិកតា) ដោយបែងចែកតាមដំណាក់កាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ ខេត្តសុងក្លា (Songkhla) ប្រទេសថៃ ចន្លោះខែមីនា ដល់ឧសភា ដែលជារដូវប្រាំងឈានចូលរដូវវស្សា។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីនៅទីនោះស្រដៀងនឹងតំបន់មួយចំនួននៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែកសិករកម្ពុជាគប្បីធ្វើការសាកល្បងក្នុងបរិបទដីជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន (Local Field Trial) មុននឹងសម្រេចចិត្តដាំដុះក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការងាកមកប្រើប្រាស់ពូជពោតកូនកាត់ដែលស័ក្តិសម (ដូចជា KS 2) មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដល់កសិករកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមដល់រោងចក្រកែច្នៃ និងចំណីសត្វផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Single-cross hybrids (ពូជកូនកាត់ទោល) | ពូជដែលបានមកពីការបង្កាត់រវាងពូជសុទ្ធ (Inbred lines) ពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីទទួលបានកូនកាត់ជំនាន់ទី១ (F1) ដែលមានភាពរឹងមាំ លូតលាស់ស្មើគ្នា និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ | ដូចជាការយកឪពុកម្តាយដែលមានសមត្ថភាពពិសេសពីរនាក់ផ្សេងគ្នាមកបង្កើតកូន ដើម្បីឱ្យកូននោះមានសមត្ថភាពខ្លាំងជាងឪពុកម្តាយទាំងពីរទៅទៀត។ |
| Open-pollinated variety (ពូជបង្កាត់បើកចំហ / ពូជសេរី) | ពូជដំណាំដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្កាត់លំអងដោយសេរីតាមធម្មជាតិ (តាមរយៈខ្យល់ ឬសត្វល្អិត) ដែលធ្វើឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយអាចរក្សាលក្ខណៈដើមបានខ្លះ ប៉ុន្តែការលូតលាស់និងទិន្នផលមិនសូវស្មើគ្នាល្អដូចពូជកូនកាត់ទេ។ | ដូចជាការបណ្តោយឱ្យសត្វចិញ្ចឹមបន្តពូជដោយសេរីក្នុងហ្វូង ដែលធ្វើឱ្យកូនកើតមកមានរូបរាងនិងពណ៌សម្បុរចម្រុះគ្នា។ |
| Randomized Complete Block Design (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (ជាន់ដដែលៗ) ហើយពូជនីមួយៗត្រូវបានបែងចែកទៅដាំក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីទៅលើលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាគ្រប់ក្រុមមានសិស្សពូកែនិងខ្សោយចម្រុះគ្នា ធ្វើឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Detasseling (ការដកផ្កាឈ្មោល) | ដំណើរការនៃការដកកញ្ចុំផ្កាឈ្មោលនៅផ្នែកខាងលើនៃដើមពោតចេញ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការបង្កាត់លំអង ដែលជួយជំរុញឱ្យដើមពោតបញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹមទៅចិញ្ចឹមផ្កាញី (ស្នៀតពោតបារាំង) ឱ្យឆាប់ធំ និងរក្សាគុណភាពទន់ល្អ។ | ដូចជាការកាត់មែកធាងដែលមិនចាំបាច់ចេញពីដើមឈើ ដើម្បីឱ្យដើមឈើនោះប្រមូលផ្តុំកម្លាំងទៅចិញ្ចឹមផ្លែឱ្យបានធំល្អ។ |
| Synthetic variety (ពូជសំយោគ) | ពូជដែលបង្កើតឡើងដោយការលាយបញ្ចូលគ្នានូវពូជ ឬសែស្រឡាយច្រើនប្រភេទដែលបានជ្រើសរើសយ៉ាងសម្រិតសម្រាំង ហើយទុកឱ្យវាបង្កាត់គ្នាដោយសេរីក្នុងចំណោមពួកវា ដើម្បីបង្កើតបានជាពូជថ្មីមួយដែលមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ និងមានភាពធន់នឹងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការជ្រើសរើសកីឡាករឆ្នើមៗពីក្លឹបផ្សេងៗគ្នាមកបង្កើតជាក្រុមជម្រើសជាតិមួយ ដើម្បីឱ្យក្រុមទាំងមូលមានភាពរឹងមាំនិងអាចទប់ទល់នឹងគូប្រកួតបានគ្រប់ទម្រង់។ |
| Husked yield vs Unhusked yield (ទិន្នផលពោតបកសំបក និងពោតទាំងសំបក) | Husked yield គឺទម្ងន់នៃស្នៀតពោតបារាំងសុទ្ធដែលបានបកសំបកនិងសរសៃចេញរួចរាល់ ចំណែក Unhusked yield គឺជាទម្ងន់ពោតបារាំងដែលនៅមានសំបកខ្ចប់ពីក្រៅ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រៀបធៀបដើម្បីរកអត្រាប្តូរពីពោតទាំងសំបកទៅជាពោតសាច់សុទ្ធ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ទុរេនទាំងមូល (Unhusked) ធៀបនឹងការថ្លឹងតែសាច់ទុរេនសុទ្ធ (Husked) ដើម្បីដឹងថាតើផ្លែទុរេននោះមានសាច់ច្រើនកម្រិតណា។ |
| Tassel (កញ្ចុំផ្កាឈ្មោលពោត) | ផ្នែកខាងចុងបំផុតនៃដើមពោត ដែលមានតួនាទីផលិតលំអងឈ្មោលសម្រាប់បង្កាត់ពូជ។ នៅក្នុងការផលិតពោតបារាំង គេច្រើនតែដកវាចេញចោល ដើម្បីកុំឱ្យវាបង្កាត់លំអងបាន។ | ដូចជាអង់តែននៅលើដំបូលផ្ទះ ប៉ុន្តែក្នុងករណីដើមពោត វាជាកន្លែងបញ្ចេញសារ (លំអង) ទៅកាន់ដើមដទៃ។ |
| By-product (សំណល់កសិកម្ម / ផលិតផលបន្ទាប់បន្សំ) | ផ្នែកផ្សេងៗនៃដើមពោត (ដូចជាដើម ស្លឹក សំបក និងកញ្ចុំផ្កាឈ្មោល) ដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីការប្រមូលផលស្នៀតពោតបារាំងរួច។ សំណល់ទាំងនេះមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច ដោយអាចយកទៅលក់ធ្វើជាចំណីសត្វ (គោ ក្របី) បាន។ | ដូចជាកន្ទក់ដែលនៅសល់ពីការកិនស្រូវ ដែលទោះបីមិនមែនជាអង្ករសម្រាប់មនុស្សញ៉ាំ ប៉ុន្តែនៅតែអាចលក់បានសម្រាប់ធ្វើចំណីជ្រូក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
