បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះសិក្សាពីការវិវឌ្ឍ និងការបកស្រាយអត្ថន័យនៃរចនាបថស្ថាបត្យកម្មក្លាស៊ីក (Classicism) នៅក្នុងប្រទេសបេឡារុស ចាប់ពីពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទី១៨ ដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩។ វាស្វែងយល់ពីរបៀបដែលទម្រង់ស្ថាបត្យកម្មសកលនេះបានសម្របខ្លួនទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងទស្សនៈសង្គមផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធធ្វើការវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រស្ថាបត្យកម្មដោយបែងចែកដំណាក់កាល និងលក្ខណៈពិសេសនៃចលនាក្លាស៊ីកនីមួយៗ ដោយផ្សារភ្ជាប់ពួកវាទៅនឹងបរិបទសង្គម នយោបាយ និងវប្បធម៌នាពេលនោះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Baroque Classicism រចនាបថក្លាស៊ីកបែបបារ៉ូក |
បង្ហាញពីភាពអស្ចារ្យ អំណាច និងភាពស្រស់បំព្រង ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់រាជវាំងធំៗ និងការគាំទ្រមនោគមវិជ្ជាផ្តាច់ការបំភ្លឺ (Enlightened absolutism)។ | ទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុដ៏ធំសម្បើម និងមិនសូវមានភាពជាក់ស្តែងសម្រាប់ការសាងសង់អគារខ្នាតតូច ឬអគារសាធារណៈ។ | បានប្រើប្រាស់ក្នុងការសាងសង់រាជវាំងរបស់ខ្សែរាជវង្សដូចជា A. Sapieha នៅ Ružany ដោយបង្ហាញពីមហិច្ឆតា និងអំណាច។ |
| Strict Style / Vilnius Classicism រចនាបថតឹងរ៉ឹង / ក្លាស៊ីកវីលនីស |
មានទម្រង់ធរណីមាត្រសាមញ្ញ សន្សំសំចៃ និងអាចបង្កប់អត្ថន័យនយោបាយ ឬនិមិត្តសញ្ញា (ដូចជាចលនា Resistance របស់ពួកអភិជន)។ | ជួនកាលមានទម្រង់រឹងរូសពេក ខ្វះការតុបតែងលម្អ ដែលធ្វើឱ្យមើលទៅសាមញ្ញ និងអាប់អួរ។ | ក្លាយជារចនាបថដ៏ពេញនិយមសម្រាប់ភូមិគ្រឹះពួកអភិជនស្នេហាជាតិ និងមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិមិត្តសញ្ញា Freemasonry។ |
| Empire Style រចនាបថអាំប៉ឺរ (Empire) |
បង្ហាញពីភាពមហិមា អំណាចរដ្ឋ និងភាពរុងរឿងខាងយោធា តាមរយៈការប្រើប្រាស់ទម្រង់ធំៗ និងចម្លាក់លម្អបែបយោធា។ | មានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង និងផ្តោតសំខាន់តែលើគម្រោងរបស់រដ្ឋាភិបាល ឬអភិជនដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិមហាសាលប៉ុណ្ណោះ។ | ត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងលេចធ្លោនៅក្នុងបន្ទាយយោធាធំៗដូចជា បន្ទាយ Brest និង Bobruisk។ |
| Rational Classicism រចនាបថក្លាស៊ីកបែបសមហេតុផល |
ផ្តោតលើមុខងារជាក់ស្តែង ភាពសន្សំសំចៃ និងភាពងាយស្រួលក្នុងការសាងសង់ ដោយផ្អែកលើទម្រង់ធរណីមាត្រស្តង់ដារ។ | អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រជំនាន់មុនមួយចំនួនចាត់ទុកថាជារចនាបថដែលស្ងួត គូសវាសតាមពុម្ព និងជាការធ្លាក់ចុះនៃសិល្បៈស្ថាបត្យកម្ម។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨២០ សម្រាប់សាងសង់សាលារៀន និងបរិវេណយោធា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយ និងធនធានសម្រាប់ការសាងសង់ប្រែប្រួលទៅតាមរចនាបថនីមួយៗ ដោយចាប់ផ្តើមពីការចំណាយខ្ពស់បំផុតសម្រាប់រាជវាំង រហូតដល់ការសន្សំសំចៃសម្រាប់អគារសាធារណៈ។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រស្ថាបត្យកម្មនៅប្រទេសបេឡារុស និងឥទ្ធិពលពីអឺរ៉ុបខាងលិច (បារាំង រុស្ស៊ី អ៊ីតាលី) ចន្លោះសតវត្សទី១៨-១៩។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីរបៀបដែលស្ថាបត្យកម្មបរទេសសម្របខ្លួន និងជះឥទ្ធិពលលើសង្គម គឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអភិរក្ស និងការសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រនគរូបនីយកម្មរបស់យើង។
ទោះបីជាឯកសារនេះនិយាយពីបរិបទអឺរ៉ុបក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគការវិវឌ្ឍរចនាបថស្ថាបត្យកម្មមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រស្ថាបត្យកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ឯកសារនេះផ្តល់នូវក្របខណ្ឌទ្រឹស្តីដ៏ល្អមួយសម្រាប់និស្សិតស្ថាបត្យកម្មកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃអគារប្រវត្តិសាស្ត្រមិនត្រឹមតែលើសោភ័ណភាពប៉ុណ្ណោះទេ តែលើអត្ថន័យនយោបាយ និងសង្គមផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Neoclassicism (Неоклассицизм) | ការរស់ឡើងវិញនៃរចនាបថស្ថាបត្យកម្មក្រិក និងរ៉ូម៉ាំងបុរាណ ដែលលេចធ្លោឡើងនៅសតវត្សទី២០ ដោយប្រើប្រាស់សមាត្រគណិតវិទ្យាច្បាស់លាស់ សសរធំៗ និងទម្រង់ធរណីមាត្រដើម្បីបង្ហាញពីភាពអស្ចារ្យ។ | ដូចជាការយកម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ពីសម័យបុរាណមកច្នៃពាក់ឡើងវិញឱ្យមើលទៅទាន់សម័យ និងមានអំណាច។ |
| Baroque Classicism (Барочный классицизм) | ការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងភាពមហិមា និងការលម្អដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៃរចនាបថ Baroque ជាមួយនឹងទម្រង់រឹងមាំ មានសណ្តាប់ធ្នាប់នៃ Classicism ដែលច្រើនប្រើលើរាជវាំងដើម្បីបង្ហាញពីអំណាចផ្តាច់ការ។ | ដូចជានំខេកដែលមានទម្រង់រាងជ្រុងច្បាស់លាស់ តែត្រូវបានតុបតែងដោយក្រែមផ្កា និងក្បាច់រចនាយ៉ាងច្រើនលើសលប់។ |
| Palladianism (Палладианство) | រចនាបថស្ថាបត្យកម្មដែលផ្អែកលើទ្រឹស្តីរបស់ស្ថាបត្យករជនជាតិអ៊ីតាលី Andrea Palladio ដោយផ្តោតយ៉ាងខ្លាំងលើភាពស៊ីមេទ្រី និងការរចនាបែបប្រាសាទរ៉ូម៉ាំង ដោយមានសសរធំៗនៅខាងមុខអគារ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះដោយយកលំនាំតាមប្រាសាទបុរាណ ដែលមានទ្វារកណ្តាល និងសសរធំៗឈរនៅពីមុខយ៉ាងមានតុល្យភាព។ |
| Empire Style (Ампир) | រចនាបថចុងក្រោយនៃចលនាក្លាស៊ីក ដែលបង្ហាញពីអំណាចមហិមារបស់រដ្ឋ និងជ័យជម្នះយោធា ដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ខ្នាតធំៗ និងចម្លាក់លម្អទាក់ទងនឹងអាវុធ ឬសឹកសង្គ្រាម។ | ដូចជាការសាងសង់ក្លោងទ្វារជ័យដ៏ធំ ដើម្បីអបអរសាទរជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព ដែលនរណាដើរកាត់ក៏មានអារម្មណ៍កោតខ្លាច។ |
| Rational Classicism (Рациональный классицизм) | ទ្រឹស្តីស្ថាបត្យកម្មដែលបដិសេធការលម្អដែលមិនចាំបាច់ ដោយផ្តោតលើមុខងារ ការសន្សំសំចៃ និងការប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធធរណីមាត្រសាមញ្ញដដែលៗ ដែលបង្កើតឡើងដោយលោក J. Durand។ | ដូចជាការសាងសង់អគារដោយផ្តោតលើតែភាពរឹងមាំ និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង ជាជាងការចំណាយលុយលើការតុបតែងខាងក្រៅ។ |
| Strict Style / Vilnius Classicism (Строгий стиль) | រចនាបថស្ថាបត្យកម្មដែលល្បីល្បាញនៅតំបន់ Vilnius និងបេឡារុស ដែលមានលក្ខណៈសាមញ្ញ តឹងរ៉ឹង និងខ្វះការតុបតែងលម្អ ដែលពួកអភិជននិយមប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្ហាញពីស្មារតីតស៊ូផ្នែកនយោបាយ។ | ដូចជាការស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានសាមញ្ញ គ្មានគ្រឿងអលង្ការ ដើម្បីបង្ហាញពីភាពស្មោះត្រង់ និងការតាំងចិត្តដ៏មុតមាំចំពោះឧត្តមគតិណាមួយ។ |
| Portico (Портик) | រចនាសម្ព័ន្ធដំបូលនៅពីមុខច្រកចូលអគារ ដែលទ្រទ្រង់ដោយជួរតម្រៀបនៃសសរ (Columns) ដែលជាទម្រង់ស្គាល់ជាទូទៅនៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មក្រិក និងរ៉ូម៉ាំងបុរាណ។ | ដូចជារោងរានហាលនៅមុខផ្ទះ ដែលមានសសរធំៗទ្រដំបូល ដើម្បីស្វាគមន៍ភ្ញៀវចូលទៅខាងក្នុងយ៉ាងមានកិត្តិយស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
