បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅសិល្បៈពីលក្ខណៈបុរាណនិយម (Classicism) ទៅជារ៉ូមែនទិកនិយម (Romanticism) នៅក្នុងគំនូររុស្ស៊ីនាសតវត្សទី១៨ និងទី១៩ ដោយផ្តោតលើការស្វែងរកឧត្តមគតិនៃបុគ្គលិកលក្ខណៈប្រកបដោយភាពសុខដុមរមនា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ ដោយពិនិត្យមើលការវិវត្តនៃរចនាប័ទ្ម និងស្នាដៃលេចធ្លោរបស់វិចិត្រកររុស្ស៊ីឈានមុខគេប្រចាំយុគសម័យនោះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Classicism បុរាណនិយម (ការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្បួនខ្នាត និងឧត្តមគតិ) |
មានភាពច្បាស់លាស់ ផ្តល់តម្លៃលើតួនាទីពលរដ្ឋ និងបង្ហាញពីភាពសុខដុមរមនា។ វាជួយបង្កើតបាននូវស្នាដៃដែលមានភាពល្អឥតខ្ចោះនៃទម្រង់ និងមានសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អ។ | មានភាពតឹងរ៉ឹងពេក កំណត់សេរីភាពអ្នកតែង និងច្រើនតែផ្តាច់ខ្លួនចេញពីតថភាពជាក់ស្តែង និងបញ្ហាសង្គមបច្ចុប្បន្ន។ | បង្កើតបានស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យ និងវិចិត្រសាលរូបគំនូរមនុស្សសំខាន់ៗ ប៉ុន្តែមិនអាចឆ្លើយតបនឹងការផ្លាស់ប្តូរផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សសម័យថ្មី។ |
| Romanticism រ៉ូមែនទិកនិយម (ការផ្តោតលើអារម្មណ៍ និងតម្លៃបុគ្គល) |
ផ្តល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ផ្តោតលើពិភពខាងក្នុងរបស់មនុស្ស និងអាចបង្ហាញពីអារម្មណ៍រំជើបរំជួល និងសោកនាដកម្មយ៉ាងរស់រវើក។ | ទាត់ចោលភាពសុខដុមរមនានៃទម្រង់ដើម និងច្រើនតែលាយឡំនូវអារម្មណ៍ខកចិត្តចំពោះការបរាជ័យក្នុងការកែទម្រង់សង្គម។ | ជួយឱ្យវិចិត្រករអាចពណ៌នាពីចិត្តសាស្ត្រមហាជន (Mass psychology) និងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗបានយ៉ាងរស់រវើក។ |
| Synthesis of Classicism and Romanticism ការសំយោគរវាងបុរាណនិយម និងរ៉ូមែនទិកនិយម |
រួមបញ្ចូលភាពល្អឥតខ្ចោះនៃទម្រង់សិល្បៈបុរាណ ជាមួយនឹងជម្រៅនៃអារម្មណ៍ និងភាពប្រាកដនិយមនៃចលនារ៉ូមែនទិក។ | ទាមទារឱ្យវិចិត្រករមានទេពកោសល្យកម្រិតខ្ពស់ ចំណេះដឹងទូលំទូលាយ និងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីទស្សនវិជ្ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ | បង្កើតបានស្នាដៃឯកលំដាប់ពិភពលោកដូចជា 'The Last Day of Pompeii' និង 'The Appearance of Christ to the People' ដែលបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតមហាជន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះគឺជាអត្ថបទស្រាវជ្រាវផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ ដូច្នេះមិនមានបញ្ជាក់ពីតម្លៃធនធានបច្ចេកទេស (Hardware/Software) នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅផ្នែកទ្រឹស្តី។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈនៅប្រទេសរុស្ស៊ី និងអឺរ៉ុប ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៨-១៩។ ទិន្នន័យត្រូវបានដកស្រង់ចេញពីការវិភាគស្នាដៃរបស់វិចិត្រកររុស្ស៊ីមួយក្តាប់តូច ដោយពុំមានការប្រៀបធៀបជាមួយសិល្បៈនៅតំបន់ផ្សេងទៀតឡើយ។ ទោះបីជាវាមានលក្ខណៈតូចចង្អៀតផ្នែកភូមិសាស្ត្រ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការស្វែងយល់ពីរបៀបដែលសិល្បៈវិវត្តខ្លួនឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរ និងវិបត្តិសង្គមធំៗ។
ទ្រឹស្តីនៃការវិវត្តទម្រង់សិល្បៈ និងការសំយោគរចនាប័ទ្មនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអប់រំសិល្បៈសហសម័យនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងក្បួនច្បាប់តឹងរ៉ឹងនិងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ គឺជាគន្លឹះជំរុញការច្នៃប្រឌិត និងការកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រតាមរយៈសិល្បៈនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Classicism | ចលនាសិល្បៈដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្បួនខ្នាតយ៉ាងតឹងរ៉ឹងតាមគំរូសិល្បៈក្រិកនិងរ៉ូម៉ាំងបុរាណ ដោយផ្តោតលើភាពសុខដុម សណ្តាប់ធ្នាប់ ឧត្តមគតិ និងទម្រង់ដែលល្អឥតខ្ចោះ។ | ដូចជាការសរសេរតែងសេចក្តីដែលត្រូវធ្វើតាមក្បួនខ្នាតវេយ្យាករណ៍និងទម្រង់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងដោយមិនឱ្យមានកំហុស។ |
| Romanticism | ចលនាសិល្បៈដែលបះបោរប្រឆាំងនឹងភាពតឹងរ៉ឹងនៃបុរាណនិយម ដោយងាកមកផ្តល់តម្លៃលើអារម្មណ៍រំជើបរំជួល បុគ្គលនិយម ធម្មជាតិ និងសោកនាដកម្មរបស់មនុស្ស។ | ដូចជាការតែងកំណាព្យដោយសេរី បញ្ចេញអារម្មណ៍កម្សត់ ឬរំភើបចេញពីបេះដូងដោយមិនខ្វល់ពីរង្វាស់រង្វាល់។ |
| Academicism | រចនាប័ទ្មសិល្បៈដែលអនុវត្តតាមស្តង់ដារ និងច្បាប់ដែលបានកំណត់ដោយសាលាវិចិត្រសិល្បៈផ្លូវការ (Academies) ដែលជារឿយៗត្រូវបានចាត់ទុកថាមានលក្ខណៈអភិរក្ស និងខ្វះការច្នៃប្រឌិតថ្មី។ | ដូចជាសិស្សដែលតែងតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់គ្រូក្នុងសៀវភៅពុម្ពរហូត ដោយមិនហ៊ានគិតអ្វីថ្មីប្លែកពីនេះ។ |
| Plein-air painting | បច្ចេកទេសនៃការគូរគំនូរនៅក្រៅផ្ទះផ្ទាល់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានធម្មជាតិ ដើម្បីចាប់យកពន្លឺ ការផ្លាស់ប្តូរនៃបរិយាកាស និងពណ៌ពិតៗនៅពេលនោះ ផ្ទុយពីការគូរនៅក្នុងស្ទូឌីយោ។ | ដូចជាការថតរូបដោយប្រើពន្លឺព្រះអាទិត្យធម្មជាតិនៅខាងក្រៅ ជំនួសឱ្យការថតក្នុងបន្ទប់ដែលប្រើភ្លើងសិប្បនិម្មិត។ |
| Historical painting | ប្រភេទគំនូរដែលពណ៌នាពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ សាសនា ឬទេវកថា ដែលមានផ្ទុកនូវសារអប់រំ ឬបង្ហាញពីវីរភាព សោកនាដកម្ម និងចិត្តសាស្ត្រនៃមហាជន។ | ដូចជាការថតខ្សែភាពយន្តខ្នាតធំដែលរៀបរាប់ពីសង្គ្រាម ឬព្រឹត្តិការណ៍ធំៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ។ |
| Synthesis of styles | ការលាយបញ្ចូលគ្នានៃទម្រង់សិល្បៈពីរឬច្រើន (ឧទាហរណ៍៖ ការបូកបញ្ចូលភាពល្អឥតខ្ចោះនៃបុរាណនិយម ជាមួយនឹងអារម្មណ៍រំជើបរំជួលនៃរ៉ូមែនទិកនិយម) ដើម្បីបង្កើតបានជារចនាប័ទ្មថ្មីមួយ។ | ដូចជាការយកម្ហូបប្រពៃណីខ្មែរទៅច្នៃលាយជាមួយរបៀបធ្វើម្ហូបអឺរ៉ុប បង្កើតបានជារសជាតិថ្មីមួយដែលឆ្ងាញ់ប្លែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
