បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពងាយរងគ្រោះនៃវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ាន ចំពោះគោលនយោបាយពន្ធគយគាំពារនិយមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ វាវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្ម និងការលុបចោលតម្រូវការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុកមកលើបណ្តាញផ្គត់ផ្គង់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់តារាងធាតុចូល-លទ្ធផលពហុតំបន់ (Multiregional Input-Output Table) ដើម្បីគណនាមេគុណទិន្នផល និងតម្លៃបន្ថែម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Input-Output Analysis (Leontief & Ghosh Models) ការវិភាគធាតុចូល-លទ្ធផលស្តង់ដារ (ម៉ូដែល Leontief និង Ghosh) |
អាចគណនាបានយ៉ាងលម្អិតនូវមេគុណផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ប្រយោល និងដោយការជំរុញ (Induced effects) ឆ្លងកាត់គ្រប់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ | សន្មត់ថាតម្លៃថេរ គ្មានដែនកំណត់សមត្ថភាពផលិតកម្ម និងមេគុណបច្ចេកទេសថេរ (មិនគិតពីការវិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា)។ | កំណត់បានថាហ្វីលីពីន (១.៩៥) និងឥណ្ឌូនេស៊ី (១.៩២) មានមេគុណទិន្នផលកសិកម្មសរុបខ្ពស់ជាងគេ ចំណែកកម្ពុជាមានមេគុណ ១.៣៨។ |
| Bilateral Input-Output Analysis ការវិភាគធាតុចូល-លទ្ធផលទ្វេភាគី (ឆ្លងប្រទេស) |
អាចចាប់យកប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចឆ្លងដែន និងតាមដានខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់តំបន់រវាងប្រទេសនាំចេញនិងប្រទេសនាំចូល។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទិន្នន័យស្តង់ដារពហុប្រទេស ដែលអាចមានភាពខុសគ្នា ឬមិនតំណាងឱ្យប្រតិបត្តិការលម្អិតកម្រិតមីក្រូ។ | រកឃើញថា ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី ជាប្រទេសជំរុញចរន្តសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ ខណៈកម្ពុជាត្រឹមជាអ្នកទទួលតម្លៃបន្ថែម (Value-added recipients)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតតំបន់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលអាចធ្វើប្រតិបត្តិការគណនាម៉ាទ្រីសស្មុគស្មាញបាន។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) ឆ្នាំ២០២៣ ដែលគ្របដណ្តប់ប្រទេសអាស៊ានចំនួន៩ ដោយបែងចែកសេដ្ឋកិច្ចជា៣៥វិស័យធំៗ។ ដោយសារការចងក្រងទិន្នន័យនេះមានលក្ខណៈម៉ាក្រូ និងមិនមានភាពលម្អិតតាមអនុវិស័យ (ឧ. ស្រូវ ស្វាយចន្ទី កៅស៊ូ) វាអាចធ្វើឱ្យការសន្និដ្ឋានសម្រាប់បរិបទប្រទេសកម្ពុជាមានកម្រិត ព្រោះខ្សែច្រវាក់តម្លៃនៃដំណាំនីមួយៗនៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈខុសគ្នាឆ្ងាយ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍កសិ-ឧស្សាហកម្ម និងវាយតម្លៃភាពងាយរងគ្រោះពីគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ម៉ូដែលនេះជួយឱ្យអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយកម្ពុជាអាចធ្វើការសម្រេចចិត្តផ្អែកលើទិន្នន័យ (Evidence-based) ក្នុងការបែងចែកថវិកាវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រដែលនឹងផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Input-Output (I-O) Analysis (ការវិភាគធាតុចូល-លទ្ធផល) | គឺជាវិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចម៉ាក្រូដែលប្រើដើម្បីសិក្សាពីទំនាក់ទំនងនិងការពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមករវាងវិស័យផ្សេងៗក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ដោយតាមដានពីរបៀបដែលទិន្នផលរបស់វិស័យមួយត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាធាតុចូលសម្រាប់វិស័យមួយទៀត។ | ដូចជាការគូសផែនទីបណ្តាញទឹកក្នុងទីក្រុង ដើម្បីដឹងថាបើបិទវ៉ានទឹកមួយកន្លែង តើនឹងមានផ្ទះណាខ្លះដាច់ទឹកប្រើប្រាស់។ |
| Output Multipliers (មេគុណទិន្នផល) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញថាតើការកើនឡើងនៃតម្រូវការចុងក្រោយចំនួន ១ ឯកតានៅក្នុងវិស័យមួយ នឹងបង្កើតឱ្យមានកំណើនទិន្នផលសរុបប៉ុន្មាននៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល (បូករួមទាំងចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ផ្ទាល់និងប្រយោល)។ | ដូចជាការគប់ដុំថ្មមួយចូលក្នុងទឹក ទំហំនៃរលកដែលសាយភាយចេញមកក្រៅជារង្វង់ គឺតំណាងឲ្យទំហំនៃមេគុណទិន្នផលនោះឯង។ |
| Value-Added Multipliers (មេគុណតម្លៃបន្ថែម) | ជារង្វាស់ដែលវាស់ស្ទង់ពីការកើនឡើងនូវប្រាក់ចំណូល ឬតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដ (ដូចជាប្រាក់ខែបុគ្គលិក និងប្រាក់ចំណេញរបស់ក្រុមហ៊ុន) ដែលបានបង្កើតឡើងនៅពេលមានការកើនឡើងតម្រូវការនៅក្នុងវិស័យណាមួយ។ | ដូចជាការទិញឈើថោកៗមកកែច្នៃជាទូដាក់ខោអាវដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលធ្វើឲ្យតម្លៃឈើនោះកើនឡើងទ្វេដង ហើយជាងឈើក៏ទទួលបានប្រាក់ចំណេញកាន់តែច្រើន។ |
| Induced Effects (ផលប៉ះពាល់ដោយការជំរុញ) | គឺជាឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចដែលកើតឡើងនៅពេលដែលប្រជាជនទទួលបានប្រាក់ចំណូលបន្ថែមពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ហើយយកប្រាក់នោះទៅចាយវាយបន្តលើទំនិញនិងសេវាកម្មផ្សេងៗទៀតក្នុងទីផ្សារក្នុងស្រុក។ | ដូចជាពេលកម្មកររោងចក្របើកប្រាក់ខែ ហើយយកលុយនោះទៅទិញម្ហូបនៅផ្សារ ដែលធ្វើឲ្យអ្នកលក់ម្ហូបនៅផ្សារនោះមានចំណូលបន្តបន្ទាប់គ្នា។ |
| Leontief Inverse Matrix (ម៉ាទ្រីសច្រាស Leontief) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាស្នូលក្នុងការវិភាគធាតុចូល-លទ្ធផល ដែលប្រើសម្រាប់គណនាពីតម្រូវការសរុប (ទាំងផ្ទាល់ និងប្រយោល) ដែលទាមទារពីគ្រប់វិស័យទាំងអស់ ដើម្បីផលិតទំនិញសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទៅតាមតម្រូវការទីផ្សារ។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើនំខេកដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលប្រាប់អ្នកមិនត្រឹមតែពីចំនួនម្សៅដែលត្រូវទិញទេ តែប្រាប់ទាំងចំនួនស្រូវសាលីដែលកសិករត្រូវដាំដើម្បីយកមកកិនជាម្សៅនោះ។ |
| Protectionist Trade Policies (គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មគាំពារនិយម) | គឺជាគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការរឹតបន្តឹងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ (ដូចជាការដំឡើងពន្ធគយ ឬការកំណត់កូតានាំចូល) ក្នុងគោលបំណងការពារកសិករឬឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុកពីការប្រកួតប្រជែងរបស់ទំនិញបរទេស។ | ដូចជាការធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញផ្ទះឲ្យខ្ពស់ ដើម្បីកុំឲ្យអ្នកលក់ដូរខាងក្រៅអាចចូលមកលក់ប្រជែងដណ្តើមម៉ូយជាមួយអ្នកលក់នៅក្នុងផ្ទះខ្លួនឯងបាន។ |
| Local Content Requirements (តម្រូវការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក) | ជាលក្ខខណ្ឌដែលរដ្ឋាភិបាលទាមទារឱ្យក្រុមហ៊ុនបរទេស ឬរោងចក្រផលិតកម្ម ត្រូវតែទិញនិងប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមដែលផលិតក្នុងស្រុក ក្នុងភាគរយណាមួយ ដើម្បីអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើអាជីវកម្ម ឬទទួលបានការលើកលែងពន្ធ។ | ដូចជាម្ចាស់ផ្សារប្រាប់អ្នកលក់គុយទាវថា បើចង់ជួលកន្លែងលក់នៅទីនេះ ត្រូវតែទិញសាច់និងបន្លែពីកសិករជុំវិញផ្សារនេះតែប៉ុណ្ណោះ។ |
| Bilateral Output Multipliers (មេគុណទិន្នផលទ្វេភាគី) | គឺជារង្វាស់ដែលវាស់ស្ទង់ពីឥទ្ធិពលនៃការកើនឡើងតម្រូវការនៅក្នុងប្រទេសមួយ (ឧ. ទីផ្សារអាមេរិក) ទៅលើកំណើនផលិតកម្មនៃប្រទេសមួយទៀត (ឧ. កម្ពុជា) តាមរយៈខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់និងពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែន។ | ដូចជាពេលភោជនីយដ្ឋាននៅប្រទេសថៃមានភ្ញៀវចូលហូបច្រើន វាធ្វើឲ្យកសិករដាំបន្លែនៅប្រទេសកម្ពុជាលក់ដាច់កាន់តែច្រើនតាមរយៈការនាំចេញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
