បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស៊ើបអង្កេតពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងវដ្តអាជីវកម្ម (Business cycles) ទៅលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម ស្ថិរភាពពាណិជ្ជកម្ម និងសន្តិសុខស្បៀងនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា អាហ្វ្រិកខាងត្បូង អេហ្ស៊ីប អាល់ហ្សេរី និងកេនយ៉ា ចាប់ពីឆ្នាំ២០០១ ដល់ ២០២១។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យបន្ទះថាមវន្ត (Dynamic Panel Data Analysis) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភាពមិនដូចគ្នា និងអថេរដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាពីខាងក្នុង (Endogeneity) ដោយប្រៀបធៀបគំរូវិភាគជាច្រើន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fixed Effect Model (FEM) / Static Panel Model ម៉ូដែលផលប៉ះពាល់ថេរ (Fixed Effect Model) / ម៉ូដែលទិន្នន័យបន្ទះស្តាទិក |
ងាយស្រួលក្នុងការប៉ាន់ស្មាន និងអាចគ្រប់គ្រងភាពខុសគ្នាដែលមិនអាចសង្កេតបានរវាងប្រទេស ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលំអៀង។ | មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាអថេរដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាពីខាងក្នុង (Endogeneity) និងមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ប្រើជាមួយអថេរអាស្រ័យដែលមានការពន្យារពេល (Lagged dependent variables) នោះទេ។ | បង្ហាញពីឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាននៃអត្រាប្តូរប្រាក់ និងឥទ្ធិពលវិជ្ជមាននៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស ប៉ុន្តែមានភាពលំអៀងធ្លាក់ចុះ (Downward biased) សម្រាប់ការវិភាគថាមវន្ត។ |
| First-Difference GMM (FD-GMM) វិធីសាស្ត្រ First-Difference GMM |
អាចលុបបំបាត់ផលប៉ះពាល់បុគ្គលដែលមិនអាចសង្កេតបាន និងកាត់បន្ថយភាពលំអៀងនៃអថេរដែលត្រូវបានលុបចោលនៅក្នុងទិន្នន័យបន្ទះថាមវន្ត។ | ប្រឈមនឹងបញ្ហាឧបករណ៍ខ្សោយ (Weak instruments) ជាពិសេសនៅក្នុងទិន្នន័យបន្ទះដែលមានរយៈពេលខ្លី ដែលនាំឱ្យការប៉ាន់ស្មានខ្វះភាពសុក្រឹត។ | ឆ្លងកាត់ការធ្វើតេស្តសុពលភាព Sargan និង Arellano-Bond ប៉ុន្តែមិនអាចឆ្លងកាត់ការធ្វើតេស្តភាពមិនលំអៀង (Unbiasedness test) បានទេ ដោយសារមេគុណមានតម្លៃ (០.០៤៨៩) ជិតនឹង FEM ពេក។ |
| System GMM (SYS-GMM) វិធីសាស្ត្រ System GMM |
រួមបញ្ចូលទាំងសមីការកម្រិត (Level equations) និងសមីការភាពខុសគ្នាទីមួយ (First-difference equations) ដែលជួយដោះស្រាយបញ្ហាឧបករណ៍ខ្សោយ និងផ្តល់នូវការប៉ាន់ស្មានដែលមានស្ថិរភាព។ | តម្រូវឱ្យមានការជ្រើសរើសឧបករណ៍ (Instruments) យ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន និងទាមទារការធ្វើតេស្តស្មុគស្មាញជាច្រើនដើម្បីពិនិត្យភាពនឹងនរនៃទិន្នន័យ។ | ត្រូវបានបង្ហាញថាជាគំរូដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការវិភាគនេះ ដោយវាឆ្លងកាត់ការធ្វើតេស្តភាពមិនលំអៀង និងបង្ហាញថា FDI មានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានខ្លាំង (មេគុណ ០.៣៩២) លើកំណើនរយៈពេលវែង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដែលទាមទារកម្មវិធីស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីដំណើរការគំរូ GMM និងការធ្វើតេស្តផ្សេងៗដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើទិន្នន័យពីប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកចំនួន ៥ (នីហ្សេរីយ៉ា អាហ្វ្រិកខាងត្បូង អេហ្ស៊ីប អាល់ហ្សេរី និងកេនយ៉ា) ពីឆ្នាំ២០០១ ដល់ ២០២១។ ការជ្រើសរើសបរិបទនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ និងមានភាពងាយរងគ្រោះផ្នែកម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចនេះ មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ការវិនិយោគពីបរទេស និងងាយរងឥទ្ធិពលពីភាពប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ចសកលផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយ និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រងវដ្តអាជីវកម្មដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។
សរុបមក ការស្វែងយល់ស៊ីជម្រៅអំពីទំនាក់ទំនងរវាងសូចនាករម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងកំណើនវិស័យកសិកម្មតាមរយៈគំរូ GMM អាចជួយកម្ពុជាក្នុងការកសាងភាពធន់នៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិប្រឆាំងនឹងភាពប្រែប្រួលនៃវដ្តអាជីវកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Generalized Method of Moments (វិធីសាស្ត្រ GMM) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងសេដ្ឋវិទ្យា (Econometrics) ដើម្បីប៉ាន់ស្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រនៅក្នុងគំរូទិន្នន័យបន្ទះថាមវន្ត (Dynamic panel data) ជាពិសេសមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាអថេរទាក់ទងគ្នាពីខាងក្នុង (Endogeneity)។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់វត្ថុមួយដោយប្រើជញ្ជីងច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នាក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីធានាថាអ្នកទទួលបានទម្ងន់ដែលត្រឹមត្រូវបំផុត និងគ្មានការលម្អៀងសូម្បីតែបន្តិច។ |
| Dynamic Panel Data Analysis (ការវិភាគទិន្នន័យបន្ទះថាមវន្ត) | ការវិភាគទិន្នន័យដែលតាមដានអង្គភាពសង្កេត (ដូចជាប្រទេស) ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយគំរូវិភាគមានរួមបញ្ចូលអថេរអាស្រ័យនៃឆ្នាំចាស់ (Lagged variable) ជាកត្តាពន្យល់ពីលទ្ធផលក្នុងឆ្នាំបច្ចុប្បន្ន។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សនៅឆ្នាំនេះ ដោយផ្អែកលើពិន្ទុប្រឡងរបស់គាត់កាលពីឆ្នាំមុន រួមផ្សំជាមួយម៉ោងសិក្សាបន្ថែមក្នុងឆ្នាំនេះ។ |
| Endogeneity (បញ្ហាអថេរទាក់ទងគ្នាពីខាងក្នុង) | ស្ថានភាពនៅក្នុងគំរូស្ថិតិ ដែលអថេរពន្យល់ (Independent variable) មានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងកំហុសឆ្គង (Error term) នៃគំរូ ដែលធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានលទ្ធផលខុសពីការពិត ជារឿយៗកើតឡើងដោយសារឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមកនៃអថេរ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាឆ័ត្រធ្វើឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ ដោយសារតែពេលណាមានភ្លៀង គេតែងតែឃើញមានមនុស្សកាន់ឆ័ត្រ (ច្រឡំរវាងហេតុ និងផល)។ |
| Stationarity (ភាពនឹងនរនៃទិន្នន័យ) | លក្ខណៈនៃទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា (Time series) ដែលមធ្យម (Mean) និងវ៉ារ្យ៉ង់ (Variance) របស់វាមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ដែលជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីចៀសវាងការសន្និដ្ឋានខុស (Spurious regression)។ | ដូចជាការដើរនៅលើផ្លូវរាបស្មើដែលអ្នកអាចទស្សន៍ទាយជំហានបន្ទាប់បានយ៉ាងងាយ ផ្ទុយពីការដើរលើផ្លូវរដិបរដុបឬឡើងភ្នំដែលពិបាកស្មាន។ |
| Unit Root Test (ការធ្វើតេស្តឫសឯកតា) | ការធ្វើតេស្តស្ថិតិ (ដូចជា LLC ឬ IPS) ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាមានភាពនឹងនរ (Stationary) ឬអត់ មុននឹងយកវាទៅវិភាគកសាងក្នុងគំរូសេដ្ឋវិទ្យា។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តពិនិត្យមើលថាតើគ្រឹះផ្ទះរឹងមាំឬនៅ (មិនស្រុត) មុននឹងចាប់ផ្តើមសាងសង់ជាន់បន្តបន្ទាប់។ |
| Foreign Direct Investment (ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស) | ការចាក់បញ្ចូលមូលធនដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុន ឬវិនិយោគិនបរទេសចូលទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ឬអាជីវកម្មនៃប្រទេសមួយទៀត ដែលជារឿយៗនាំមកនូវបច្ចេកវិទ្យា និងចំណេះដឹង។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងយកលុយ និងឧបករណ៍ទំនើបៗមកចូលហ៊ុនបើកហាងកាហ្វេជាមួយអ្នក ដើម្បីឱ្យហាងនោះកាន់តែធំ និងលក់ដាច់ជាងមុន។ |
| Business Cycle (វដ្តអាជីវកម្ម) | បំរែបំរួលឡើងចុះនៃសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរួម (កំណើន និងការធ្លាក់ចុះនៃ GDP) ដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងរយៈពេលមួយយូរ។ | ដូចជារដូវកាលនៃអាកាសធាតុ ដែលមានពេលខ្លះភ្លៀងធ្លាក់កសិផលល្អ (សេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើន) និងពេលខ្លះរាំងស្ងួត (សេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ)។ |
| Unbiasedness (ភាពមិនលម្អៀង) | លក្ខណៈនៃវិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានតាមបែបស្ថិតិ ដែលតម្លៃមធ្យមនៃការប៉ាន់ស្មានរបស់វាគឺស្មើនឹងតម្លៃពិតប្រាកដនៃប៉ារ៉ាម៉ែត្រនៅក្នុងចំនួនប្រជាជនគោលដៅ។ | ដូចជាអ្នកបាញ់ធ្នូដែលបាញ់ច្រើនដង ហើយព្រួញទាំងអស់ប្រមូលផ្តុំគ្នានៅចំចំណុចកណ្តាលនៃផ្ទាំងស៊ីបជានិច្ច ដោយមិនលម្អៀងទៅឆ្វេង ឬស្តាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
