បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះធ្វើការស្រាវជ្រាវពីមូលហេតុដែលលំហូរទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ពីបណ្តាប្រទេសសមាជិក CPTPP មកកាន់ប្រទេសវៀតណាមនៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើទោះបីជាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានរំពឹងថានឹងជំរុញការវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់គំរូទំនាញ (Gravity Model) និងទិន្នន័យពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណកត្តាជម្រុញ និងរារាំងដល់លំហូរ FDI ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pooled OLS (Ordinary Least Squares) ការប៉ាន់ស្មានការេអប្បបរមា (Pooled OLS) |
ជាវិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋានដែលងាយស្រួលប្រើប្រាស់ និងគណនាសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data)។ | មិនបានគិតបញ្ចូលពីលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាដែលមិនអាចសង្កេតឃើញ (Unobserved Heterogeneity) រវាងប្រទេសនីមួយៗ ដែលអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលមានភាពលម្អៀង។ | ប្រើជាជំហានដំបូងដើម្បីប្រៀបធៀប ប៉ុន្តែត្រូវបានបដិសេធតាមរយៈការធ្វើតេស្តដោយសារមានបញ្ហាទាក់ទងនឹងលក្ខណៈបុគ្គលនៃប្រទេសនីមួយៗ។ |
| Fixed Effects Model (FEM) គំរូឥទ្ធិពលថេរ (Fixed Effects Model) |
អាចគ្រប់គ្រងលើលក្ខណៈពិសេសរបស់ប្រទេសនីមួយៗដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ដោយកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងនៃអថេរដែលត្រូវបានមើលរំលង។ | មិនអាចប៉ាន់ស្មានមេគុណសម្រាប់អថេរដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលាបានទេ (ឧទាហរណ៍៖ ចម្ងាយភូមិសាស្ត្រ ឬកិច្ចព្រមព្រៀង FTA ក្នុងរយៈពេលខ្លី) ដោយអថេរទាំងនោះត្រូវបានកាត់ចេញ (Omitted) ពីគំរូ។ | អថេរ nFTA និង Dis ត្រូវបានកាត់ចេញពីលទ្ធផលនៃការវិភាគ ប៉ុន្តែវាបង្ហាញពីឥទ្ធិពលវិជ្ជមាននៃ GDP និងការនាំចូល។ |
| Random Effects Model (REM) គំរូឥទ្ធិពលចៃដន្យ (Random Effects Model) |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការប៉ាន់ស្មានទាំងអថេរដែលប្រែប្រួល និងមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា (ដូចជា ចម្ងាយ និង FTA) និងសន្មតថាឥទ្ធិពលបុគ្គលមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរពន្យល់ផ្សេងទៀត។ | ប្រសិនបើការសន្មតថាឥទ្ធិពលបុគ្គលមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរពន្យល់គឺខុស នោះលទ្ធផលនឹងមិនមានភាពត្រឹមត្រូវ (Inconsistent) ដែលទាមទារការធ្វើតេស្ត Hausman។ | បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ចំនួន FTA មានឥទ្ធិពលវិជ្ជមាន (+0.189***) ស្របពេលដែលអតិផរណាមានឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានខ្លាំង (-0.730***) ទៅលើលំហូរ FDI ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាសាច់ប្រាក់ជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផ្តោតតែលើប្រទេសវៀតណាម និងបណ្តាប្រទេសជាសមាជិក CPTPP (ពីឆ្នាំ ២០១៥-២០២២)។ វាមិនបានគិតបញ្ចូលប្រទេសវិនិយោគធំៗក្រៅប្លុកដូចជា ចិន នោះទេ ដែលធ្វើឱ្យការសន្និដ្ឋានមានសុពលភាពតឹងរ៉ឹងចំពោះតែបរិបទ CPTPP ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យនេះមិនអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់បានទេ ព្រោះកម្ពុជាមានដៃគូវិនិយោគចម្បងខុសពីវៀតណាម តែវិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវនេះគឺមានប្រយោជន៍ខ្លាំង។
ទោះបីជាលទ្ធផលជាក់លាក់ជារបស់ប្រទេសវៀតណាមក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់គំរូទំនាញ (Gravity Model) នេះគឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃគោលនយោបាយទាក់ទាញវិនិយោគរបស់ខ្លួន។
ការយកគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានេះមកអនុវត្តនៅក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋរបស់កម្ពុជា នឹងជួយផ្លាស់ប្តូរការធ្វើគោលនយោបាយពីការប៉ាន់ស្មាន ទៅជាការសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែង (Data-driven policymaking)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gravity Model | ជាគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ពន្យល់ពីទំហំពាណិជ្ជកម្ម ឬលំហូរវិនិយោគ (FDI) រវាងប្រទេសពីរ ដោយផ្អែកលើទំហំសេដ្ឋកិច្ច (GDP) របស់ប្រទេសទាំងពីរ និងចម្ងាយភូមិសាស្ត្ររវាងប្រទេសទាំងនោះ ក៏ដូចជាកត្តាជំរុញផ្សេងៗទៀត។ | ដូចជាច្បាប់ទំនាញផែនដីដែរ ប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំៗនិងនៅជិតគ្នា ងាយនឹងស្រូបទាញការរកស៊ីនិងការវិនិយោគជាមួយគ្នាជាងប្រទេសតូចៗឬនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) | ជាការវិនិយោគទុនពីប្រទេសមួយទៅកាន់ប្រទេសមួយទៀត ដើម្បីបង្កើតមុខជំនួញ ឬទិញភាគហ៊ុនភាគច្រើនក្នុងក្រុមហ៊ុនណាមួយ ដោយមានគោលដៅគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ និងទាញយកប្រាក់ចំណេញក្នុងរយៈពេលវែង។ | គឺដូចជាពេលដែលក្រុមហ៊ុនជប៉ុនយកលុយមកសាងសង់រោងចក្រផលិតរថយន្តរបស់ខ្លួននៅស្រុកខ្មែរ ដើម្បីលក់និងនាំចេញដោយផ្ទាល់។ |
| Free Trade Agreements (FTA) | ជាកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ពន្ធគយ និងរបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងសម្រួលដល់ការនាំចេញ នាំចូល និងការវិនិយោគឆ្លងដែន។ | ដូចជាការព្រមព្រៀងគ្នាបើកទ្វាររបងផ្ទះឱ្យអ្នកជិតខាងអាចដើរចេញចូលរកស៊ីជាមួយគ្នាដោយមិនបាច់បង់លុយថ្លៃឆ្លងកាត់។ |
| CPTPP | ជាកិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិកគ្រប់ជ្រុងជ្រោយនិងជឿនលឿន ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីកម្រិតខ្ពស់រវាងប្រទេសចំនួន ១១ នៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ដោយមានច្បាប់តឹងរ៉ឹងលើពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ កម្មសិទ្ធិបញ្ញា និងសិទ្ធិការងារ។ | ជាក្លឹបពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំមួយដែលមានសមាជិក១១ប្រទេស យល់ព្រមលក់ទំនិញឱ្យគ្នាដោយមិនគិតពន្ធ តែក៏ត្រូវគោរពច្បាប់តឹងរ៉ឹងរួមគ្នាផងដែរ។ |
| Fixed Effects Model (FEM) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីវិភាគទិន្នន័យ (Panel Data) ដោយលុបបំបាត់ឥទ្ធិពលនៃលក្ខណៈពិសេសរបស់បុគ្គល ឬប្រទេសនីមួយៗដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ដែលជួយឱ្យការប៉ាន់ស្មានឥទ្ធិពលនៃអថេរផ្សេងៗកាន់តែសុក្រឹត។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តល្បឿនរថយន្តដោយកាត់ចេញនូវកត្តាថេរដូចជាទម្ងន់តួឡាន ដើម្បីផ្តោតតែលើឥទ្ធិពលនៃកម្លាំងម៉ាស៊ីនពិតប្រាកដ។ |
| Trade Openness | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញពីកម្រិតដែលប្រទេសមួយធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយអន្តរជាតិ ដែលជាទូទៅត្រូវបានគណនាដោយយកផលបូកនៃទំហំនាំចេញនិងនាំចូល ចែកនឹងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP)។ | ប្រៀបដូចជាការបើកទ្វារហាងធំទូលាយប៉ុណ្ណា ដើម្បីស្វាគមន៍អតិថិជនពីខាងក្រៅឱ្យចូលមកទិញនិងលក់ទំនិញបានងាយស្រួល។ |
| Hausman test | ជាការធ្វើតេស្តក្នុងស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីសម្រេចចិត្តថាតើគួរប្រើគំរូ Fixed Effects ឬ Random Effects សម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ ដោយវាពិនិត្យមើលថាតើកំហុស (Error term) មានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរពន្យល់ដែរឬទេ។ | ដូចជាការប្រើឧបករណ៍ឆែកមើលថាតើជញ្ជីងថ្លឹងទម្ងន់របស់យើងមានបញ្ហាលម្អៀងពីខាងក្នុងដែរឬទេ មុននឹងសម្រេចចិត្តយកទិន្នន័យនោះមកប្រើជាផ្លូវការ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
