បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវាយតម្លៃពីទីតាំងប្រកួតប្រជែងនៃឧស្សាហកម្មតែរបស់ប្រទេសវៀតណាមនៅលើទីផ្សារសកល និងវិភាគលើបញ្ហាប្រឈមនានាដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រសិទ្ធភាពនៃការនាំចេញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០១៩ ដើម្បីធ្វើការវិភាគបរិមាណដោយផ្អែកលើសន្ទស្សន៍សេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗចំនួនពីរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Revealed Comparative Advantage (RCA) សន្ទស្សន៍អត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀបដែលបានលាតត្រដាង |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងនៃការនាំចេញនៃផលិតផលណាមួយធៀបនឹងកម្រិតមធ្យមនៃទីផ្សារពិភពលោក។ វាជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណផលិតផលសក្តានុពលបានរហ័ស។ | មិនបានបង្ហាញពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅនៃអត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀប (ដូចជាថ្លៃដើមផលិតកម្ម ឬគុណភាពទំនិញ) នោះទេ ដោយវាពឹងផ្អែកតែលើទិន្នន័យទំហំនាំចេញប៉ុណ្ណោះ។ | វៀតណាមមានតម្លៃ RCA មធ្យម ៥.៣៤ (ចំណាត់ថ្នាក់ទី៤) ប៉ុន្តែបង្ហាញពីនិន្នាការធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ពី ៨.៦៧ មកត្រឹម ២.២៨ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០១៩។ |
| Trade Specialization Index (TSI/TSR) សន្ទស្សន៍ឯកទេសពាណិជ្ជកម្ម |
ជួយកំណត់យ៉ាងច្បាស់ថាប្រទេសមួយជាអ្នកនាំចេញ ឬនាំចូលសុទ្ធសម្រាប់ទំនិញណាមួយ និងអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីវដ្តជីវិតផលិតផល (Product Life Cycle) ក្នុងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ | លទ្ធផលអាចមានភាពលម្អៀង ឬប្រែប្រួលខ្លាំង ប្រសិនបើប្រទេសនោះមានការនាំចូលវត្ថុធាតុដើមច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ត្រឹមតែដើម្បីកែច្នៃហើយនាំចេញបន្ត។ | វៀតណាមមានតម្លៃ TSR មធ្យម ០.៩២ ដែលបញ្ជាក់ថាឧស្សាហកម្មតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលពេញវ័យ (Mature stage) ប៉ុន្តែកំពុងធ្លាក់ចុះដោយសារបរិមាណនាំចូលតែកើនឡើង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (Secondary Data) កម្រិតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដែលភាគច្រើនអាចទាញយកបានដោយឥតគិតថ្លៃ ដូច្នេះវាមិនទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ឬផ្នែករឹងកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវឡើយ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មម៉ាក្រូពីឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០១៩ ដោយផ្ដោតលើប្រទេសវៀតណាម និងគូប្រជែងធំៗ។ វាខ្វះការបញ្ចូលទិន្នន័យកម្រិតមីក្រូ (Micro-level data) ដូចជាការស្ទង់មតិពីកសិករ ឬផលប៉ះពាល់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ក្រោយជំងឺកូវីដ១៩។ សម្រាប់កម្ពុជា ការពឹងផ្អែកតែលើទិន្នន័យម៉ាក្រូអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពេញលេញពីបញ្ហាជាក់ស្តែងនៅមូលដ្ឋាន ដូចជាកង្វះខាតបច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃ ឬបញ្ហាប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ និងមេរៀនពីការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃ និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រលើកកម្ពស់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងនៃផលិតផលកសិកម្មនាំចេញរបស់ខ្លួន។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះនឹងជួយកម្ពុជាឱ្យផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រពីការនាំចេញដែលពឹងផ្អែកលើបរិមាណ ទៅជាការជំរុញគុណភាព តម្លៃបន្ថែម និងការកសាងម៉ាកយីហោ (Branding) ជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Revealed Comparative Advantage (RCA) | គឺជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើដើម្បីគណនាពីអត្ថប្រយោជន៍ ឬភាពខ្លាំងនៃការនាំចេញផលិតផលណាមួយរបស់ប្រទេសមួយ ធៀបនឹងចំណែកទីផ្សារសរុបនៃផលិតផលនោះនៅលើពិភពលោក។ បើកម្រិត RCA កាន់តែខ្ពស់ (ធំជាង ១) មានន័យថាប្រទេសនោះកាន់តែមានប្រៀបនិងភាពប្រកួតប្រជែងលើការនាំចេញទំនិញនោះ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យារបស់សិស្សម្នាក់ទៅនឹងពិន្ទុមធ្យមរបស់សិស្សទូទាំងថ្នាក់ ដើម្បីដឹងថាគាត់ពិតជាមានភាពលេចធ្លោខាងគណិតវិទ្យាជាងគេឬអត់។ |
| Trade Specialization Index (TSI) | ជាសន្ទស្សន៍វាស់ស្ទង់ថា តើប្រទេសមួយជាអ្នកនាំចេញ ឬជាអ្នកនាំចូលសុទ្ធសម្រាប់ផលិតផលណាមួយ។ វាជួយកំណត់ពីដំណាក់កាលនៃវដ្តជីវិតផលិតផល (ឧទាហរណ៍៖ ទើបចាប់ផ្តើមចូលទីផ្សារ ឬដល់ចំណុចពេញវ័យនៃការនាំចេញ) ដោយផ្អែកលើការប្រៀបធៀបទំហំនាំចេញនិងការនាំចូល។ | ដូចជាការគណនាបញ្ជីចំណេញខាតប្រចាំខែរបស់តូបលក់ចាប់ហួយមួយ បើលក់ចេញបានលុយច្រើនជាងការទិញទំនិញចូល នោះតូបកំពុងចំណេញ (ជាអ្នកនាំចេញ) តែបើទិញចូលច្រើនជាងលក់ចេញ នោះតូបកំពុងខាត (ជាអ្នកនាំចូល)។ |
| Harmonized System Code (HS Code) | ជាប្រព័ន្ធលេខកូដអន្តរជាតិស្តង់ដារដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយរដ្ឋបាលគយទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីចាត់ថ្នាក់ទំនិញនាំចេញនិងនាំចូល។ នៅក្នុងឯកសារនេះ កូដ HS 0902 ត្រូវបានប្រើដើម្បីទាញយកទិន្នន័យដែលសំដៅជាក់លាក់លើផលិតផលតែ (Tea)។ | ដូចជាលេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់ទំនិញនីមួយៗអញ្ចឹង ដែលមន្ត្រីគយទូទាំងពិភពលោកមើលលេខនេះភ្លាមដឹងថាវាជាទំនិញអ្វីដោយមិនបាច់បកប្រែឈ្មោះវា។ |
| Product Life Cycle | ជាទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្មដែលពិពណ៌នាពីដំណាក់កាលទាំងឡាយនៃផលិតផលមួយចាប់តាំងពីការដាក់បង្ហាញដំបូង ការរីកចម្រើន ការឈានដល់ភាពពេញវ័យ និងការធ្លាក់ចុះនៅក្នុងទីផ្សារពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ដែលត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈការប្រែប្រួលនៃសន្ទស្សន៍ TSI។ | ដូចជាវដ្តជីវិតរបស់មនុស្ស ដែលមានវ័យកុមារ ធំធាត់ ពេញវ័យ និងចាស់ជរាអញ្ចឹងដែរ ផលិតផលក៏មានពេលដែលចាប់ផ្តើមពេញនិយមខ្លាំង និងពេលដែលធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពវិញ។ |
| Value Chain | ជាបណ្តុំនៃសកម្មភាពទាំងអស់ដែលតួអង្គពាក់ព័ន្ធអនុវត្តរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតផលិតផលមួយ ចាប់ពីដំណាក់កាលដាំដុះប្រមូលវត្ថុធាតុដើម ការកែច្នៃ ការវេចខ្ចប់ រហូតដល់ការលក់ទៅដល់ដៃអតិថិជនចុងក្រោយ។ ការពង្រឹងខ្សែសង្វាក់តម្លៃនេះជួយបង្កើតគុណភាព និងប្រាក់ចំណេញបន្ថែមដល់កសិករនិងអ្នកកែច្នៃ។ | ដូចជាដំណើរការធ្វើនំប៉័ង ដែលរាប់ចាប់តាំងពីអ្នកដាំស្រូវសាលី អ្នកកិនម្សៅ អ្នកដុតនំ និងអ្នកលក់នំ ធ្វើការតពាក់ព័ន្ធគ្នាដើម្បីបង្កើតនំមួយដែលមានតម្លៃថ្លៃជាងម្សៅធម្មតា។ |
| Market Saturation | ជាចំណុចមួយនៅក្នុងទីផ្សារដែលទំហំនៃការលក់ផលិតផលលែងមានការកើនឡើង ដោយសារតែតម្រូវការរបស់អតិថិជនត្រូវបានបំពេញរួចរាល់អស់ហើយ ឬដោយសារតែមានការផ្គត់ផ្គង់និងការប្រកួតប្រជែងច្រើនពេកពីប្រទេសផ្សេងៗ។ | ដូចជាការព្យាយាមចាក់ទឹកបញ្ចូលក្នុងកែវដែលពេញហៀរទៅហើយ គឺមិនអាចបន្ថែមទឹកបានទៀតទេ លុះត្រាតែយើងប្តូរយកកែវធំជាងមុន (រកទីផ្សារថ្មី) ឬប្តូរប្រភេទភេសជ្ជៈថ្មី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
