បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហានៃការទាក់ទាញ និងទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) មកកាន់ប្រទេសវៀតណាម ក្នុងបរិបទនៃការងើបឡើងវិញពីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ១៩ និងការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មី (New Generation FTAs)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគឯកសារ និងទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី និងសក្ដានុពលនៃការទាក់ទាញការវិនិយោគបរទេស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| CPTPP Implementation Strategy យុទ្ធសាស្ត្រទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពី CPTPP |
បើកទីផ្សារថ្មីៗដែលវៀតណាមមិនធ្លាប់មានកិច្ចព្រមព្រៀងពីមុនមក (ដូចជាកាណាដា និងម៉ិកស៊ិក) និងជួយជំរុញកំណែទម្រង់ស្ថាប័នស៊ីជម្រៅ។ | ទាមទារឱ្យមានការកែទម្រង់ច្បាប់ និងបទដ្ឋានគតិយុត្តជាច្រើន ដើម្បីស្របតាមស្តង់ដារខ្ពស់នៃកិច្ចព្រមព្រៀង។ | នៅឆ្នាំ២០២០ ការនាំចេញទៅកាណាដាកើនឡើងជិត ១២% (៤,៤ ប៊ីលានដុល្លារ) និងទៅម៉ិកស៊ិកកើន ១២% (៣,២ ប៊ីលានដុល្លារ)។ |
| EVFTA Implementation Strategy យុទ្ធសាស្ត្រទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពី EVFTA |
កាត់បន្ថយពន្ធគយភ្លាមៗ និងបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែងសម្រាប់ការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុប ព្រមទាំងទាក់ទាញវិនិយោគិនពី EU។ | មានលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងលើវិធានប្រភពដើមទំនិញ (Rules of Origin) សិទ្ធិពលកម្ម និងការការពារកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។ | ទំហំនាំចេញទៅកាន់សហភាពអឺរ៉ុបសម្រេចបាន ១៥,៣៨ ប៊ីលានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០២០ កើនឡើង ១,៦% ទោះបីជាស្ថិតក្នុងវិបត្តិកូវីដ១៩ក៏ដោយ។ |
| Supply Chain Relocation (China Plus One) ការស្រូបយកការផ្លាស់ប្តូរខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ (China Plus One) |
ទាក់ទាញបានក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាខ្នាតយក្ស ដែលជួយបង្កើតតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ (High value-added) ដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ | ត្រូវការធនធានមនុស្សមានជំនាញខ្ពស់ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរឹងមាំ និងឧស្សាហកម្មគាំទ្រ (Supporting industries) ក្នុងស្រុកដែលអាចផ្គត់ផ្គង់បាន។ | ក្រុមហ៊ុនធំៗដូចជា Foxconn, Apple, Panasonic និង LG បានពង្រីកការវិនិយោគ និងប្តូរខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មខ្លះពីចិនមកវៀតណាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលើធនធានបច្ចេកវិទ្យា ឬផ្នែករឹង និងផ្នែកទន់នោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងលើតម្រូវការធនធានជាតិ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកំណែទម្រង់ស្ថាប័នដើម្បីទាក់ទាញវិនិយោគិន។
ទិន្នន័យ និងការវិភាគនៅក្នុងឯកសារនេះ ផ្តោតជាចម្បងលើបរិបទសេដ្ឋកិច្ចម៉ាក្រូរបស់វៀតណាមកំឡុងឆ្នាំ ២០២០-២០២១ (វិបត្តិកូវីដ១៩) និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី/ពហុភាគីជាក់លាក់ដែលវៀតណាមមាន (ដូចជា EVFTA និង CPTPP)។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះទោះបីជាប្រទេសទាំងពីរមានភាពជិតស្និទ្ធខាងភូមិសាស្ត្រ ប៉ុន្តែកម្ពុជាមានទំហំសេដ្ឋកិច្ច ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មខុសគ្នា ហេតុនេះការអនុវត្តតាមដោយផ្ទាល់អាចនឹងមិនមានប្រសិទ្ធភាពទាំងស្រុងនោះទេ បើមិនមានការកែសម្រួល។
ការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀនសូត្រពីយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ប្រទេសជិតខាង ដើម្បីទាញយកផលប្រយោជន៍អតិបរមាពីកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីនានា (ពិសេសកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP និង CCFTA)។
ជាសរុប កម្ពុជាត្រូវពន្លឿនការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឡូជីស្ទីក ថាមពល និងជំនាញពលកម្ម ដើម្បីបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែងក្នុងការទាក់ទាញ FDI គុណភាពខ្ពស់ ក្នុងបរិបទនៃការរៀបចំឡើងវិញនូវខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| FDI (Foreign Direct Investment) | ការវិនិយោគដែលក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលពីប្រទេសមួយ នាំយកទុនបច្ចេកវិទ្យា និងជំនាញមកបង្កើតអាជីវកម្ម ឬរោងចក្រនៅក្នុងប្រទេសមួយទៀត ដើម្បីទទួលបានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ និងទាញយកប្រាក់ចំណេញយូរអង្វែង។ | ដូចជាថៅកែបរទេសម្នាក់ យកលុយនិងម៉ាស៊ីនមកសាងសង់រោងចក្រផ្ទាល់ខ្លួននៅស្រុកយើង ដើម្បីផលិតឥវ៉ាន់លក់។ |
| FTA (Free Trade Agreement) | កិច្ចព្រមព្រៀងរវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ពន្ធគយ និងរបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យការនាំចេញ និងនាំចូលទំនិញប្រព្រឹត្តទៅបានដោយសេរី និងមានតម្លៃថោកជាងមុន។ | ដូចជាការចុះកុងត្រារវាងអ្នកជិតខាងពីរនាក់ ថាពេលទិញដូរឥវ៉ាន់គ្នាទៅវិញទៅមក នឹងមិនគិតថ្លៃសេវា ឬពន្ធឆ្លងកាត់នោះទេ។ |
| New Generation FTA | ជាទម្រង់កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (ដូចជា CPTPP, EVFTA) ដែលមានលក្ខណៈស៊ីជម្រៅជាងមុន ដោយមិនត្រឹមតែផ្តោតលើការកាត់បន្ថយពន្ធប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងគ្របដណ្ដប់លើការកែទម្រង់ច្បាប់ សិទ្ធិកម្មករ បរិស្ថាន និងការការពារកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។ | ដូចជាច្បាប់ទិញដូរទំនិញជំនាន់ថ្មី ដែលមិនត្រឹមតែបញ្ចុះតម្លៃប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងទាមទារឱ្យអ្នកផលិតគោរពច្បាប់ការងារ និងការពារបរិស្ថានទៀតផង។ |
| Supply Chain | បណ្តាញនៃក្រុមហ៊ុន និងដំណើរការនានាដែលធ្វើការតភ្ជាប់គ្នា ដើម្បីផលិតទំនិញមួយ ចាប់តាំងពីការស្វែងរកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការដំឡើង រហូតដល់ការដឹកជញ្ជូនទៅដល់ដៃអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ។ | ដូចជាខ្សែសង្វាក់នៃការធ្វើនំប៉័ង ដែលផ្តើមពីអ្នកដាំស្រូវសាលី អ្នកកិនម្សៅ អ្នកដុតនំ និងអ្នកដឹកជញ្ជូននំទៅលក់នៅហាង។ |
| C/O (Certificate of Origin) | ឯកសារបញ្ជាក់ពីទីកន្លែងផលិតពិតប្រាកដ ឬប្រភពដើមនៃទំនិញ ដើម្បីធ្វើជាភស្តុតាងសម្រាប់អាជ្ញាធរគយក្នុងការសម្រេចថា តើទំនិញនោះមានសិទ្ធិទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធក្រោមតម្រូវការនៃ FTA ដែរឬទេ។ | ដូចជាសំបុត្រកំណើតរបស់ទំនិញ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាវាពិតជាផលិតនៅក្នុងប្រទេសដែលជាសមាជិកកុងត្រាមែន ទើបគេអនុញ្ញាតឱ្យរួចពន្ធ។ |
| Supporting Industries | ឧស្សាហកម្មដែលផ្តោតលើការផលិតគ្រឿងបន្លាស់ សម្ភារៈវេចខ្ចប់ ឬវត្ថុធាតុដើមពាក់កណ្តាលសម្រេច ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទៅឱ្យរោងចក្រធំៗយកទៅដំឡើងជាផលិតផលសម្រេចចុងក្រោយ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតឡេវអាវ និងខ្សែរ៉ូត ដែលធ្វើការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុទាំងនេះទៅឱ្យរោងចក្រកាត់ដេរខោអាវខ្នាតធំ។ |
| Non-tariff Barriers | វិធានការរឹតត្បិតពាណិជ្ជកម្មដែលមិនមែនជាការយកពន្ធគយ ដូចជាការកំណត់កូតានាំចូល ការរឹតត្បិតស្តង់ដារអនាម័យ តម្រូវការបច្ចេកទេស ឬនីតិវិធីរដ្ឋបាលស្មុគស្មាញ ដើម្បីការពារផលិតផលក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការមិនយកលុយថ្លៃសំបុត្រចូលកម្សាន្តទេ តែតម្រូវឱ្យភ្ញៀវត្រូវពិនិត្យសុខភាពយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងបំពេញក្រដាសស្នាមរាប់សិបសន្លឹកទើបអាចចូលបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
