បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទស្រាវជ្រាវនេះវិភាគពីផលប៉ះពាល់នៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មី (New-generation FTAs) ទៅលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការទាក់ទាញវិនិយោគបរទេសនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ វាផ្តោតលើការស្វែងយល់ពីរបៀបដែល FTA ទាំងនេះជួយវៀតណាមសម្រេចបានកំណើន GDP ខ្ពស់បំផុតក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ ក៏ដូចជាបញ្ហាប្រឈមនានាដែលសហគ្រាសក្នុងស្រុកត្រូវជួបប្រទះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីរបាយការណ៍សេដ្ឋកិច្ចជាតិ អត្ថបទស្រាវជ្រាវ និងឯកសារសន្និសីទ ដើម្បីវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Free Trade Agreements (WTO) កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីប្រពៃណី (ឧទាហរណ៍ WTO) |
ងាយស្រួលក្នុងការសម្រេចកិច្ចព្រមព្រៀងជាងមុនដោយសារផ្តោតលើចំណុចជាក់លាក់ និងជួយកាត់បន្ថយពន្ធគយលើមុខទំនិញមួយចំនួន។ | វិសាលភាពតូចចង្អៀត ភាគច្រើនផ្តោតតែលើពាណិជ្ជកម្មទំនិញរូបី ការចរចាអូសបន្លាយពេលយូរ (ដូចជាជុំទីក្រុងដូហា) និងខ្វះយន្តការដោះស្រាយវិវាទដែលតឹងរ៉ឹងរវាងវិនិយោគិននិងរដ្ឋ។ | ការកាត់បន្ថយពន្ធគយ (មិនលុបបំបាត់ទាំងស្រុង) និងកម្រិតនៃការបើកចំហរទីផ្សារនៅមានកម្រិត។ |
| New-Generation Free Trade Agreements (CPTPP, EVFTA) កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មី (CPTPP, EVFTA) |
លុបបំបាត់ពន្ធគយស្ទើរតែទាំងស្រុង (រហូតដល់ ០%) គ្របដណ្តប់លើវិស័យទូលំទូលាយ (សេវាកម្ម ការវិនិយោគ កម្មសិទ្ធិបញ្ញា បរិស្ថាន សិទ្ធិការងារ និងការទិញលក់របស់រដ្ឋ) និងជំរុញកំណែទម្រង់ស្ថាប័នយ៉ាងខ្លាំង។ | មានលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងលើវិធានប្រភពដើមទំនិញ (Rules of Origin) បង្កើតសម្ពាធប្រកួតប្រជែងខ្លាំងដល់សហគ្រាសក្នុងស្រុកដែលទន់ខ្សោយ និងទាមទារការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធច្បាប់និងស្ថាប័នយ៉ាងស្មុគស្មាញ។ | ជំរុញកំណើន GDP វៀតណាមដល់ ៧,០៨% និងទាក់ទាញទុនវិនិយោគ FDI សរុប ២៥,៦ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ២០១៨។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការវិភាគគុណភាព (Qualitative Analysis) ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងរបាយការណ៍ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដូច្នេះមិនទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រ ឬផ្នែករឹងពិសេសនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានទិន្នន័យ និងចំណេះដឹងជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ និងបរិបទសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសវៀតណាមសុទ្ធសាធ (ជាពិសេសរបាយការណ៍ឆ្នាំ ២០១៨)។ លទ្ធផលវិជ្ជមានដែលទទួលបាន គឺពឹងផ្អែកលើរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច មាត្រដ្ឋានផលិតកម្ម និងប្រជាសាស្ត្ររបស់វៀតណាម ដែលវាជារឿងសំខាន់សម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយកម្ពុជាត្រូវយល់ថា ប្រទេសកម្ពុជាអាចនឹងប្រឈមមុខនឹងកម្រិតនៃសម្ពាធខុសគ្នា ដោយសារទំហំសេដ្ឋកិច្ច និងមូលដ្ឋានផលិតកម្មតូចជាង។
ទោះបីជាអត្ថបទនេះផ្តោតលើប្រទេសវៀតណាមក្តី ការវិភាគអំពីផលប៉ះពាល់នៃ FTA ជំនាន់ថ្មីនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងតម្លៃអនុវត្តជាក់ស្តែងយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការតម្រង់ទិសយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។
សរុបមក បទពិសោធន៍នៃការអនុវត្ត FTA ជំនាន់ថ្មីរបស់វៀតណាម ផ្តល់ជាមេរៀនជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការត្រៀមខ្លួនរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ពង្រឹងស្ថាប័ន និងបង្កើនសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងជាមុន មុននឹងឈានទៅធ្វើសមាហរណកម្មកាន់តែស៊ីជម្រៅទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសកល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| FTA | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី គឺជាសន្ធិសញ្ញារវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដើម្បីសម្រួលដល់ការផ្លាស់ប្តូរទំនិញ និងសេវាកម្មឆ្លងកាត់ព្រំដែន ដោយកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ពន្ធគយ និងរបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗទៀត។ | ដូចជាការចុះកិច្ចសន្យារវាងអ្នកជិតខាងពីរផ្ទះ ថានឹងមិនយកលុយថ្លៃដើរកាត់ផ្លូវគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីឱ្យការរកស៊ីដោះដូរទំនិញកាន់តែស្រួល។ |
| CPTPP | កិច្ចព្រមព្រៀងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងជឿនលឿនសម្រាប់ភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មីដ៏ធំមួយ ដែលគ្របដណ្តប់លើវិស័យទូលំទូលាយ មិនត្រឹមតែការលុបបំបាត់ពន្ធគយប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបញ្ចូលច្បាប់ស្ដីពីកម្មសិទ្ធិបញ្ញា ការងារ និងបរិស្ថានយ៉ាងតឹងរ៉ឹងផងដែរ។ | ដូចជាក្លឹបពាណិជ្ជករ VIP ដ៏ធំមួយ ដែលសមាជិកទាំងអស់យល់ព្រមលក់ទំនិញឱ្យគ្នាក្នុងតម្លៃពិសេស និងសន្យាគោរពច្បាប់ការងារ និងការពារបរិស្ថានដូចៗគ្នា។ |
| ROO | វិធានប្រភពដើមទំនិញ (Rules of Origin) គឺជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវដែលកំណត់ពីប្រភពដើមពិតប្រាកដនៃទំនិញមួយ ដើម្បីធានាថាទំនិញនោះពិតជាបានផលិតនៅក្នុងប្រទេសសមាជិកនៃកិច្ចព្រមព្រៀង និងស័ក្តិសមទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធសូន្យភាគរយ (ការពារកុំឱ្យប្រទេសក្រៅលួចបន្លំយកទំនិញមកឆ្លងកាត់)។ | ដូចជាសំបុត្រកំណើតរបស់ទំនិញ ដែលបញ្ជាក់ថាវាពិតជាកើត និងផលិតនៅទីណាប្រាកដ ដើម្បីទទួលបានការបញ្ចុះតម្លៃពេលឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ |
| FDI | ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (Foreign Direct Investment) គឺជាលំហូរនៃមូលធនពីក្រុមហ៊ុន ឬវិនិយោគិនបរទេសដែលយកមកបណ្តាក់ទុនបង្កើតរោងចក្រ ក្រុមហ៊ុន ឬទិញភាគហ៊ុនក្នុងប្រទេសមួយទៀត ដើម្បីធ្វើអាជីវកម្ម និងគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាអ្នកភូមិផ្សេងយកលុយមកបើកហាងរកស៊ីនៅក្នុងភូមិរបស់យើងផ្ទាល់ ដែលជួយបង្កើតការងារ និងប្រាក់ចំណូលដល់អ្នកភូមិយើង។ |
| SPS | វិធានការអនាម័យ និងភូតគាមអនាម័យ (Sanitary and Phytosanitary measures) គឺជាស្តង់ដារ ឬច្បាប់ប្បញ្ញត្តិដែលប្រទេសនីមួយៗដាក់ចេញដើម្បីការពារអាយុជីវិត និងសុខភាពមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ ពីហានិភ័យនៃជំងឺឆ្លង ឬសារធាតុពុលដែលអាចមានភ្ជាប់មកជាមួយទំនិញនាំចូល (ជាពិសេសផលិតផលកសិកម្ម)។ | ដូចជាអ្នកយាមទ្វារផ្ទះ ដែលត្រួតពិនិត្យយ៉ាងម៉ត់ចត់នូវរាល់ម្ហូបអាហារដែលគេយកមកលក់ ថាតើវាមានជាតិពុល ឬមេរោគដែលអាចធ្វើឱ្យអ្នកផ្ទះឈឺដែរឬទេ។ |
| TBT | របាំងបច្ចេកទេសពាណិជ្ជកម្ម (Technical Barriers to Trade) គឺជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវផ្នែកបច្ចេកទេស ស្តង់ដារគុណភាព ការវេចខ្ចប់ ឬនីតិវិធីនៃការវាយតម្លៃ ដែលប្រទេសនាំចូលតម្រូវឱ្យទំនិញនាំចេញត្រូវតែអនុវត្តតាម ដែលជារឿយៗវាអាចក្លាយជាឧបសគ្គរារាំងដល់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនមិនអាចបំពេញតាមស្តង់ដារទាំងនោះបាន។ | ដូចជាការកំណត់ច្បាប់ថា "រាល់ប្រដាប់ប្រដាក្មេងលេងចូលមកលក់ក្នុងសាលា ត្រូវតែធ្វើពីជ័រដែលមិនឆេះ និងគ្មានជាតិសំណ" ដែលធ្វើឱ្យអ្នកលក់ដែលផលិតខុសស្តង់ដារមិនអាចយកមកលក់បាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
