បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការខាតបង់ធនធានសមុទ្រ និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលបណ្តាលមកពីការនេសាទត្រីមិនទាន់ពេញវ័យ ដោយប្រើប្រាស់មងអូសទាក់ត្រី (Luring purse seine) នៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូលទិន្នន័យប្រចាំខែអំពីប្រវែងត្រី ប្រាក់ចំណូល និងចំណាយ ពីកំពង់ផែនេសាទក្នុងខេត្តសមុទ្រប្រាកាន (Samut Prakan) ចន្លោះខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៤ ដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៥ ដើម្បីវាយតម្លៃការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Evaluation using Fishing Port Prices ការវាយតម្លៃដោយប្រើតម្លៃត្រីនៅកំពង់ផែ |
ទិន្នន័យងាយស្រួលប្រមូល និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃដើមដែលអ្នកនេសាទទទួលបានផ្ទាល់នៅពេលយកត្រីមកដល់គោក។ | ប៉ាន់ស្មានទាបជាងការពិតនូវតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចសរុបដែលរំពឹងថានឹងទទួលបាននៅក្នុងចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារ។ | ប៉ាន់ប្រមាណការខាតបង់ចំនួន ៥.៥៤៥.៨៤២,១៥ បាត ក្នុងមួយទូក/ឆ្នាំ។ |
| Evaluation using Market Prices (Fish Market Division) ការវាយតម្លៃដោយប្រើតម្លៃទីផ្សារលក់ដុំ/រាយ |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដដែលប្រទេសជាតិបាត់បង់នៅក្នុងទីផ្សារប្រើប្រាស់ចុងក្រោយបានកាន់តែច្បាស់។ | ទាមទារការតាមដានទិន្នន័យតម្លៃទីផ្សារដែលតែងតែមានការប្រែប្រួល និងស្មុគស្មាញជាងការយកតម្លៃនៅកំពង់ផែ។ | ប៉ាន់ប្រមាណការខាតបង់ចំនួន ១០.៧១៧.៨៨២,៤៩ បាត ក្នុងមួយទូក/ឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅកំពង់ផែ និងការប្រើប្រាស់រូបមន្តគណិតវិទ្យាជីវសាស្ត្រជលផលសម្រាប់ការវិភាគ ដែលមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់នោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យរយៈពេល១ឆ្នាំ (២០០៤-២០០៥) ប្រមូលពីកំពង់ផែ Samut Prakan នៃឈូងសមុទ្រថៃ។ ទិន្នន័យប៉ារ៉ាម៉ែត្រជីវសាស្ត្រមិនបានបែងចែកតាមភេទត្រី (Sex-separated data) ទេ ដែលអ្នកនិពន្ធបញ្ជាក់ថាអាចបណ្តាលឱ្យមានភាពលម្អៀង ឬភាពមិនច្បាស់លាស់ខ្លះនៅក្នុងការវាយតម្លៃ។ សម្រាប់កម្ពុជា ដែលមានដែនទឹកជាប់ឈូងសមុទ្រថៃ ការយល់ដឹងពីទិន្នន័យនៃការនេសាទហួសកម្រិតនៅប្រទេសជិតខាងនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការការពារធនធានសមុទ្ររួម។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការបំប្លែងការខាតបង់ធនធានជីវសាស្ត្រ ទៅជាតួលេខនៃការខាតបង់ជាទឹកប្រាក់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រ និងជាភស្តុតាងដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតសម្រាប់បញ្ចុះបញ្ចូលអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងអ្នកនេសាទឱ្យផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Luring purse seine (មងអូសទាក់ត្រី ឬ មងអូសហ៊ុម) | ជាប្រភេទឧបករណ៍នេសាទពាណិជ្ជកម្មដែលប្រើមងក្រឡាញឹកអូសហ៊ុមព័ទ្ធហ្វូងត្រី ដោយប្រើប្រាស់ពន្លឺភ្លើង ឬធ្នាក់ (ដូចជាស្លឹកដូង) ដើម្បីទាក់ទាញ និងប្រមូលផ្តុំហ្វូងត្រីសមុទ្រនៅមួយកន្លែង មុននឹងទាញមងប្រមូលយក ដែលជារឿយៗតែងចាប់បានត្រីតូចៗមិនទាន់ពេញវ័យច្រើន។ | ដូចជាការបើកភ្លើងហ្វានៅទីងងឹតដើម្បីទាក់ទាញសត្វល្អិតឱ្យមកហើរជុំគ្នា រួចយកសំណាញ់ក្របចាប់យកតែម្តងយ៉ាងងាយស្រួល។ |
| Pelagic fish (ត្រីសមុទ្រស្រទាប់លើ) | ជាប្រភេទត្រីសមុទ្រដែលរស់នៅ និងហែលជាហ្វូងៗនៅស្រទាប់ទឹកខាងលើ ឬកណ្តាលផ្ទៃទឹក ដោយមិនរស់នៅជាប់នឹងបាតសមុទ្រនោះទេ ឧទាហរណ៍ដូចជាត្រីកាម៉ុង និងត្រីធូណា ដែលជាគោលដៅចម្បងនៃការនេសាទដោយមងអូសហ៊ុម។ | ដូចជាសត្វស្លាបដែលហើរជាហ្វូងនៅលើអាកាស ហើយកម្រចុះមកទំនៅលើដីផ្ទាល់ឡើយ។ |
| Size at first maturity (ទំហំត្រីពេញវ័យជាលើកដំបូង) | គឺជាទំហំប្រវែងរាងកាយជាមធ្យមរបស់ត្រីនៅពេលដែលវាឈានចូលដល់វ័យអាចបន្តពូជ និងពងកូនបានជាលើកដំបូង។ ការចាប់ត្រីដែលមានទំហំតូចជាងចំណុចនេះ បណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ឱកាសបង្កើនទិន្នផលត្រីនាពេលអនាគត។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើដែលនៅខ្ចីពេក មិនទាន់មានគ្រាប់ចាស់សម្រាប់យកទៅដាំបន្ត ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ឱកាសចំណេញនៅរដូវក្រោយ។ |
| von Bertalanffy Growth Equation (សមីការកំណើនវ៉ុនប៊ឺតតាលែនហ្វី) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រជលផលដែលត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយប្រវែង ឬទំហំរបស់ត្រីដោយផ្អែកលើអាយុរបស់វា ដើម្បីប៉ាន់ស្មានថាពេលណាវាលូតលាស់ដល់ទំហំអតិបរមា។ | ដូចជាតារាងតាមដានការលូតលាស់របស់កុមារ ដែលគ្រូពេទ្យប្រើដើម្បីទស្សន៍ទាយថាក្មេងម្នាក់នឹងមានកម្ពស់ប៉ុន្មាននៅពេលគេធំពេញវ័យ។ |
| Exponential Decay Model (គំរូថយចុះអិចស្ប៉ូណង់ស្យែល) | ជាគំរូគណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីពណ៌នាពីការថយចុះយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃចំនួនប្រជាជនត្រីនៅក្នុងសមុទ្រតាមពេលវេលា ដោយសារតែអត្រាស្លាប់តាមធម្មជាតិបូករួមទាំងការនេសាទរបស់មនុស្ស។ | ដូចជាទឹកដែលលេចចេញពីធុងធ្លាយ កាលណាទឹកកាន់តែច្រើន សម្ពាធរុញទឹកឱ្យហូរចេញកាន់តែលឿន ហើយបរិមាណទឹកនៅក្នុងធុងក៏ថយចុះយ៉ាងគំហុក។ |
| Maximum sustainable yield (ទិន្នផលនិរន្តរភាពអតិបរមា / MSY) | គឺជាបរិមាណត្រីច្រើនបំផុតដែលការនេសាទអាចទាញយកបានជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងរយៈពេលយូរ ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពបន្តពូជ និងការស្តារចំនួនត្រីឡើងវិញនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ។ | ដូចជាការចាយវាយតែលើការប្រាក់ដែលទទួលបានពីការដាក់ប្រាក់បញ្ញើក្នុងធនាគារ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ប្រាក់ដើម នោះអ្នកនឹងមានប្រាក់ចាយរហូត។ |
| Fixed cost and Variable cost (ចំណាយថេរ និង ចំណាយអថេរ) | នៅក្នុងការសិក្សាសេដ្ឋកិច្ចនេសាទ ចំណាយថេរគឺជាការចំណាយដែលមិនប្រែប្រួលទោះជានេសាទបានឬមិនបាន (ឧ. រំលស់ទូក ការប្រាក់) ចំណែកចំណាយអថេរគឺជាការចំណាយដែលប្រែប្រួលតាមសកម្មភាពនេសាទជាក់ស្តែង (ឧ. ថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈ ថ្លៃឈ្នួលពលកម្ម កម្រៃទឹកកក)។ | ចំណាយថេរប្រៀបដូចជាថ្លៃជួលតូបលក់ទំនិញប្រចាំខែ ចំណែកចំណាយអថេរប្រៀបដូចជាថ្លៃទឹកថ្លៃភ្លើងដែលឡើងចុះតាមការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងប្រចាំថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
