បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការវាយតម្លៃតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅទីផ្សារ (Non-market economic value) នៃធនធានព្រៃឈើនៅក្នុងតំបន់ Keffa ប្រទេសអេត្យូពី ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងទីផ្សារបរាជ័យក្នុងការវាយតម្លៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្ទង់មតិកាត់ទទឹង (Cross-sectional survey) លើគ្រួសារចំនួន ៣៤៣ ដោយអនុវត្តអភិក្រមនៃការពិសោធន៍ជម្រើសដាច់ដោយឡែក (Discrete Choice Experiment)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Discrete Choice Experiment (DCE) ការពិសោធន៍ជម្រើសដាច់ដោយឡែក |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកឆ្លើយសំណួរជ្រើសរើសរវាងជម្រើសទំនិញក្រៅទីផ្សារច្រើនជម្រើសក្នុងពេលតែមួយ និងអាចប៉ាន់ស្មានទាំងតម្លៃរឹម (Marginal value) និងតម្លៃសរុប។ | ការរចនាកម្រងសំណួរមានភាពស្មុគស្មាញ និងទាមទារការផ្តោតអារម្មណ៍ខ្ពស់ពីអ្នកឆ្លើយសំណួរនៅពេលជ្រើសរើសជម្រើសស្មុគស្មាញ។ | អាចទាញយកអត្រាស្ម័គ្រចិត្តបង់ប្រាក់ (WTP) លម្អិតសម្រាប់លក្ខណៈនីមួយៗ ឧទាហរណ៍ ៧,៧១ ដុល្លារ/ឆ្នាំ/ហិកតា សម្រាប់ការទាក់ទាញទឹកភ្លៀងបន្ថែម ២០%។ |
| Contingent Valuation Method (CVM) វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតាមលក្ខខណ្ឌ |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងរៀបចំកម្រងសំណួរ ជាពិសេសសម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានតម្លៃសរុបនៃទំនិញបរិស្ថានណាមួយ។ | រងការរិះគន់ដោយសារការផ្តល់ជម្រើសទ្វេភាគតែមួយមុខ (Yes/No) ដែលពិបាកក្នុងការបំបែកតម្លៃនៃលក្ខណៈនីមួយៗនៃព្រៃឈើ។ | ត្រូវបានលើកឡើងជាវិធីសាស្ត្រជម្រើសដែលធ្លាប់ប្រើពីមុន ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការវិភាគម៉ូដែលចម្បងក្នុងការសិក្សានេះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យម ដែលផ្តោតជាចម្បងលើកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាល និងកម្មវិធីស្ថិតិសម្រាប់ដំណើរការទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Keffa ប្រទេសអេត្យូពី ដែលភាគច្រើនជាគ្រួសារនៅតាមតំបន់ជនបទមានជីវភាពពឹងផ្អែកលើអនុផលព្រៃឈើ។ លទ្ធផលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចនៅអាហ្រ្វិក (ឧ. កម្រិតអក្ខរកម្មទាប ការពឹងផ្អែកលើការដាំកាហ្វេ) ដែលអាចខុសគ្នាពីប្រជាជនសហគមន៍នៅកម្ពុជា ទោះបីជាមានភាពស្រដៀងគ្នានៅក្នុងការរស់នៅជាមួយធម្មជាតិក៏ដោយ។ ការស្វែងយល់ពីគម្លាតទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដើម្បីកែសម្រួលកម្រិតនៃការប៉ាន់ស្មានប្រាក់ចំណូល និងអត្រាការស្ម័គ្រចិត្តបង់ប្រាក់ឱ្យសមស្របនឹងបរិបទជាតិ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅទីផ្សារដោយប្រើ DCE នេះមានសក្តានុពលខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃធនធានធម្មជាតិដើម្បីថ្លឹងថ្លែងរវាងការអភិរក្ស និងការអភិវឌ្ឍ។
សរុបមក ការអនុវត្តអភិក្រម DCE អាចជួយដល់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយកម្ពុជា ក្នុងការបង្ហាញពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដនៃសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលលើសពីតម្លៃនៃការកាប់ឈើធ្វើអាជីវកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Discrete Choice Experiment (ការពិសោធន៍ជម្រើសដាច់ដោយឡែក) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដែលតម្រូវឱ្យអ្នកចូលរួមស្ទង់មតិធ្វើការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសជម្រើសមួយក្នុងចំណោមជម្រើសជាច្រើន។ ជម្រើសនីមួយៗត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានលក្ខណៈ (Attributes) និងកម្រិត (Levels) ខុសៗគ្នា ដើម្បីគណនាថាតើមនុស្សឱ្យតម្លៃប៉ុន្មានទៅលើលក្ខណៈនីមួយៗនៃទំនិញបរិស្ថាននោះ។ | ដូចជាការឱ្យអតិថិជនជ្រើសរើសទូរស័ព្ទរវាងម៉ូដែលផ្សេងៗគ្នាដែលមានទំហំ កាមេរ៉ា និងតម្លៃខុសៗគ្នា ដើម្បីដឹងថាពួកគេហ៊ានចំណាយលុយប៉ុន្មានសម្រាប់កាមេរ៉ាដែលច្បាស់ជាងមុន។ |
| Willingness to Pay (ការស្ម័គ្រចិត្តបង់ប្រាក់) | ចំនួនទឹកប្រាក់អតិបរមាដែលបុគ្គលម្នាក់សុខចិត្តចំណាយដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ណាមួយ ឬដើម្បីជៀសវាងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានណាមួយ ដូចជាការបង់ប្រាក់ដើម្បីការពារព្រៃឈើកុំឱ្យបាត់បង់ ឬដើម្បីទទួលបានទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាតម្លៃថ្លៃបំផុតដែលអ្នកសុខចិត្តទិញសំបុត្រកុនដើម្បីមើលរឿងដែលអ្នកចូលចិត្តបំផុត មុនពេលអ្នកសម្រេចចិត្តថាមិនមើលប្រសិនបើវាថ្លៃជាងនេះ។ |
| Non-market value (តម្លៃក្រៅទីផ្សារ) | តម្លៃនៃទំនិញ ឬសេវាកម្មដែលមិនមានការទិញលក់ដោយផ្ទាល់នៅក្នុងទីផ្សារ ដូចជាខ្យល់បរិសុទ្ធ ការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះដី ឬការទាក់ទាញទឹកភ្លៀងពីព្រៃឈើ ដែលមិនមានស្លាកតម្លៃពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែវាពិតជាផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងដល់សង្គម។ | ដូចជាក្តីសុខដែលអ្នកទទួលបានពីការស្រូបខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធនៅមាត់សមុទ្រ ដែលអ្នកមិនអាចទិញវាបានដោយផ្ទាល់នៅតាមទីផ្សារ ឬហាងទំនិញឡើយ។ |
| Stated Preference (វិធីសាស្ត្របញ្ជាក់ចំណូលចិត្ត) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃដែលផ្អែកលើការសួរសំណួរទៅកាន់មនុស្សដោយផ្ទាល់អំពីការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេនៅក្នុងស្ថានភាពសម្មតិកម្ម (ស្ថានភាពប្រឌិត) ដើម្បីដឹងពីតម្លៃដែលពួកគេផ្តល់ឱ្យធនធានបរិស្ថាននៅពេលអនាគត។ | ដូចជាការសួរមិត្តភក្តិថា "តើអ្នកហ៊ានចេញលុយ ១០ដុល្លារ ទេ បើខ្ញុំរៀបចំកម្មវិធីជប់លៀងនេះ?" ជាជាងការមើលការចំណាយលុយរបស់ពួកគេកាលពីអតីតកាល។ |
| Multinomial Logit model (ម៉ូដែលតំរែតំរង់ឡូជីស្ទីកពហុនាម) | ម៉ូដែលស្ថិតិ (Econometric Model) ដែលប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយប្រូបាប៊ីលីតេ (ឱកាស) នៃជម្រើសដែលមនុស្សម្នាក់នឹងជ្រើសរើស នៅពេលដែលមានជម្រើសច្រើនជាងពីរ ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈនៃជម្រើសទាំងនោះ និងកត្តាសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់អ្នកសម្រេចចិត្ត។ | ដូចជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលទស្សន៍ទាយថាអ្នកនឹងរើសយកការធ្វើដំណើរតាម ម៉ូតូ ឡានក្រុង ឬរ៉ឺម៉កកង់បី ដោយផ្អែកលើតម្លៃ ល្បឿន និងប្រាក់ខែរបស់អ្នក។ |
| Random Utility Theory (ទ្រឹស្តីអត្ថប្រយោជន៍ចៃដន្យ) | ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលពន្យល់ថា ការសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្សគឺធ្វើឡើងដើម្បីទទួលបានផលប្រយោជន៍ (Utility) ខ្ពស់បំផុត។ ប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវមិនអាចដឹងពីកត្តាទាំងអស់នោះទេ ទើបគេសន្មតថាវាមានផ្នែកមួយដែលអាចវាស់វែងបាន និងផ្នែកមួយទៀតជាភាពចៃដន្យដែលមិនអាចទាយទុកមុនបាន។ | ដូចជាការទាយចិត្តមិត្តភក្តិពេលកុម្ម៉ង់ម្ហូប ដែលយើងដឹងច្បាស់ថាគាត់ចូលចិត្តសាច់មាន់ ប៉ុន្តែថ្ងៃខ្លះគាត់បែរជាកុម្ម៉ង់ត្រីដោយសារអារម្មណ៍មិនច្បាស់លាស់នៅពេលនោះ (ភាពចៃដន្យ)។ |
| Marginal Willingness to Pay (ការស្ម័គ្រចិត្តបង់ប្រាក់រឹម) | ចំនួនទឹកប្រាក់បន្ថែមដែលបុគ្គលម្នាក់ស្ម័គ្រចិត្តបង់សម្រាប់រាល់ការកើនឡើងមួយឯកតា (ឬមួយកម្រិត) នៃទំនិញ ឬសេវាកម្មបរិស្ថាន។ ឧទាហរណ៍ ហ៊ានបង់ថែមប៉ុន្មានដើម្បីឱ្យការអភិរក្សព្រៃឈើកើនឡើងពី ១០ ភាគរយ ទៅ ២០ ភាគរយ។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តថាតើអ្នកហ៊ានបង់លុយថែមប៉ុន្មាន ដើម្បីប្តូរទំហំកែវកាហ្វេពីទំហំកណ្តាល ទៅទំហំធំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
