បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះ (សៀវភៅ) វិភាគពីបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចសង្គមចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា រួមមាន ការធ្លាក់ចុះចំណូលពន្ធ គម្លាតប្រាក់ឈ្នួលយេនឌ័រ កង្វះកិច្ចគាំពារសង្គម និងបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ ដែលរារាំងដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចបរិយាបន្ន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ សៀវភៅនេះចងក្រងនូវជំពូកស្រាវជ្រាវចំនួន១១ ដែលប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះទាំងបរិមាណវិស័យ និងគុណវិស័យ ដើម្បីវាយតម្លៃគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងបញ្ហាសង្គម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Propensity Score Matching (PSM) ការផ្គូផ្គងពិន្ទុភាពលំអៀង |
ងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកតុល្យភាពនៃអថេរពន្យល់ (covariates) ជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយតាមរយៈតម្លៃពិន្ទុ (Score) តែមួយ។ | ទាមទារការសន្មត់ជាមុនលើទម្រង់ម៉ូដែល (ដូចជា Logistic ឬ Probit) និងប្រើប្រាស់ការបំប្លែងទិន្នន័យប្រាក់ឈ្នួលទៅជាលោការីត (log transformation) ដែលអាចបង្កឱ្យមានលម្អៀង។ | បានរកឃើញថាគម្លាតប្រាក់ឈ្នួលសរុប (ATE) ក្នុងវិស័យនាំចេញរបស់ស្រីលង្កាមានរហូតដល់ ២៩% ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ដែលក្នុងនោះមានការលម្អៀងដែលមិនអាចពន្យល់បាន (unexplained gap) ប្រមាណ ២៥% ប្រឆាំងនឹងស្ត្រី។ |
| Ñopo's Matching Technique (2008) បច្ចេកទេសផ្គូផ្គងរបស់ Ñopo |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលមិនផ្អែកលើប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (non-parametric) ទាំងស្រុង ដោយមិនត្រូវការប៉ាន់ស្មានសមីការតម្រែតម្រង់លីនេអ៊ែរ និងប្រើទិន្នន័យប្រាក់ឈ្នួលដើមដោយមិនបាច់បំប្លែងតម្លៃ។ | អាចជួបប្រទះបញ្ហាកាត់បន្ថយទំហំសំណាកទិន្នន័យ (sample size) យ៉ាងច្រើន ប្រសិនបើរកមិនឃើញលក្ខណៈដែលផ្គូផ្គងគ្នាបានល្អ (common support) រវាងក្រុមទាំងពីរ។ | រកឃើញថាគម្លាតប្រាក់ឈ្នួលដែលមិនអាចពន្យល់បាន (unexplained wage gap) បានកើនឡើងពី ១២% ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ដល់ ១៧% ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ នៅលើផ្នែកទិន្នន័យដែលអាចផ្គូផ្គងបាន (common support)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សាវិភាគនៅក្នុងឯកសារនេះទាមទារនូវទិន្នន័យកម្រិតមីក្រូសេដ្ឋកិច្ច (Micro-level data) ដ៏ធំ និងចំណេះដឹងផ្នែកកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិលម្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអង្កេតកម្លាំងពលកម្ម (LSF) ឆ្នាំ ២០១៥ និង ២០១៨ ដោយផ្តោតសំខាន់លើវិស័យនាំចេញដូចជា កាត់ដេរ តែ និងទេសចរណ៍។ ទិន្នន័យ និងបរិបទនេះមានភាពប្រហាក់ប្រហែលខ្លាំងនឹងកម្ពុជា ដែលសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ និងវិស័យទេសចរណ៍ ដែលពោរពេញដោយកម្លាំងពលកម្មស្ត្រីរាប់សែននាក់ ដែលធ្វើឲ្យរបកគំហើញនេះមានតម្លៃសម្រាប់យកមកពិចារណា។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ និងគំនិតផ្តួចផ្តើមក្នុងឯកសារនេះ ពិតជាមានភាពប្រទាក់ក្រឡា និងអាចយកមកអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់បរិបទសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវទាំងនេះអាចជួយអ្នករៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយវិសមភាពយេនឌ័រ កែលម្អការប្រមូលពន្ធ និងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចឱ្យមានបរិយាបន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Propensity Score Matching | ជាបច្ចេកទេសស្ថិតិនិងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង (Bias) ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ដោយវាធ្វើការផ្គូផ្គងបុគ្គល ឬក្រុមដែលមានលក្ខណៈទូទៅស្រដៀងគ្នាខ្លាំង (ឧទាហរណ៍ដូចជា អាយុ កម្រិតវប្បធម៌ បទពិសោធន៍) ដើម្បីធ្វើការប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលអ្វីមួយ (ដូចជាប្រាក់ឈ្នួល) ឲ្យបានសុក្រឹតបំផុត។ | វាដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាប្រដាល់ ដោយចាប់គូកីឡាករដែលមានទម្ងន់និងកម្ពស់ស្មើគ្នាបេះបិទ ដើម្បីធានាថាការប្រកួតគឺពិតជាយុត្តិធម៌និងអត់លម្អៀង។ |
| Bounded Rationality | ជាទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចអាកប្បកិរិយាដែលពន្យល់ថា មនុស្សមិនអាចធ្វើការសម្រេចចិត្តដ៏ល្អឥតខ្ចោះបានគ្រប់ពេលនោះទេ ដោយសារតែការគិតរបស់ពួកគេត្រូវបានកម្រិតដោយកង្វះខាតព័ត៌មាន សមត្ថភាពខួរក្បាលក្នុងការគណនា និងពេលវេលាដែលតឹងតែង ដែលជម្រុញឱ្យពួកគេជ្រើសរើសជម្រើសណាដែលត្រឹមតែ 'អាចទទួលយកបាន' ជាជាងជម្រើសដែល 'ល្អបំផុត'។ | ដូចជាពេលអ្នកឃ្លានបាយខ្លាំងហើយប្រញាប់ អ្នកនឹងទិញនំប៉័ងនៅហាងក្បែរខ្លួនបំផុតដើម្បីញ៉ាំ ជាជាងចំណាយពេលបើកបរស្វែងរកហាងដែលមានអាហារឆ្ងាញ់ជាងគេនិងថោកជាងគេក្នុងទីក្រុង។ |
| Asset-Backed Securitization | គឺជាដំណើរការហិរញ្ញវត្ថុដែលធនាគារ ឬស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុប្រមូលផ្តុំកម្ចី ឬបំណុលផ្សេងៗ (ដូចជាកម្ចីទិញផ្ទះ ឬកម្ចីទិញរថយន្ត) រួចបំប្លែងពួកវាទៅជាមូលបត្រ (Securities) ថ្មីមួយ ដើម្បីលក់ទៅឲ្យវិនិយោគិនផ្សេងទៀតក្នុងគោលបំណងទាញយកសាច់ប្រាក់មកវិញភ្លាមៗសម្រាប់ប្រើប្រាស់បន្ត។ | វាដូចជាការយកផ្លែឈើជាច្រើនមុខដែលលក់រាយមិនសូវចេញ មកកិនច្របាច់ចូលគ្នាធ្វើជាទឹកក្រឡុកច្រកដបដ៏ទាក់ទាញ ហើយលក់ដបនោះទៅឲ្យអ្នកទិញដើម្បីបានលុយមកវិញភ្លាមៗ។ |
| Prais-Winsten Auto Regressive approach | ជាម៉ូដែលតម្រែតម្រង់ទិន្នន័យ (Regression Model) ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហា 'Autocorrelation' (នៅពេលដែលទិន្នន័យអតីតកាលមានឥទ្ធិពលជាន់គ្នាលើទិន្នន័យពេលបច្ចុប្បន្ន) នៅក្នុងទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា (Time-series) ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលនៃការទស្សន៍ទាយទំនាក់ទំនង (ឧទាហរណ៍៖ ឥទ្ធិពលនៃការចំណាយលើសុខភាពទៅលើផសស) មិនមានការលម្អៀង។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់តម្រងចម្រោះទឹកដើម្បីចាប់យកកាកសំណល់ដែលនៅសេសសល់ពីម្សិលមិញ កុំឱ្យវាហូរចូលមករំខានដល់ទឹកស្អាតដែលយើងកំពុងផលិតនៅថ្ងៃនេះ។ |
| Fiscal consolidation | ជាគោលនយោបាយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយឱនភាពថវិកា (Budget Deficit) និងការប្រមូលផ្តុំបំណុលសាធារណៈ តាមរយៈការកាត់បន្ថយការចំណាយរបស់រដ្ឋ ឬការបង្កើនការប្រមូលចំណូលពន្ធដារ។ | វាដូចជាការរឹតបន្តឹងការចំណាយមិនចាំបាច់នៅក្នុងគ្រួសារ និងការប្រឹងប្រែងធ្វើការរកលុយបន្ថែម ដើម្បីសងបំណុលធនាគារឱ្យអស់ និងកុំឲ្យជំពាក់គេតទៅទៀត។ |
| Out-of-Pocket payments | សំដៅលើការចំណាយជាសាច់ប្រាក់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកជំងឺទៅលើសេវាថែទាំសុខភាព ថ្នាំពេទ្យ ឬការព្យាបាលនានា ដោយមិនមានការរ៉ាប់រងពីប្រព័ន្ធធានារ៉ាប់រងសុខភាព ឬពីរដ្ឋ ដែលទង្វើនេះជារឿយៗធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ និងអាចរុញច្រានពួកគេឱ្យធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រ។ | ដូចជាការដែលអ្នកត្រូវដកលុយពីហោប៉ៅខ្លួនឯងផ្ទាល់ដើម្បីបង់ថ្លៃជួសជុលម៉ូតូដែលខូច ដោយសារតែអ្នកមិនមានក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងជួយចេញថ្លៃខូចខាតនេះ។ |
| Hegemonic Masculinity | គឺជាគំនិតទស្សនៈវិទ្យាសង្គមដែលពិពណ៌នាពីការលើកតម្កើងលក្ខណៈ និងអាកប្បកិរិយារបស់បុរសថាជាអ្នកដឹកនាំ ជាអ្នករកប្រាក់ចំណូល និងមានសិទ្ធិអំណាចគ្រប់គ្រងលើស្ត្រី ដែលធ្វើឲ្យសង្គមទាំងមូលចាត់ទុកភាពជាអ្នកក្រោមបង្គាប់របស់ស្ត្រីជារឿងត្រឹមត្រូវនិងជារឿងធម្មតា។ | វាប្រៀបដូចជាច្បាប់ឥតសរសេរមួយនៅក្នុងសង្គម ដែលតែងតែកំណត់ទុកជាមុនថា បុរសជាមេគ្រួសារដែលត្រូវតែកាន់លុយនិងធ្វើការសម្រេចចិត្តធំៗ ឯស្ត្រីមានតួនាទីត្រឹមតែមើលថែកូនៗប៉ុណ្ណោះ។ |
| Decoy effect | គឺជាបាតុភូតផ្លូវចិត្តក្នុងការធ្វើទីផ្សារ (ផ្នែកមួយនៃ Behavioural Economics) ដែលអ្នកលក់ដាក់បង្ហាញជម្រើសទីបី (Decoy) ដែលមិនសូវមានភាពទាក់ទាញ ដើម្បីជម្រុញឲ្យអ្នកទិញផ្លាស់ប្តូរការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួន ហើយងាកទៅជ្រើសរើសយកជម្រើសមួយទៀតដែលមានតម្លៃថ្លៃជាង ព្រោះពួកគេគិតថាវាមានតម្លៃសមរម្យជាង។ | ដូចជាហាងកាហ្វេលក់កែវតូចតម្លៃ ១,៥ដុល្លារ កែវកណ្តាលតម្លៃ ២,៥ដុល្លារ និងកែវធំតម្លៃ ២,៧៥ដុល្លារ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកគិតថាទិញកែវធំគឺចំណេញជាងគេបំផុតរហូតដល់អ្នកព្រមចាយលុយច្រើនជាងមុនដោយមិនដឹងខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
