បញ្ហា (The Problem)៖ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីវៀតណាម-សហភាពអឺរ៉ុប (EVFTA) ត្រូវបានអនុវត្តចំពេលមានការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ពិតប្រាកដរបស់វាទៅលើម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម។ ឯកសារនេះស្វែងរកការបំបែកឥទ្ធិពលរបស់កូវីដ-១៩ ដើម្បីវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍ និងបញ្ហាប្រឈមផ្នែកច្បាប់ដែលវៀតណាមត្រូវប្រឈមមុខ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការត្រួតពិនិត្យប្រព័ន្ធច្បាប់រួមជាមួយនឹងការក្លែងធ្វើម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ពាណិជ្ជកម្មពិតប្រាកដ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Panel Vector Autoregression (PVAR) Model គំរូវិចទ័រស្វ័យតម្រែតម្រង់ជាកញ្ចប់ (PVAR) |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការវិភាគ និងព្យាករណ៍សូចនាករម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដោយផ្អែកលើការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអថេរជាច្រើន។ វាស័ក្តិសមសម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានតម្លៃពាណិជ្ជកម្មដោយពិចារណាលើអន្តរកម្មរវាងប្រទេសជាច្រើន។ | ទាមទារទិន្នន័យពេលវេលា (Time-series data) ច្រើន និងអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងបានត្រឹមត្រូវនូវការផ្លាស់ប្តូរភ្លាមៗ ឬកត្តាវិបត្តិដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក (ដូចជាកូវីដ-១៩)។ | ប៉ាន់ប្រមាណថាការនាំចេញសរុបរបស់វៀតណាមទៅកាន់ EU ក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃ EVFTA (គ្មានកូវីដ-១៩) នឹងមានចំនួន ៤៥,៤៦ ពាន់លានដុល្លារ។ |
| SMART Trade Simulation Model គំរូក្លែងធ្វើពាណិជ្ជកម្មឆ្លាតវៃ (SMART) |
ជាឧបករណ៍ងាយស្រួល និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការក្លែងធ្វើផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរពន្ធគយមកលើទំហំពាណិជ្ជកម្ម ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យ TRAINS របស់ធនាគារពិភពលោក។ | ផ្អែកលើការសន្មតនៃបរិយាកាសទីផ្សារដ៏ល្អ (Perfect conditions) និងសន្មតថាការផ្គត់ផ្គង់មានភាពយឺតទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលអាចមានការប៉ាន់ស្មានខ្ពស់ជាងស្ថានភាពជាក់ស្តែង។ | ប៉ាន់ប្រមាណថាការនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅ EU នឹងមានចំនួន ៥១,០៤ ពាន់លានដុល្លារ ក្រោមលក្ខខណ្ឌអំណោយផលនៃការកាត់បន្ថយពន្ធ EVFTA។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីចំណាយធនធាននោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រទាំងនេះទាមទារការវិនិយោគលើទិន្នន័យ កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងអ្នកជំនាញ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មរបស់វៀតណាម និងសហភាពអឺរ៉ុប ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ ២០២១។ វាមានការសន្មតយ៉ាងធំដោយលុបបំបាត់ឥទ្ធិពលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានសក្តានុពលពិតប្រាកដរបស់ EVFTA។ សម្រាប់កម្ពុជា ការយល់ដឹងពីរបៀបច្រោះយកកត្តាខាងក្រៅ (External shocks) ចេញពីការវិភាគគោលនយោបាយ គឺជារឿងសំខាន់ដើម្បីវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍ពិតប្រាកដនៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗនៅពេលអនាគត។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងការកត់សម្គាល់ពីគោលនយោបាយនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTAs) របស់ខ្លួន។
ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វិភាគគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មទាំងនេះ នឹងជួយឱ្យអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយកម្ពុជាអាចកំណត់យុទ្ធសាស្ត្រចរចា និងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចជាតិបានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Panel Vector Autoregression (PVAR) | គំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដែលប្រើសម្រាប់វិភាគ និងព្យាករណ៍ទំនាក់ទំនងរវាងអថេរម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន ឆ្លងកាត់ប្រទេសឬអង្គភាពផ្សេងៗគ្នាក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ប្រវត្តិពិន្ទុរបស់សិស្សគ្រប់គ្នាក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីទស្សន៍ទាយថាតើការប្តូរគ្រូបង្រៀននឹងប៉ះពាល់ដល់ពិន្ទុរបស់ពួកគេយ៉ាងដូចម្តេចនៅថ្ងៃអនាគត។ |
| SMART Model | ឧបករណ៍ក្លែងធ្វើផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដែលជួយប៉ាន់ស្មានពីការផ្លាស់ប្តូរនៃទំហំពាណិជ្ជកម្ម នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលសម្រេចចិត្តបញ្ចុះ ឬដកពន្ធគយ។ | ដូចជាកម្មវិធីហ្គេមក្លែងធ្វើហាងលក់ទំនិញ ដែលយើងអាចសាកល្បងបញ្ចុះតម្លៃដើម្បីមើលថាតើនឹងមានអតិថិជនមកទិញកើនឡើងប៉ុន្មាននាក់។ |
| Partial Equilibrium | ការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតការសិក្សាតែទៅលើទីផ្សារនៃទំនិញមួយប្រភេទប៉ុណ្ណោះ ដោយសន្មតថាទីផ្សារផ្សេងទៀតទាំងអស់មិនមានការប្រែប្រួល (រក្សាថេរ)។ | ដូចជាការសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការឡើងថ្លៃសាច់ជ្រូក ដោយធ្វើពុតថាតម្លៃត្រី និងសាច់គោនៅរក្សាថេរដដែល។ |
| Armington assumption | ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលសន្មតថា ទំនិញប្រភេទដូចគ្នាដែលផលិតនៅប្រទេសខុសគ្នា គឺមិនអាចជំនួសគ្នាបាន ១០០% នោះទេ ព្រោះអ្នកទិញតែងមានចំណូលចិត្តលើប្រភពដើមនៃទំនិញ។ | ដូចជាការដែលអ្នកហូបជឿថា អង្ករម្លិះខ្មែរ និងអង្ករម្លិះថៃ ទោះជាអង្ករដូចគ្នាក៏មិនអាចជំនួសគ្នាបានទាំងស្រុងដែរ ដោយសារមានរសជាតិនិងក្លិនខុសគ្នា។ |
| FDI (Foreign Direct Investment) | លំហូរទុនវិនិយោគពីប្រទេសមួយទៅបង្កើតមុខជំនួញ ឬរោងចក្រដោយផ្ទាល់នៅក្នុងប្រទេសមួយទៀត។ | ដូចជាអ្នកមាននៅភ្នំពេញម្នាក់ ចុះទៅបើករោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវដោយផ្ទាល់នៅខេត្តបាត់ដំបង។ |
| Global Value Chain | បណ្តាញនៃដំណាក់កាលផលិតកម្មផ្សេងៗគ្នា ដែលត្រូវបានបែងចែកទៅធ្វើនៅតាមប្រទេសជាច្រើនទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីកាត់បន្ថយចំណាយនិងទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីប្រទេសនីមួយៗ។ | ដូចជាការផលិតទូរស័ព្ទមួយគ្រឿង ដែលអេក្រង់ធ្វើនៅកូរ៉េ ថ្មធ្វើនៅចិន និងតម្លើងចុងក្រោយនៅវៀតណាម។ |
| New Generation FTA | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មីដែលមិនត្រឹមតែផ្តោតលើការកាត់បន្ថយពន្ធគយប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងរួមបញ្ចូលលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងទាក់ទងនឹងកម្មសិទ្ធិបញ្ញា បរិស្ថាន សិទ្ធិការងារ និងកំណែទម្រង់ស្ថាប័ន។ | ដូចជាការចុះកិច្ចសន្យាជួលផ្ទះ ដែលមិនត្រឹមតែនិយាយពីតម្លៃឈ្នួលប៉ុណ្ណោះទេ តែមានច្បាប់លម្អិតពីការថែរក្សាបរិស្ថាន ការចោលសម្រាម និងសិទ្ធិអ្នកជិតខាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
