បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិទៅលើផលិតភាពការងារនៅតាមខេត្តនិងក្រុងចំនួន ៦៣ ក្នុងប្រទេសវៀតណាមចន្លោះឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ២០២១។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) និងការវិភាគតំរែតំរង់លីនេអ៊ែរ ដើម្បីធ្វើតេស្តសម្មតិកម្មអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអថេរម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Panel Data Multiple Linear Regression ការវិភាគតំរែតំរង់លីនេអ៊ែរទិន្នន័យបន្ទះ (កម្រិតខេត្ត) |
អាចចាប់យកភាពខុសគ្នានិងវិសមភាពនៃការអភិវឌ្ឍរវាងខេត្តនីមួយៗបានច្បាស់លាស់ ដោយមានទំហំសំណាកធំ (៦៨៥ ឆ្នាំ-សង្កេត)។ | ត្រូវការទិន្នន័យច្រើន និងប្រឈមនឹងការខ្វះចន្លោះទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចនៅតាមខេត្តតូចៗមួយចំនួន។ | រកឃើញថាទុន FDI កម្លាំងពលកម្ម FDI និងការនាំចេញមានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានលើផលិតភាពការងារ (កម្រិត R-Square = 0.235)។ |
| National-Level Time-Series Analysis ការវិភាគស៊េរីពេលវេលាកម្រិតជាតិ (Time-Series Analysis) |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យសរុបប្រចាំឆ្នាំរបស់ប្រទេសទាំងមូល និងមិនសូវស្មុគស្មាញក្នុងការវិភាគ។ | មិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលជាក់ស្តែងនៅតាមមូលដ្ឋាន ឬភាពខុសគ្នានៃការអភិវឌ្ឍរវាងតំបន់នីមួយៗបានទេ។ | ត្រូវបានលើកឡើងក្នុងឯកសារថាជារបៀបដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមុនៗតែងតែធ្វើ ប៉ុន្តែមិនមានភាពលម្អិតដល់ថ្នាក់ក្រោមជាតិ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រ (Hardware) ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខេត្តដែលមានភាពច្បាស់លាស់ពីស្ថាប័នរដ្ឋ និងចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីខេត្តក្រុងទាំង ៦៣ របស់ប្រទេសវៀតណាមក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១០-២០២១។ ទោះបីជាវៀតណាមមានបរិបទសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងកម្ពុជាដែលពឹងផ្អែកលើ FDI និងការនាំចេញក៏ដោយ ការអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាអាចមានបញ្ហាប្រឈមដោយសារតែការប្រមូលទិន្នន័យនៅតាមបណ្តាខេត្តនៅមានកម្រិត និងការប្រមូលផ្តុំ FDI ភាគច្រើនមានតែនៅភ្នំពេញ ព្រះសីហនុ និងក្រុងបាវិត។
វិធីសាស្ត្រនិងលទ្ធផលនៃការវិភាគនេះមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំង ហើយអាចយកមកធ្វើជាគំរូសម្រាប់វាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាផែនទីចង្អុលផ្លូវដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាពីកម្រិតជាតិ មកផ្តោតលើសក្តានុពលនៃការអភិវឌ្ឍនៅកម្រិតរាជធានី-ខេត្តវិញម្តង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| FDI | ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស គឺជាការបញ្ចេញទុនពីក្រុមហ៊ុនឬវិនិយោគិនបរទេសដើម្បីបង្កើត ឬគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មនៅក្នុងប្រទេសមួយទៀត ក្នុងគោលបំណងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ និងសិទ្ធិគ្រប់គ្រងរយៈពេលវែង។ | ដូចជាថៅកែនៅភ្នំពេញ យកលុយទៅបើករោងចក្រផ្ទាល់ខ្លួននៅខេត្តកំពង់ចាម ហើយគ្រប់គ្រងការងារនៅទីនោះដោយផ្ទាល់ជាជាងឱ្យគេខ្ចីលុយ។ |
| total factor productivity - TFP | ផលិតភាពកត្តាសរុប គឺជារង្វាស់នៃប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលមិនពឹងផ្អែកតែលើកំណើនកម្លាំងពលកម្មនិងទុន ប៉ុន្តែវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលនៃការរីកចម្រើនខាងបច្ចេកវិទ្យា នវានុវត្តន៍ និងការគ្រប់គ្រងដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលកើនឡើង។ | ដូចជាចុងភៅពីរនាក់មានអង្ករនិងឆ្នាំងដូចគ្នា ប៉ុន្តែម្នាក់អាចដាំបាយបានឆ្ងាញ់និងលឿនជាងដោយសារគាត់មានរូបមន្តសម្ងាត់និងជំនាញល្អជាង។ |
| partial productivity | ផលិតភាពមួយផ្នែក គឺជារង្វាស់ដែលគណនាបរិមាណទិន្នផល (Output) ធៀបនឹងកត្តាផលិតកម្ម (Input) ជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ ឧទាហរណ៍ដូចជាការវាស់វែងផលិតភាពការងារដោយធៀបទិន្នផលសរុបទៅនឹងចំនួនកម្មករសរុប។ | ដូចជាការវាយតម្លៃភាពជោគជ័យនៃហាងកាហ្វេមួយ ដោយមើលតែលើចំនួនកែវកាហ្វេដែលបុគ្គលិកម្នាក់ឆុងបានក្នុងមួយថ្ងៃ ដោយមិនគិតពីតម្លៃម៉ាស៊ីន ឬទំហំហាង។ |
| VIF | កត្តាអតិផរណាខុសគ្នា (Variance Inflation Factor) គឺជាសូចនាករស្ថិតិប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃទំនាក់ទំនងជាន់គ្នា (Multicollinearity) រវាងអថេរឯករាជ្យនៅក្នុងម៉ូដែលតំរែតំរង់។ បើតម្លៃ VIF តូចជាង ៤ មានន័យថាម៉ូដែលនោះអាចទុកចិត្តបាននិងមិនមានព័ត៌មានជាន់គ្នា។ | ដូចជាការសួរចម្លើយសាក្សីពីរនាក់ដែលឃើញហេតុការណ៍តែមួយ ហើយនិយាយដូចគ្នាទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យយើងខាតពេលស្តាប់ព្រោះព័ត៌មានជាន់គ្នា (VIF ខ្ពស់មានន័យថាព័ត៌មានជាន់គ្នាខ្លាំង)។ |
| Adjusted R Square | តម្លៃ R ការ៉េដែលបានកែសម្រួល គឺជារង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញថាអថេរឯករាជ្យនៅក្នុងម៉ូដែល អាចពន្យល់ពីការប្រែប្រួលនៃអថេរអាស្រ័យបានប៉ុន្មានភាគរយ ដោយវាមានការកែសម្រួលនិងទាត់ចោលនូវអថេរដែលគ្មានប្រយោជន៍។ | ដូចជាតម្រងទឹកដែលច្រោះយកតែកត្តាណាដែលពិតជាមានឥទ្ធិពលពិតប្រាកដមកពន្យល់ពីលទ្ធផល ដោយទាត់ចោលកត្តាបន្លំដែលគ្មានបានការ។ |
| Sig. | តម្លៃកម្រិតសញ្ញាសម្គាល់ (P-value) នៅក្នុងការវិភាគស្ថិតិដែលបញ្ជាក់ថាតើលទ្ធផលដែលរកឃើញមានអត្ថន័យពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ។ បើតម្លៃ Sig. តូចជាង 0.05 (5%) មានន័យថាទំនាក់ទំនងនោះគឺពិតប្រាកដនិងអាចយកជាការបាន។ | ដូចជាការទាយកាក់ បើយើងទាយត្រូវម្តងវាអាចជាការចៃដន្យ តែបើយើងទាយត្រូវ១០ដងជាប់គ្នា (Sig. តូច) នោះមានន័យថាយើងពិតជាមានបច្ចេកទេសទាយប្រាកដមែន។ |
| R&D | ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ (Research and Development) គឺជាសកម្មភាពដែលក្រុមហ៊ុនធ្វើឡើងដើម្បីស្វែងរកចំណេះដឹងថ្មីៗ បង្កើតបច្ចេកវិទ្យា ផលិតផល ឬកែលម្អសេវាកម្មដែលមានស្រាប់ឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើង ដើម្បីបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែង។ | ដូចជាកសិករដែលចំណាយពេលពិសោធន៍រកពូជស្រូវថ្មីដែលធន់នឹងសត្វល្អិតនិងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ជាជាងការដាំតែពូជស្រូវចាស់ដដែលៗរាល់ឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
