បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីផលប៉ះពាល់ លទ្ធផលសម្រេចបាន និងបញ្ហាប្រឈមនៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីរវាងវៀតណាម និងសហភាពអឺរ៉ុប (EVFTA) ក្រោយការអនុវត្តបានរយៈពេល២ឆ្នាំ។ វាផ្តោតលើការស្វែងយល់ពីអត្ថប្រយោជន៍ និងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីដោះស្រាយឧបសគ្គនានាសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការវិភាគលើទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ស្ថិតិនៃការនាំចេញ-នាំចូល និងការវាយតម្លៃគោលនយោបាយ ដើម្បីវាស់វែងពីឥទ្ធិពលរបស់ EVFTA មកលើប្រទេសវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| EVFTA (New Generation Free Trade Agreement) កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មី (EVFTA) |
កាត់បន្ថយពន្ធគយស្ទើរតែ ១០០% ភ្លាមៗ និងមានលក្ខខណ្ឌច្បាប់ដើមកំណើតទំនិញ (Rules of Origin) ងាយស្រួលជាង ដូចជាការគិតត្រឹមក្រណាត់ (Fabric-forward)។ ជំរុញឱ្យមានការកែទម្រង់ស្ថាប័នស៊ីជម្រៅ និងទាក់ទាញបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់។ | ទាមទារឱ្យឆ្លងកាត់របាំងបច្ចេកទេស និងស្តង់ដារអនាម័យ (SPS) ដ៏តឹងរ៉ឹងរបស់ EU។ ឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុកត្រូវប្រឈមមុខនឹងការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់ជាមួយក្រុមហ៊ុនធំៗពីអឺរ៉ុប។ | ជំរុញការនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅ EU ដល់ ៤៥,៨ ប៊ីលានដុល្លារ (កើន ១៤,២% ក្នុងឆ្នាំ២០២១) និងព្យាករណ៍កំណើន GDP ពី ២,១៨-៣,២៥%។ |
| CPTPP / Traditional FTAs កិច្ចព្រមព្រៀង CPTPP និង FTA ប្រពៃណី |
ជួយពង្រីកទីផ្សារ និងកាត់បន្ថយរបាំងពន្ធគយជាទូទៅ ព្រមទាំងបង្កើតសមាហរណកម្មពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិ។ | មានលក្ខខណ្ឌច្បាប់ដើមកំណើតតឹងរ៉ឹងជាង (ឧទាហរណ៍៖ ទាមទារការគិតចាប់ពីអំបោះ ឬ Yarn-forward សម្រាប់វាយនភ័ណ្ឌ)។ វិសាលភាពនៃការកែទម្រង់ស្ថាប័ន (Behind the border reforms) មានកម្រិតទាបជាង EVFTA។ | ត្រូវបានវាយតម្លៃថាមានទំហំ និងជម្រៅនៃការបើកចំហទីផ្សារអឺរ៉ុបតិចជាង EVFTA បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកដកខ្លួនចេញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពេញលេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មីនេះ ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងលើការកសាងសមត្ថភាពធនធានមនុស្ស បច្ចេកវិទ្យា និងរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័ន។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងវិស័យនាំចេញចម្បងៗរបស់ប្រទេសវៀតណាម (ដូចជាកសិកម្ម វាយនភ័ណ្ឌ និងអេឡិចត្រូនិច) ទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុប។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងប្រភេទផលិតផលនាំចេញស្រដៀងគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីការត្រៀមខ្លួននេះ។
បទពិសោធន៍នៃការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀង EVFTA របស់វៀតណាម គឺជាមេរៀន និងជាគំរូដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ច។
ជារួម ការសិក្សាពីភាពជោគជ័យ និងបញ្ហាប្រឈមរបស់វៀតណាមក្នុង EVFTA ជួយឱ្យកម្ពុជាអាចរៀបចំគោលនយោបាយជាមុន ដើម្បីលើកកម្ពស់ឧស្សាហកម្មគាំទ្រ និងបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងទីផ្សារសកល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| EVFTA (European Union-Vietnam Free Trade Agreement) | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីរវាងសហភាពអឺរ៉ុប និងវៀតណាម ដែលលុបបំបាត់របាំងពន្ធគយស្ទើរតែទាំងអស់ (ជិត ១០០%) ដើម្បីជំរុញការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ និងលើកកម្ពស់ការកែទម្រង់ស្ថាប័នស៊ីជម្រៅ។ | ដូចជាការបើកទ្វារផ្ទះធំទូលាយឱ្យអ្នកជិតខាងចូលមកលក់ដូរ និងទិញទំនិញគ្នាដោយមិនបាច់បង់លុយថ្លៃឆ្លងកាត់ទ្វារ។ |
| Rules of Origin (Quy tắc xuất xứ) | លក្ខខណ្ឌដែលកំណត់ថាទំនិញមួយពិតជាបានផលិត ឬមានតម្លៃបន្ថែមគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងប្រទេសជាសមាជិកនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឬអត់ ដើម្បីទទួលបានការលើកលែងពន្ធ។ ក្នុង EVFTA អនុញ្ញាតឱ្យគិតត្រឹមក្រណាត់ (Fabric-forward) ជាការសម្រួលដល់អ្នកផលិត។ | ដូចជាការធ្វើតេស្ត DNA របស់ទំនិញ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាវាពិតជាកើតចេញពីប្រទេសរបស់អ្នកមែន ទើបគេអនុញ្ញាតឱ្យចូលដោយមិនយកពន្ធ។ |
| Technical Barriers to Trade / SPS (Rào cản kỹ thuật thương mại / Vệ sinh an toàn thực phẩm) | វិធានការ ឬលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងពាក់ព័ន្ធនឹងស្តង់ដារគុណភាព សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ សុខភាពសត្វ និងរុក្ខជាតិ ក៏ដូចជាការវេចខ្ចប់ ដែលប្រទេសនាំចូល (ដូចជា EU) ដាក់ចេញដើម្បីការពារសុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់របស់ខ្លួន។ | ដូចជាក្បួនវិន័យត្រួតពិនិត្យសុខភាពមុនពេលចូលរៀន ដើម្បីប្រាកដថាសិស្សថ្មីមិនមានជំងឺឆ្លងមកចម្លងអ្នកដទៃ។ |
| Trade Remedies (Biện pháp phòng vệ thương mại) | ឧបករណ៍ច្បាប់ដែលប្រទេសមួយប្រើប្រាស់ (ដូចជាការយកពន្ធបន្ថែម) ដើម្បីការពារផលិតករក្នុងស្រុកពីការប្រកួតប្រជែងមិនស្មើភាព ដូចជាពេលបរទេសនាំទំនិញមកលក់ថោកខុសប្រក្រតី (លក់បង្ខូចថ្លៃ ឬ Anti-dumping) និងទំនិញដែលមានការអន្តរាគមន៍ឧបត្ថម្ភធនពីរដ្ឋាភិបាល។ | ដូចជាការបំពាក់អាវក្រោះការពារខ្លួន ពេលឃើញគូប្រកួតលេងខុសច្បាប់ដោយវាយលុកមកលើខ្លួនខ្លាំងពេក។ |
| FDI (Foreign Direct Investment / Đầu tư trực tiếp nước ngoài) | ការវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុនបរទេសមកកាន់ប្រទេសមួយទៀត តាមរយៈការបង្កើតរោងចក្រ ក្រុមហ៊ុន ឬទិញភាគហ៊ុនធំ ដើម្បីគ្រប់គ្រងអាជីវកម្ម និងខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្មនៅទីនោះ។ | ដូចជាអ្នកមានលុយពីភូមិផ្សេង មកទិញដី និងសង់រោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវនៅក្នុងភូមិរបស់អ្នក ដើម្បីរកស៊ីផ្ទាល់ដោយខ្លួនឯង។ |
| Behind the border reforms (Cải tổ phi biên giới) | ការកែទម្រង់គោលនយោបាយផ្ទៃក្នុងប្រទេស ដែលមិនមែនត្រឹមតែជាការកាត់បន្ថយពន្ធតាមព្រំដែន តែជាការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវច្បាប់ការងារ ការពារបរិស្ថាន កម្មសិទ្ធិបញ្ញា នីតិវិធីគយ និងសហគ្រាសរដ្ឋ ដើម្បីធានាការប្រកួតប្រជែងដោយស្មើភាព។ | ដូចជាការសម្អាត និងរៀបចំផ្ទះឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អ (វិន័យខាងក្នុង) ជាជាងគ្រាន់តែបើកទ្វាររបងផ្ទះឱ្យគេចូល។ |
| GSP (Generalized System of Preferences / Quy chế GSP) | ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធទូទៅដែលប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ដូចជា EU) ផ្តល់ឱ្យប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យនាំចេញទំនិញចូលទីផ្សាររបស់ខ្លួនដោយរួចពន្ធ ឬបង់ពន្ធទាប ដោយមិនទាមទារការបើកទីផ្សារតបស្នងវិញឡើយ។ | ដូចជាការបញ្ចុះតម្លៃពិសេសសម្រាប់សិស្សានុសិស្សពេលជិះឡានក្រុង ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ជីវភាពអ្នកដែលមិនទាន់មានចំណូលគ្រប់គ្រាន់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
