បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីទំនាក់ទំនងរវាងការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) និងភាពបើកចំហពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិនៅប្រទេសវៀតណាម។ គោលបំណងគឺដើម្បីកំណត់ថាតើទុន FDI ពិតជាមានឥទ្ធិពលលើទំហំពាណិជ្ជកម្មនាំចេញនាំចូលឬទេ និងវាស់វែងកម្រិតនៃផលប៉ះពាល់នេះក្នុងរយៈពេលខ្លីនិងរយៈពេលវែង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីឆ្នាំ ១៩៨៩ ដល់ ២០១៣ ដោយអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវិភាគបរិមាណ និងគំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ (Econometric models) ដើម្បីធ្វើតេស្តសម្មតិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ordinary Least Squares (OLS) for Long-term Relationship គំរូតម្រែតម្រង់អប្បបរមាការ៉េធម្មតា (OLS) សម្រាប់ទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែង |
ងាយស្រួលក្នុងការប៉ាន់ស្មាន និងវាស់វែងទំហំនៃទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែងរវាងអថេរម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។ | មិនអាចបង្ហាញពីទិសដៅនៃភាពជាហេតុផល (Causality) ឬពន្យល់ពីបម្រែបម្រួលថាមវន្តក្នុងរយៈពេលខ្លីបានទេ។ | កំណើនបញ្ចេញទុន FDI ១% ធ្វើឱ្យភាពបើកចំហពាណិជ្ជកម្មកើនឡើង ០,១១% ក្នុងរយៈពេលវែង។ |
| Error Correction Model (ECM) for Short-term Dynamics គំរូកែតម្រូវកំហុស (ECM) សម្រាប់ថាមវន្តរយៈពេលខ្លី |
អាចវាស់វែងទាំងទំនាក់ទំនងរយៈពេលខ្លី និងបង្ហាញពីល្បឿននៃការកែតម្រូវរបស់ប្រព័ន្ធឆ្ពោះទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែង។ | ទាមទារឱ្យអថេរទាំងអស់ត្រូវតែមានសហសមាហរណកម្ម (Cointegration) ជាមុនសិន ទើបអាចអនុវត្តគំរូនេះបានប្រកបដោយភាពត្រឹមត្រូវ។ | ពន្យល់បាន ៤៥,២៧% នៃបម្រែបម្រួលរយៈពេលខ្លី ហើយមានល្បឿននៃការកែតម្រូវទៅរកតុល្យភាពលឿនមែនទែន (មេគុណ -1.56)។ |
| Granger Causality Test ការធ្វើតេស្តភាពជាហេតុផល Granger |
កំណត់ទិសដៅនៃឥទ្ធិពលយ៉ាងច្បាស់លាស់ ថាតើអថេរមួយណាជាមូលហេតុនាំឱ្យមានការប្រែប្រួលដល់អថេរមួយទៀត។ | គ្រាន់តែប្រាប់ពីទិសដៅនៃឥទ្ធិពល (ថាមានឬអត់) ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ជាក់ពីរ៉ិចទ័រ (ទំហំ) នៃឥទ្ធិពលនោះទេ។ | បញ្ជាក់ថា FDI គឺជាមូលហេតុដែលជំរុញឱ្យមានការប្រែប្រួលភាពបើកចំហពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែមិនមានទំនាក់ទំនងច្រាសមកវិញទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីកម្រិតធនធានកុំព្យូទ័រដែលត្រូវប្រើប្រាស់នោះទេ ប៉ុន្តែការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចមាត្រប្រភេទនេះជាទូទៅទាមទារកម្មវិធីស្ថិតិ និងទិន្នន័យជាមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសវៀតណាមក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៩ ដល់ ២០១៣ ដែលជាដំណាក់កាលអន្តរកាលនិងការបើកចំហសេដ្ឋកិច្ច។ ដោយសារកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើការនាំចេញ និងប្រវត្តិទាក់ទាញវិនិយោគិនបរទេសស្រដៀងគ្នានឹងវៀតណាម លទ្ធផលនេះអាចជាឯកសារយោងដ៏ល្អ ប៉ុន្តែវាអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីបរិបទច្បាប់ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបរិយាកាសធុរកិច្ចបច្ចុប្បន្ននៅកម្ពុជាឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ និងការរកឃើញនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយ និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រទាំងនេះនឹងជួយឱ្យកម្ពុជាអាចវាយតម្លៃ និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញ FDI ថ្មីៗដែលគាំទ្រដល់កំណើនពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិប្រកបដោយចីរភាព និងឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រកួតប្រជែងក្នុងតំបន់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foreign Direct Investment (FDI) | ទុនដែលក្រុមហ៊ុនឬបុគ្គលពីបរទេសនាំយកមកវិនិយោគផ្ទាល់ ដោយការបង្កើតរោងចក្រ ក្រុមហ៊ុន ឬទិញភាគហ៊ុនដើម្បីគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មនិងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងប្រទេសមួយទៀត។ | ដូចជាជនបរទេសម្នាក់យកលុយមកបើកហាងកាហ្វេធំមួយនៅស្រុកយើងដោយគាត់ជាអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទាល់។ |
| Trade Openness | សូចនាករវាស់វែងថាតើសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសមួយមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយពិភពលោកកម្រិតណា ដែលគណនាដោយយកផលបូកទំហំនាំចេញនិងនាំចូល ចែកនឹងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP)។ | ដូចជាការបើកទ្វារផ្ទះឱ្យធំដើម្បីងាយស្រួលទិញនិងលក់អីវ៉ាន់ជាមួយអ្នកជិតខាង បើទ្វារកាន់តែធំ មានន័យថាភាពបើកចំហកាន់តែខ្លាំង។ |
| Johansen-Juselius Cointegration Test | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិសម្រាប់ធ្វើតេស្តទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីពិនិត្យថាតើអថេរ២ឬច្រើនមានទំនាក់ទំនងតុល្យភាពដើរស្របគ្នាក្នុងរយៈពេលវែងឬអត់ ទោះបីជាក្នុងរយៈពេលខ្លីពួកវាអាចប្រែប្រួលខុសគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ដើរជាមួយគ្នាក្នុងដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ ទោះបីជាអ្នកម្ខាងឈប់ទិញអីវ៉ាន់មួយភ្លែត (រយៈពេលខ្លី) តែទិសដៅរួមរបស់ពួកគេគឺនៅតែទៅកន្លែងតែមួយ (រយៈពេលវែង)។ |
| Granger Causality Test | ការធ្វើតេស្តសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដើម្បីរកមើលថាតើព័ត៌មានពីអថេរមួយ (ឧ. FDI) គឺជាមូលហេតុដែលអាចជួយព្យាករណ៍ពីការប្រែប្រួលនៃអថេរមួយទៀត (ឧ. ការបើកចំហពាណិជ្ជកម្ម) ឬអត់។ | ដូចជាការសង្កេតមើលថាតើការមានពពកខ្មៅ (អថេរ A) ជាសញ្ញាឬមូលហេតុធ្វើឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ (អថេរ B) ឬក៏ផ្ទុយមកវិញ។ |
| Error Correction Model (ECM) | គំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីវាស់វែងពីល្បឿននៃការកែតម្រូវត្រលប់ទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងវិញ នៅពេលដែលមានភាពរអាក់រអួលឬបម្រែបម្រួលខុសធម្មតាក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជាប្រព័ន្ធចង្កូតឡានទំនើបដែលទាញឡានមកគន្លងផ្លូវកណ្តាលវិញដោយស្វ័យប្រវត្តិ នៅពេលដែលអ្នកបើកបរវាងជង្ហុករអិលខុសគន្លងបន្តិច។ |
| Ordinary Least Squares (OLS) | វិធីសាស្ត្រក្នុងគំរូតម្រែតម្រង់ដើម្បីស្វែងរកបន្ទាត់មួយដែលកាត់កណ្តាលចំណុចទិន្នន័យបានល្អបំផុត ដោយធ្វើឱ្យទំហំកំហុស (គម្លាតពីបន្ទាត់ទៅចំណុចទិន្នន័យ) មានទំហំតូចបំផុត។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ត្រង់មួយចំកណ្តាលហ្វូងសត្វដែលកំពុងរត់ ដើម្បីតំណាងឱ្យទិសដៅមធ្យមដែលហ្វូងសត្វទាំងមូលកំពុងធ្វើដំណើរទៅ។ |
| Heteroskedasticity Test | ការធ្វើតេស្តដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើការបែកខ្ញែកនៃកំហុស (Variance of error) ក្នុងគំរូស្ថិតិមានការប្រែប្រួលមិនស្មើគ្នាទៅតាមទំហំនៃអថេរឯករាជ្យឬទេ ដែលវាអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលព្យាករណ៍មិនរឹងមាំ។ | ដូចជាការបាញ់ស៊ីប ដែលនៅពេលផ្ទាំងស៊ីបកាន់តែឆ្ងាយ គ្រាប់កាំភ្លើងរឹតតែខ្ទាតចេញពីចំណុចកណ្តាលក្នុងកម្រិតមួយមិនស្មើគ្នា។ |
| Efficiency-Seeking FDI | ប្រភេទនៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេសដែលក្រុមហ៊ុនបរទេសស្វែងរកទីតាំងភូមិសាស្ត្រដែលមានប្រៀបប្រកួតប្រជែង (ដូចជាកម្លាំងពលកម្មថោក ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធល្អ) ដើម្បីទទួលបានប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្មនិងកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។ | ដូចជាថៅកែរោងចក្រកាត់ដេរពីបរទេសមករកជួលកម្មករនៅស្រុកយើង ព្រោះប្រាក់ឈ្នួលធូរថ្លៃជាងនៅស្រុកគាត់ ដែលជួយចំណេញដល់ការផលិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
