បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលទំនាក់ទំនងភាពជាហេតុនិងផល និងសមាហរណកម្មរវាងលំហូរទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅប្រទេសវៀតណាមចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨៥ ដល់ឆ្នាំ ២០១៥ ដើម្បីស្វែងយល់ពីឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាប្រចាំឆ្នាំដោយអនុវត្តតាមគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាចំនួនបីផ្សេងគ្នា ដើម្បីធ្វើតេស្តទំនាក់ទំនង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Augmented Dickey-Fuller (ADF) Test ការធ្វើតេស្តសាកល្បងភាពនឹងនរ Augmented Dickey-Fuller |
ជួយកំណត់ភាពនឹងនរ (Stationarity) នៃទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា និងការពារការវិភាគតំរែតំរង់ក្លែងក្លាយ (Spurious regression)។ វាចាំបាច់សម្រាប់ការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចម៉ាក្រូ។ | វាមិនអាចប្រាប់ពីទំនាក់ទំនងទិសដៅ ឬភាពជាហេតុនិងផលរវាងអថេរពីរនោះទេ។ ការធ្វើតេស្តនេះគ្រាន់តែជាជំហានរៀបចំទិន្នន័យប៉ុណ្ណោះ។ | បង្ហាញថាទិន្នន័យ LnGDP និង LnFDI មិនមានភាពនឹងនរនៅកម្រិតមូលដ្ឋាន I(0) តែមានភាពនឹងនរនៅកម្រិតវ៉ារ្យង់ទី១ I(1)។ |
| Engle-Granger Two-Step Co-integration Test ការធ្វើតេស្តសហសមាហរណកម្មពីរជំហាន Engle-Granger |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការស្វែងរកទំនាក់ទំនងតុល្យភាពរយៈពេលវែងរវាងអថេរដែលមិនមានភាពនឹងនរនៅកម្រិតមូលដ្ឋាន។ វាផ្តល់នូវអត្រាកែតម្រូវកំហុស (Error Correction) ត្រឡប់ទៅរកតុល្យភាព។ | វិធីសាស្ត្រនេះមានដំណើរការពីរជំហាន ដែលកំហុសនៅក្នុងជំហានទីមួយ (ការប៉ាន់ប្រមាណសំណល់) អាចជះឥទ្ធិពលដល់លទ្ធផលនៅក្នុងជំហានទីពីរ។ | បញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែងរវាង FDI និង GDP ហើយបង្ហាញថា GDP ត្រូវបានកែតម្រូវឆ្ពោះទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងក្នុងអត្រា ១៩% ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ |
| Granger Causality Test ការធ្វើតេស្តភាពជាហេតុនិងផល Granger |
អាចកំណត់ទិសដៅនៃឥទ្ធិពលយ៉ាងច្បាស់លាស់ ថាតើអថេរទីមួយបង្កឲ្យមានអថេរទីពីរ អថេរទីពីរបង្កឲ្យមានអថេរទីមួយ ឬមានឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមក (ទ្វេទិស)។ | ទាមទារឲ្យទិន្នន័យមានភាពនឹងនរជាមុន (Stationary) ហើយលទ្ធផលអាចមានភាពរសើប និងប្រែប្រួលអាស្រ័យលើការកំណត់ការពន្យារពេល (Lags) នៃម៉ូដែល។ | បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីទំនាក់ទំនងទ្វេទិស (Bidirectional causality) រវាងលំហូរទុន FDI និងកំណើន GDP នៅការពន្យារពេល ២, ៣ និង ៤ ឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រ (Hardware) ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវការទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចប្រវត្តិសាស្ត្ររយៈពេលវែងដែលមានភាពច្បាស់លាស់ និងកម្មវិធីវិភាគស្ថិតិស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលារបស់ប្រទេសវៀតណាមពីឆ្នាំ ១៩៨៥ ដល់ ២០១៥ ដែលគ្របដណ្តប់លើការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចធំៗដូចជាកំណែទម្រង់ 'Doi Moi' និងការចូលជាសមាជិក WTO។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានប្រវត្តិផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែការពឹងផ្អែកខ្ពស់លើវិស័យជាក់លាក់ (កាត់ដេរ សំណង់) និងប្រភពទុន FDI ភាគច្រើនពីប្រទេសចិននារយៈពេលចុងក្រោយនេះ អាចធ្វើឱ្យកម្រិតនៃឥទ្ធិពល (Spillover effects) និងល្បឿននៃការកែតម្រូវសេដ្ឋកិច្ចមានភាពខុសគ្នាពីវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការវិភាគ និងវាយតម្លៃគោលនយោបាយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះនឹងជួយឲ្យស្ថាប័នកម្ពុជាមានមូលដ្ឋានទិន្នន័យរឹងមាំក្នុងការកែសម្រួលច្បាប់វិនិយោគ និងយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញ FDI ឲ្យចំគោលដៅ ដើម្បីធានាថាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចអាចទ្រទ្រង់បានយូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foreign Direct Investment (FDI) | ទុនដែលក្រុមហ៊ុនឬបុគ្គលបរទេសយកមកវិនិយោគដោយផ្ទាល់នៅក្នុងប្រទេសមួយទៀត ក្នុងគោលបំណងគ្រប់គ្រង ឬមានឥទ្ធិពលសំខាន់លើប្រតិបត្តិការអាជីវកម្មនោះ។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងយកលុយមកបើកហាងកាហ្វេក្នុងភូមិរបស់យើង ហើយគេជាអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទាល់។ |
| Gross Domestic Product (GDP) | តម្លៃជាទឹកប្រាក់សរុបនៃទំនិញនិងសេវាកម្មចុងក្រោយទាំងអស់ ដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុងព្រំដែននៃប្រទេសមួយ ក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ដែលវាជារង្វាស់នៃទំហំសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាប្រាក់ចំណូលសរុបដែលសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់រកបានរួមគ្នាក្នុងមួយឆ្នាំ។ |
| Augmented Dickey-Fuller (ADF) test | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីធ្វើតេស្តថាតើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាមួយមានភាពនឹងនរ (Stationary) ឬអត់ ពោលគឺវាស់ថាតើមធ្យម និងវ៉ារ្យង់របស់វាមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលាឬយ៉ាងណា។ | ដូចជាការវាស់ចង្វាក់បេះដូងរបស់មនុស្សពេលកំពុងអង្គុយលេង ថាតើវាលោតស្មើល្អនិងមិនលោតខុសចង្វាក់។ |
| spurious regression | ជាកំហុសផ្នែកស្ថិតិដែលលទ្ធផលបង្ហាញថាមានទំនាក់ទំនងខ្លាំងរវាងអថេរពីរ ប៉ុន្តែការពិតពួកវាមិនមានទំនាក់ទំនងអ្វីនឹងគ្នាទាល់តែសោះ ដោយសារអថេរទាំងពីរមាននិន្នាការកើនឡើងតាមពេលវេលាដូចគ្នា។ | ដូចជាការសន្និដ្ឋានថាការកើនឡើងនៃការលក់ការ៉េម ធ្វើឱ្យចំនួនមនុស្សលង់ទឹកកើនឡើង (ការពិតគឺដោយសារអាកាសធាតុក្តៅដូចគ្នានៅរដូវប្រាំង)។ |
| Engle-Granger two-step co-integration test | ជាការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាពីរជំហានដើម្បីរកមើលថាតើអថេរពីរដែលមិននឹងនរ (Non-stationary) មានទំនាក់ទំនងតុល្យភាពនឹងនរក្នុងរយៈពេលវែងជាមួយគ្នាដែរឬទេ ដើម្បីចៀសវាងបញ្ហាតំរែតំរង់ក្លែងក្លាយ។ | ដូចជាម្ចាស់និងសត្វឆ្កែដែលចងខ្សែដើរជាមួយគ្នា ទោះបីជាឆ្កែរត់ចុះឡើងមិននឹងនរ (រយៈពេលខ្លី) តែទីបំផុតទិសដៅគោលដៅរបស់ពួកគេគឺទៅជាមួយគ្នា (រយៈពេលវែង)។ |
| error correction | ជាយន្តការនៅក្នុងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា (ECM) ដែលវាស់ស្ទង់ពីល្បឿននៃការកែតម្រូវ ថាតើអថេរមួយត្រូវការពេលវេលាប៉ុន្មានដើម្បីត្រឡប់ទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងរបស់វាវិញ បន្ទាប់ពីមានការរំខាន ឬបាត់បង់តុល្យភាពក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជាខ្សែយឺតដែលលាតសន្ធឹងពេលមានកម្លាំងទាញ ហើយល្បឿននៃការរួញត្រឡប់មកសភាពដើមវិញ គឺជាអត្រានៃការកែតម្រូវកំហុស។ |
| Granger Causality | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃថាតើ ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអតីតកាលនៃអថេរមួយ (A) អាចជួយព្យាករណ៍តម្លៃអនាគតនៃអថេរមួយទៀត (B) បានល្អជាងការមិនប្រើប្រាស់វាឬទេ ដែលបញ្ជាក់ពីឥទ្ធិពលនៃភាពជាហេតុនិងផលតាមពេលវេលា។ | ដូចជាការសង្កេតមើលថាតើការចុះអ័ព្ទនៅពេលព្រឹក តែងតែនាំឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់នៅពេលល្ងាចឬយ៉ាងណា ដើម្បីទស្សន៍ទាយអាកាសធាតុ។ |
| bidirectional causality | ជាស្ថានភាពនៃទំនាក់ទំនងអន្តរកម្មដែលអថេរទាំងពីរមានឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមក គឺអថេរទីមួយជំរុញអថេរទីពីរ ហើយអថេរទីពីរក៏ត្រឡប់មកជំរុញអថេរទីមួយវិញដែរ។ | ដូចជាទ្រឹស្តីមាន់និងពងមាន់ (មាន់បង្កើតពង រួចពងញាស់ចេញជាមាន់ថ្មី) ដែលវាផ្តល់កំណើតឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
