បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់សេវាទូទាត់ឌីជីថល (Digital Payments) ដែលនៅមានកម្រិត និងមិនស្មើគ្នានៅតំបន់ជនបទប្រទេសវៀតណាម ដោយសារកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងរបាំងផ្លូវចិត្ត-សង្គម ដោយផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងជាជាងត្រឹមតែចេតនា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអភិវឌ្ឍ និងសាកល្បងម៉ូដែលរចនាសម្ព័ន្ធផ្អែកលើបរិបទជាក់ស្តែង ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីអ្នកប្រើប្រាស់នៅតំបន់ជនបទភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Covariance-based Structural Equation Modeling (CB-SEM) on Actual Behavior ម៉ូដែលសមីការរចនាសម្ព័ន្ធផ្អែកលើកូវ៉ារ្យង់ (CB-SEM) ផ្តោតលើឥរិយាបថជាក់ស្តែង |
អាចវាស់ស្ទង់ពីការប្រើប្រាស់ពិតប្រាកដ (Actual Usage) ជាជាងត្រឹមតែចេតនា និងស័ក្តិសមក្នុងការស្វែងយល់ពីកត្តាចិត្តសាស្ត្រស្មុគស្មាញ។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើន ត្រូវការការផ្ទៀងផ្ទាត់យ៉ាងម៉ត់ចត់ (CFA & EFA) និងពិបាកក្នុងការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានអំពីភាពជាហេតុនិងផល (Causality) ដោយសារជាទិន្នន័យកាត់ទទឹង (Cross-sectional)។ | រកឃើញថា ទំនុកចិត្ត (Trust) មានមេគុណ 0.474 និងឥទ្ធិពលសង្គម (Social Influence) មានមេគុណ 0.264 ជាកត្តាជំរុញវិជ្ជមានដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង។ |
| Intention-based Theoretical Models (TAM / UTAUT) ម៉ូដែលទ្រឹស្តីផ្អែកលើចេតនា (TAM / UTAUT) |
ជាម៉ូដែលស្តង់ដារដែលងាយស្រួលយល់ មានភាពពេញនិយម និងមានការស្រាវជ្រាវគាំទ្រច្រើនក្នុងការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ។ | មិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥរិយាបថជាក់ស្តែងនៃការប្រើប្រាស់ (Actual Behavior) បានពេញលេញ ជាពិសេសនៅក្នុងសហគមន៍ជនបទដែលកត្តាសង្គមមានឥទ្ធិពលជាងលក្ខណៈបច្ចេកទេស។ | ការសិក្សានេះអះអាងថា ម៉ូដែលទាំងនេះមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងបរិបទសហគមន៍ដែលខ្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនោះទេ ទើបងាកមកផ្តោតលើ CB-SEM វិញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានច្រើនគួរសមក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល និងត្រូវការកម្មវិធីស្ថិតិជំនាញសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យស្មុគស្មាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Lang Son និង Cao Bang នៅតំបន់ភ្នំភាគខាងជើងនៃប្រទេសវៀតណាម ដោយជ្រើសរើសយកតែអ្នកដែលធ្លាប់បានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទូទាត់ឌីជីថលរួចហើយចំនួន ៤៦៣នាក់ (អ្នកមិនធ្លាប់ប្រើមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទេ - Self-selection bias) ហើយ ៨២.៧២% គឺជាជនជាតិដើមភាគតិច។ ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះលក្ខណៈប្រជាសាស្ត្រនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ជនបទរបស់យើង ប៉ុន្តែយើងត្រូវប្រយ័ត្នថាទិន្នន័យនេះមិនតំណាងឲ្យអ្នកដែលបោះបង់ ឬមិនធ្លាប់ប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទាល់តែសោះនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រនិងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់បរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានយុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងរឹងមាំសម្រាប់អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងក្រុមហ៊ុននៅកម្ពុជា ដើម្បីពង្រីកការធ្វើបរិយាបន្នហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Inclusion) តាមរយៈការយកចិត្តទុកដាក់លើទំនាក់ទំនងសង្គម និងការកសាងទំនុកចិត្ត ជាជាងការលុបបំបាត់គម្លាតអាយុ ឬកម្រិតវប្បធម៌តែមួយមុខ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Structural Equation Modeling / SEM (ម៉ូដែលសមីការរចនាសម្ព័ន្ធ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដ៏ស្មុគស្មាញមួយដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីសាកល្បង និងប៉ាន់ស្មានទំនាក់ទំនងខ្វែងខ្វាត់រវាងអថេរកំបាំងដែលយើងមិនអាចវាស់ស្ទង់បានដោយផ្ទាល់ (ឧទាហរណ៍ ទំនុកចិត្ត) និងអថេរដែលអាចវាស់បាន (ឧទាហរណ៍ ចម្លើយក្នុងកម្រងសំណួរ) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តរកមើលឫសគល់នៃជំងឺដោយមិនត្រឹមតែមើលរោគសញ្ញាខាងក្រៅ តែស៊ើបអង្កេតដល់ប្រព័ន្ធសរសៃឈាមដែលភ្ជាប់គ្នាពាសពេញរាងកាយ។ |
| Behavioral Intention vs. Actual Use (ចេតនានៃការប្រព្រឹត្ត ធៀបនឹង ការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង) | នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យា 'ចេតនា' គឺត្រឹមតែជាការគិតថានឹងប្រើ ឬមានបំណងប្រើ ខណៈ 'ការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង' គឺជាសកម្មភាពដែលអ្នកប្រើប្រាស់បាននិងកំពុងប្រើប្រាស់វាប្រចាំថ្ងៃ។ ការសិក្សានេះផ្តោតលើសកម្មភាពជាក់ស្តែង ព្រោះអ្នកមានចេតនាចង់ប្រើ មិនប្រាកដថាបានឈានទៅដល់ការប្រើប្រាស់ពិតប្រាកដនោះទេ។ | ដូចជាការមានបំណងចង់ទៅហាត់ប្រាណជាប្រចាំ (ចេតនា) ខុសពីការដែលយើងកំពុងលើកដុំដែកនៅកន្លែងហាត់ប្រាណពិតប្រាកដ (ការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង)។ |
| Technology Acceptance Model / TAM (ម៉ូដែលនៃការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យា) | ទ្រឹស្តីដ៏ពេញនិយមមួយក្នុងវិស័យប្រព័ន្ធព័ត៌មានវិទ្យា ដែលពន្យល់ពីមូលហេតុដែលមនុស្សម្នាក់សម្រេចចិត្តប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាថ្មីមួយ ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកត្តាពីរគឺ 'ភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់' និង 'អត្ថប្រយោជន៍ដែលទទួលបានការពីប្រើប្រាស់'។ | ដូចជាពេលយើងសម្រេចចិត្តទិញកម្មវិធីទូរស័ព្ទថ្មី យើងតែងតែគិតសួរខ្លួនឯងថា 'តើវាងាយស្រួលចុចទេ?' និង 'តើវាជួយសម្រួលការងារយើងបានអ្វីខ្លះ?'។ |
| Confirmatory Factor Analysis / CFA (ការវិភាគកត្តាបញ្ជាក់) | ជំហាននៅក្នុងការវិភាគស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើសំណួរ (Indicators) ដែលយើងសួរនៅក្នុងកម្រងសំណួរ ពិតជាបានវាស់ស្ទង់ទៅលើកត្តាគោលដែលយើងចង់វាស់ (Constructs) បានយ៉ាងត្រឹមត្រូវឬអត់ (ឧទាហរណ៍ សំណួរទាំង៤ ពិតជាវាស់ពី 'ទំនុកចិត្ត' មែនឬទេ)។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យគុណភាពជញ្ជីងថ្លឹងថ្នាំ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាវាពិតជាអាចថ្លឹងបានទម្ងន់ត្រឹមត្រូវ១០គីឡូក្រាម ដូចដែលយើងរំពឹងទុកមែន។ |
| Exploratory Factor Analysis / EFA (ការវិភាគកត្តាពន្យល់) | បច្ចេកទេសស្ថិតិដើម្បីស្វែងរកក្រុមនៃអថេរ (សំណួរ) ដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាខ្លាំង ដើម្បីបង្រួមទិន្នន័យដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ឱ្យទៅជាកត្តាសំខាន់ៗមួយចំនួនតូច ដែលងាយស្រួលក្នុងការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់យកទៅសិក្សាបន្ត។ | ដូចជាការរៀបចំសម្លៀកបំពាក់រាប់រយកំផ្លេដាក់ចូលទៅក្នុងទូ ដោយបែងចែកជាក្រុមខោ ក្រុមអាវ និងក្រុមស្រោមជើង ដើម្បីងាយស្រួលកំណត់ចំណាំ។ |
| Perceived Risk (ហានិភ័យដែលត្រូវបានយល់ឃើញ) | ការវាយតម្លៃដោយអារម្មណ៍និងការគិតរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ទៅលើលទ្ធផលអវិជ្ជមាន ឬការខាតបង់ដែលអាចកើតមាន (ដូចជាបាត់លុយ ការបរាជ័យក្នុងការវេរលុយ ឬលេចធ្លាយព័ត៌មាន) នៅពេលពួកគេប្រើប្រាស់សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថល។ | ដូចជាអារម្មណ៍ខ្លាចធ្លាក់នៅពេលអ្នកដើរលើស្ពានយោល ទោះបីជាស្ពាននោះសាងសង់រឹងមាំប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ក៏អ្នកនៅតែគិតថាវាអាចនឹងដាច់ធ្លាក់ជានិច្ច។ |
| Social Influence (ឥទ្ធិពលសង្គម) | កម្រិតដែលបុគ្គលម្នាក់ជឿថា មនុស្សសំខាន់ៗនៅជុំវិញខ្លួន (ដូចជាគ្រួសារ មិត្តភក្តិ ដៃគូជំនួញ ឬអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន) ចង់ឱ្យពួកគេ ឬគាំទ្រឱ្យពួកគេប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាណាមួយ។ វាកើតចេញពីវប្បធម៌សមូហភាព ដែលមនុស្សធ្វើតាមគ្នាក្នុងសង្គម។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តទិញម៉ូតូកសិកម្មម៉ាកណាមួយដោយសារតែឃើញអ្នកភូមិភាគច្រើនជិះម៉ាកនោះ ហើយអ្នកជិតខាងប្រាប់ថាវាល្អនិងធន់។ |
| Cronbach's Alpha (អាល់ហ្វារបស់ Cronbach) | រង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីភាពជឿជាក់ (Reliability) ឬភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃសំណួរនៅក្នុងកម្រងសំណួរតែមួយ។ បើតម្លៃអាល់ហ្វាកាន់តែខិតជិត 1 នោះមានន័យថាសំណួរទាំងអស់នោះកំពុងវាស់ស្ទង់លើគោលគំនិតតែមួយបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ។ | ដូចជាការបាញ់ព្រួញទៅកាន់ផ្ទាំងស៊ីបជាច្រើនដង បើព្រួញទាំងអស់ដោតប្រមូលផ្តុំគ្នានៅចំណុចតែមួយជិតៗគ្នា បង្ហាញថាទម្រង់នៃការបាញ់របស់អ្នកមានភាពស៊ីសង្វាក់និងអាចទុកចិត្តបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
