បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលថាតើការទូទាត់សម្រាប់ការស្រូបយកកាបូន និងកាតព្វកិច្ចនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត នឹងមានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើសេចក្តីសម្រេចចិត្តក្នុងការប្រមូលផល និងរយៈពេលវិលជុំនៃព្រៃឈើកម្រិតណា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់គំរូទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចគួបផ្សំនឹងគំរូលេខ ដើម្បីវិភាគលើការសម្រេចចិត្តក្នុងការប្រមូលផលព្រៃឈើ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No carbon crediting (Baseline) ការមិនផ្តល់ឥណទានកាបូន (គោលការណ៍ដើម) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងស្របតាមទីផ្សារឈើជាប្រពៃណីដោយមិនមានភាពស្មុគស្មាញពីរង្វាស់កាបូន។ | មិនបានគិតបញ្ចូលតម្លៃបរិស្ថាននៃការស្រូបយកកាបូន ដែលធ្វើឱ្យម្ចាស់ព្រៃឈើប្រមូលផលលឿនពេក (មិនទទួលបានចំណូលបន្ថែម)។ | រយៈពេលវិលជុំនៃការប្រមូលផលគឺ ៣១ ឆ្នាំ (ទទួលបានប្រាក់ចំណេញកម្រិតគោល)។ |
| Carbon crediting with no harvest emission liability ការផ្តល់ឥណទានកាបូនដោយគ្មានកាតព្វកិច្ចបញ្ចេញឧស្ម័នពេលប្រមូលផល |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុតដល់ម្ចាស់ចម្ការព្រៃឈើ និងលើកទឹកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងដល់ការដាំដុះព្រៃឈើថ្មីៗ។ | មិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិតនៃបរិស្ថានសង្គម ព្រោះវាមិនបានគិតពីបរិមាណកាបូនដែលភាយចេញវិញនៅពេលកាប់ដើមឈើ។ | រយៈពេលវិលជុំកើនឡើងដល់ ៣២-៣៤ ឆ្នាំ។ |
| Carbon crediting with partial emission liability ការផ្តល់ឥណទានកាបូនជាមួយនឹងកាតព្វកិច្ចបញ្ចេញឧស្ម័នមួយផ្នែក |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ដោយគិតកាតព្វកិច្ចតែលើឈើដែលឆាប់ពុកផុយ (ដូចជាក្រដាស ឬអុស) និងលើកលែងចំពោះឈើដែលរក្សាកាបូនបានយូរ (ឈើសំណង់)។ | មានភាពស្មុគស្មាញខ្លាំងក្នុងការតាមដាន និងវាយតម្លៃថាឈើដែលកាប់ហើយត្រូវបានយកទៅកែច្នៃជាអ្វីខ្លះ។ | រយៈពេលវិលជុំកើនឡើងដល់ ៣២-៣៨ ឆ្នាំ ហើយស្របគ្នានឹងចំណុចប្រសើរបំផុតសម្រាប់សង្គម (Social Optimum)។ |
| Carbon crediting with full harvest emission liability ការផ្តល់ឥណទានកាបូនជាមួយនឹងកាតព្វកិច្ចបញ្ចេញឧស្ម័នពេញលេញ |
ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីការភាយឧស្ម័នកាបូនទាំងអស់នៅពេលប្រមូលផល ដែលជំរុញឱ្យម្ចាស់ព្រៃឈើពន្យារពេលកាប់កាន់តែយូរ។ | បន្ទុកចំណាយនៅពេលប្រមូលផលមានទំហំធំ ដែលអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ឈើនៅលើទីផ្សារ។ | រយៈពេលវិលជុំកើនឡើងពី ៣៤ ទៅលើសពី ៤០ ឆ្នាំ ហើយតម្លៃព្រៃឈើកើនពី ៥.៤៧៣ ដល់ ៥.៩៤០ ដុល្លារ/ហិកតា (ក្នុងតម្លៃកាបូន ១០ដុល្លារ/តោន)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការប្រើប្រាស់កម្មវិធីក្លែងធ្វើ (Simulation software) និងទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីការលូតលាស់របស់ព្រៃឈើ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យដើមស្រល់ (Pinus radiata) និងតម្លៃទីផ្សារពីប្រទេសអូស្ត្រាលី ដែលមានអត្រាលូតលាស់ និងបរិមាណកាបូនខុសគ្នាស្រឡះពីពូជឈើនៅតំបន់ត្រូពិច។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនេះដោយផ្ទាល់នឹងមិនមានភាពសុក្រឹតនោះទេ ព្រោះកម្ពុជាមានពូជឈើដូចជា ម៉ៃសាក់ ដើមអាកាស្យា ឬដើមប្រេងខ្យល់ ដែលទាមទារប៉ារ៉ាម៉ែត្រលូតលាស់ថ្មី។
ទោះបីជាទិន្នន័យមានភាពខុសគ្នាក្តី តែក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តី (Faustmann Model) នៃឯកសារនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយកាបូននៅកម្ពុជា។
ការបន្សាំគំរូសេដ្ឋកិច្ចនេះទៅនឹងទិន្នន័យព្រៃឈើក្នុងស្រុក នឹងក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលមួយក្នុងការទាក់ទាញការវិនិយោគឯកជនមកក្នុងវិស័យរុក្ខាប្រមាញ់ប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon sequestration | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតពីបរិយាកាសតាមរយៈរស្មីសំយោគ ហើយស្តុកទុកវាក្នុងទម្រង់ជាជីវម៉ាស (ដើម ស្លឹក ឫស) ដែលជួយកាត់បន្ថយការឡើងកម្តៅផែនដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដែលស្រូបយកធូលី (កាបូន) ពីខ្យល់យកមកលាក់ទុកក្នុងធុងកាកសំណល់ (ដើមឈើ)។ |
| Faustmann model | រូបមន្តសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់គណនាតម្លៃបច្ចុប្បន្ននៃព្រៃឈើ ដោយផ្អែកលើប្រាក់ចំណូលនិងចំណាយពីការដាំដុះនិងកាប់ឈើវិលជុំជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់អានន្ត ដើម្បីរកពេលវេលាដែលចំណេញបំផុតក្នុងការកាប់ប្រមូលផល។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខដែលប្រាប់កសិករថា គួរកាប់ដើមឈើលក់នៅឆ្នាំណាទើបទទួលបានប្រាក់ចំណេញសរុបខ្ពស់បំផុតក្នុងរយៈពេលវែង។ |
| Optimal crop rotation | រយៈពេលដ៏ល្អឥតខ្ចោះចន្លោះពីការដាំកូនឈើរហូតដល់ការប្រមូលផល ដែលផ្តល់នូវប្រាក់ចំណេញសរុប (បូកបញ្ចូលទាំងតម្លៃឈើនិងចំណូលពីឥណទានកាបូន) ខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជារយៈពេលចម្អិននំប៉័ងក្នុងឡ បើយកចេញលឿនពេកនំមិនទាន់ឆ្អិនល្អ (ខាតទិន្នផល) បើទុកយូរពេកនំខ្លោច (ខាតពេលនិងការប្រាក់)។ |
| Emission liability | កាតព្វកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុ ឬការផាកពិន័យដែលម្ចាស់ព្រៃឈើត្រូវសងត្រឡប់ទៅវិញ នៅពេលដែលពួកគេកាប់ឈើ ដែលសកម្មភាពនោះធ្វើឱ្យកាបូនដែលបានស្តុកទុកភាយត្រឡប់ទៅក្នុងបរិយាកាសវិញ។ | ដូចជាការខ្ចីលុយធនាគារមកទុកក្នុងផ្ទះ (កាបូនស្តុកក្នុងឈើ) ហើយនៅពេលអ្នកយកលុយនោះទៅចាយ (កាប់ឈើ) អ្នកត្រូវតែសងលុយនោះទៅធនាគារវិញ។ |
| Rate of time preference | ការវាយតម្លៃថាតើមនុស្សផ្តល់តម្លៃលើការទទួលបានផលប្រយោជន៍នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ខ្ពស់ជាងការរង់ចាំទទួលបានផលប្រយោជន៍នោះនៅពេលអនាគតកម្រិតណា។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ វាសំដៅលើអត្រាការប្រាក់ឯកជនធៀបនឹងអត្រាការប្រាក់សង្គម។ | ដូចជាការជ្រើសរើសរវាងការញ៉ាំស្ករគ្រាប់ ១ គ្រាប់នៅថ្ងៃនេះ ឬរង់ចាំញ៉ាំ ២ គ្រាប់នៅសប្តាហ៍ក្រោយ។ |
| Present value | ការគណនាតម្លៃនៃលុយដែលនឹងទទួលបាននៅពេលអនាគត ឱ្យមកជាតម្លៃប្រាក់នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយកាត់កងនូវអត្រាការប្រាក់ (Discounting) ដើម្បីធានាថាការសម្រេចចិត្តវិនិយោគមានភាពត្រឹមត្រូវ។ | លុយ ១០០ ដុល្លារនៅ ១០ ឆ្នាំទៀត មិនមានតម្លៃស្មើនឹង ១០០ ដុល្លារនៅថ្ងៃនេះទេ ព្រោះលុយថ្ងៃនេះអាចយកទៅផ្ញើធនាគារយកការប្រាក់បាន។ |
| Biomass | ទម្ងន់សរុបនៃសារពាង្គកាយមានជីវិត (ដូចជារុក្ខជាតិ ឬឈើ) នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ នៅក្នុងវិស័យព្រៃឈើ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីប៉ាន់ស្មានបរិមាណកាបូនដែលបានស្តុកទុក ព្រោះកាបូនមានប្រហែល ៥០% នៃទម្ងន់ស្ងួតរបស់ជីវម៉ាស។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃសាច់ ឆ្អឹង និងសរីរាង្គទាំងអស់របស់សត្វមួយក្បាល ដើម្បីដឹងថាវាធំធាត់ប៉ុនណា។ |
| Tradeable emission permits | វិញ្ញាបនបត្រ ឬប័ណ្ណអនុញ្ញាតដែលរដ្ឋាភិបាលចេញឱ្យក្រុមហ៊ុន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងបរិមាណជាក់លាក់ណាមួយ ហើយប័ណ្ណទាំងនេះអាចយកទៅទិញលក់បាននៅលើទីផ្សារកាបូន។ | ដូចជាសំបុត្រអនុញ្ញាតឱ្យចោលសម្រាម បើអ្នកចោលសម្រាមតិច អ្នកអាចយកសំបុត្រដែលសល់ទៅលក់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវការចោលសម្រាមច្រើនជាងការកំណត់។ |
| Clearfelling | វិធីសាស្ត្រនៃការប្រមូលផលព្រៃឈើ ដែលដើមឈើទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់កំណត់មួយត្រូវបានកាប់រំលំក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីរៀបចំដីសម្រាប់ដាំដំណាំវិលជុំជាថ្មីម្តងទៀត។ | ដូចជាការកោរសក់ទំពែក ដើម្បីរង់ចាំឱ្យសក់ថ្មីដុះមកស្មើគ្នាវិញក្នុងពេលតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
