បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយតម្រូវការក្នុងការវាយតម្លៃនិរន្តរភាពបរិស្ថាននៃការផលិតកាហ្វេ តាមរយៈការគណនាកម្រិតកាបូន និងវដ្ត CO2 នៅក្នុងកសិរុក្ខកម្ម និងកសិឧស្សាហកម្មកាហ្វេ Gayo Arabica នៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគិតគូរពីវដ្តជីវិត (Life Cycle Thinking) និងការវិភាគពីចម្ងាយ ដើម្បីបង្កើតការគណនាការបញ្ចេញកាបូនសមមូលក្នុងមួយហិកតានៃចម្ការកាហ្វេ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Agroforestry System & LCT Calculation ការគណនា Life Cycle Thinking លើប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្ម |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការស្រូបយកកាបូនតាមរយៈរុក្ខជាតិផ្តល់ម្លប់ និងរក្សាបាននូវជីវចម្រុះ។ ផ្តល់នូវតុល្យភាពកាបូនវិជ្ជមាន (Carbon Positive) សម្រាប់កសិដ្ឋាន។ | ទាមទារការគ្រប់គ្រងស្មុគស្មាញលើប្រភេទដើមឈើចម្រុះ ហើយអាចមានទិន្នផលទាបជាងប្រព័ន្ធដាំដុះបែបប្រពលវប្បកម្ម (Intensive farming)។ | សម្រេចបានកម្រិតកាបូនសុទ្ធ (Net CO2) 162.75 × 10–2 t CO2 e ha-1 ដោយសារការស្រូបយកកាបូនធំជាងការបញ្ចេញ។ |
| Conventional / Monoculture Production ប្រព័ន្ធដាំដុះឯកវប្បកម្ម ឬបែបអនុសញ្ញា |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង ប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រ និងផ្តល់ទិន្នផលកាហ្វេខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | មានអត្រាបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ខ្ពស់ ដោយសារការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងគ្មានដើមឈើជួយស្រូបយកកាបូនត្រលប់មកវិញ។ | មានការបញ្ចេញកាបូនខ្ពស់ជាង ឧទាហរណ៍ប្រទេសកូស្តារីកាមាន 1.93 kg CO2-e និងកេនយ៉ាមាន 4 kg CO2-e ក្នុងមួយគីឡូក្រាមកាហ្វេ។ |
| Waste-to-Energy (Biogas & Bio-briquette) ការបំប្លែងកាកសំណល់ទៅជាថាមពល (ជីវឧស្ម័ន និងដុំធ្យូង) |
កាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាបូនដោយផ្ទាល់ពីកាកសំណល់ ផ្តល់ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានទឹកនិងដី។ | ទាមទារទុនវិនិយោគដំបូងក្នុងការសាងសង់ឡជីវឧស្ម័ន ហើយជីវឧស្ម័នពិបាកក្នុងការដឹកជញ្ជូនបើធៀបនឹងដុំធ្យូងជីវសាស្រ្ត។ | ជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2 បានចំនួន 3.10 × 10–2 t CO2 e ha–1 ពីចម្ការកាហ្វេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រគណនាកម្រិតកាបូន (Life Cycle Assessment) និងការវិភាគពីចម្ងាយ ទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យជាក់លាក់ពីកសិដ្ឋាន និងឧបករណ៍បច្ចេកទេសជំនួយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតលើចម្ការកាហ្វេ Gayo Arabica ក្នុងខេត្ត Aceh ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយយកគំរូកសិករតែ 41 នាក់ និងដីទំហំ 46.1 ហិកតា។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ដី និងប្រភេទរុក្ខជាតិផ្តល់ម្លប់ (L. leucocephala) អាចខុសពីតំបន់ផ្សេង វាជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមតំបន់ដាំដុះរបស់ខ្លួន មុននឹងប្រើប្រាស់មេគុណវាយតម្លៃទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រគណនាតារាងតុល្យការកាបូននេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ពិសេសក្នុងការជំរុញកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងការចូលរួមក្នុងទីផ្សារឥណទានកាបូន។
ការរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្ម និងការវាស់វែងកាបូននេះ មិនត្រឹមតែជួយការពារបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយបង្កើនតម្លៃបន្ថែម (Value Added) ដល់ផលិតផលកសិកម្មកម្ពុជានៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon Footprint | ការវាស់វែងបរិមាណសរុបនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (ជាពិសេសកាបូនឌីអុកស៊ីត) ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាសដោយសារសកម្មភាពរបស់មនុស្ស ស្ថាប័ន ឬផលិតផលណាមួយពេញមួយវដ្តជីវិតរបស់វា។ ក្នុងការសិក្សានេះ គឺផ្តោតលើការផលិតកាហ្វេ។ | ដូចជាការបន្សល់ស្នាមជើងនៅលើដីសើម ដែលបង្ហាញពីទំហំនៃផលប៉ះពាល់របស់យើងទៅលើបរិស្ថានផែនដី។ |
| Agroforestry | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលរួមបញ្ចូលការដាំដុះដំណាំកសិកម្ម (ដូចជាកាហ្វេ) ជាមួយការដាំដើមឈើធំៗ ដើម្បីផ្តល់ម្លប់ រក្សាសំណើមដី ការពារការហូរច្រោះ និងជួយស្រូបយកកាបូនពីបរិយាកាស។ | ដូចជាការរៀបចំសួនច្បារដែលមានទាំងដើមឈើហូបផ្លែ និងរុក្ខជាតិបន្លែដាំលាយឡំគ្នា ដើម្បីឱ្យពួកវាជួយគាំទ្រការពារគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
| Carbon Sequestration | ដំណើរការធម្មជាតិឬសិប្បនិម្មិតក្នុងការចាប់យក និងរក្សាទុកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ពីបរិយាកាសចូលទៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដី ឬមហាសមុទ្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយការកើនឡើងកម្តៅផែនដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដែលស្រូបយកធូលី (ឧស្ម័នពុល) ពីក្នុងខ្យល់យកមករក្សាទុកក្នុងថង់មួយកុំឱ្យហើររាយប៉ាយ។ |
| Life cycle thinking (LCT) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយ ដោយគិតគូរតាំងពីដំណាក់កាលយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការដឹកជញ្ជូន ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោលឬកែច្នៃឡើងវិញនៅចុងបញ្ចប់។ | ដូចជាការតាមដានខ្សែជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ តាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ ដើម្បីដឹងពីប្រវត្តិសុខភាពសរុបរបស់គាត់។ |
| CO2 e | ខ្នាតរង្វាស់ស្តង់ដារ (Carbon Dioxide Equivalent) ដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា មេតាន អុកស៊ីតនីត្រូសែន) ដោយបំប្លែងឥទ្ធិពលនៃការកើនកម្តៅផែនដីរបស់ពួកវាឱ្យទៅជាបរិមាណសមមូលនឹងឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2)។ | ដូចជាការបំប្លែងរូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗគ្នា (លុយរៀល លុយបាត លុយដុង) ឱ្យទៅជារូបិយប័ណ្ណរួមមួយ (ដុល្លារ) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបតម្លៃ។ |
| Net CO2 | តុល្យភាពចុងក្រោយនៃបរិមាណកាបូន ដោយគណនាយកបរិមាណកាបូនដែលបានស្រូបទុក (Sequestration) ដកនឹងបរិមាណកាបូនដែលបានបញ្ចេញ (Emissions) ព្រមទាំងបូកបញ្ចូលការកាត់បន្ថយ (Reduction) ពីការប្រើប្រាស់ថាមពលកែច្នៃ។ បើលទ្ធផលវិជ្ជមាន មានន័យថាការស្រូបមានច្រើនជាងការបញ្ចេញ។ | ដូចជាប្រាក់សន្សំសុទ្ធប្រចាំខែ ដែលស្មើនឹងចំណូល (ការស្រូបកាបូន) ដកចំណាយ (ការបញ្ចេញកាបូន) ចេញ។ |
| Biogas digester | ប្រព័ន្ធបច្ចេកទេសដែលប្រើប្រាស់បាក់តេរីដើម្បីបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាសំបកកាហ្វេ លាមកសត្វ) នៅក្នុងបរិយាកាសគ្មានអុកស៊ីហ្សែន ដើម្បីបង្កើតជាឧស្ម័នដែលអាចឆេះបានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាថាមពល និងបង្កើតជាជីសរីរាង្គ។ | ដូចជាក្រពះរបស់សត្វគោ ដែលរំលាយស្មៅក្នុងទីងងឹត ហើយបញ្ចេញជាឧស្ម័នដែលអាចឆេះបាន និងកាកសំណល់ដែលអាចយកទៅធ្វើជីបាន។ |
| Biomass | ម៉ាសសរុបនៃសារពាង្គកាយរស់នៅ ឬវត្ថុធាតុសរីរាង្គដែលបានមកពីរុក្ខជាតិនិងសត្វ នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេសំដៅលើបរិមាណស្លឹក មែក ដើម និងគល់កាហ្វេ ដែលជាឃ្លាំងផ្ទុកកាបូន។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃវត្ថុធ្វើពីឈើទាំងអស់នៅក្នុងផ្ទះមួយ ដើម្បីដឹងថាវាមានផ្ទុកសាច់ឈើប៉ុន្មានកម្រិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
