បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីបញ្ហាប្រឈមនៃការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធឧស្សាហកម្មសកលពី 'សកលភាវូបនីយកម្មលឿន' ទៅជា 'សកលភាវូបនីយកម្មយឺត' (Slow Globalization) ដែលបង្កឱ្យមានហានិភ័យដល់សន្តិសុខខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់របស់ប្រទេសចិន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងនិន្នាការនៃបដិវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីវាយតម្លៃរចនាសម្ព័ន្ធពាណិជ្ជកម្ម និងស្នើឡើងនូវយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hyper-globalization (Cost-driven Offshoring) សកលភាវូបនីយកម្មលឿន (ការផ្លាស់ទីតាំងផលិតកម្មដោយផ្អែកលើថ្លៃដើម) |
ជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈការបែងចែកធនធានសកលនៅកន្លែងដែលមានកម្លាំងពលកម្មថោក។ | ងាយរងគ្រោះដោយសារហានិភ័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ វិបត្តិនានា (ដូចជាកូវីដ-១៩) និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់របស់ប្រទេសដើម។ | ធ្លាប់ទទួលបានកំណើនពាណិជ្ជកម្មខ្ពស់ខ្លាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៦ ដល់ ២០០៨ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នកំពុងថយចុះ។ |
| Regionalized and Localized Supply Chains ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់តំបន់ភាវូបនីយកម្ម និងមូលដ្ឋានភាវូបនីយកម្ម |
បង្កើនសន្តិសុខ និងភាពធន់នៃខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលអាចទប់ទល់នឹងហានិភ័យខាងក្រៅ ឬការរអាក់រអួលនានាបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ | អាចធ្វើឱ្យថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មកើនឡើង ដោយសារការបោះបង់អត្ថប្រយោជន៍នៃកម្លាំងពលកម្មថោកនៅក្រៅប្រទេស។ | ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលផ្គត់ផ្គង់ 'ត្រីភាគី' (អាស៊ី អាមេរិកខាងជើង អឺរ៉ុប) កំពុងលេចចេញជារូបរាងយ៉ាងច្បាស់ជារចនាសម្ព័ន្ធសកលថ្មី។ |
| Digital and Intelligent Manufacturing ការផលិតបែបឌីជីថល និងវៃឆ្លាត |
បង្កើនតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ យកឈ្នះលើបញ្ហាខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម និងជំរុញការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទៅកម្រិតខ្ពស់។ | ទាមទារការវិនិយោគដើមទុនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់លើការស្រាវជ្រាវ (R&D) និងបច្ចេកវិទ្យាស្នូល ហើយអាចពង្រីកគម្លាតឌីជីថលរវាងប្រទេសមាននិងក្រ។ | នៅឆ្នាំ ២០២១ ទំហំសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលរបស់ប្រទេសធំៗចំនួន ៤៧ ឈានដល់ ៣៨.២% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកា ឬធនធានកុំព្យូទ័រជាក់លាក់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់លើការវិនិយោគធនធានម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចជាតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរ។
ឯកសារនេះធ្វើការវិភាគផ្អែកលើទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (ដូចជាធនាគារពិភពលោក) និងផ្តោតជាចម្បងលើទស្សនវិស័យ ក៏ដូចជាផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ប្រទេសចិនក្នងការប្រកួតប្រជែងជាមួយមហាអំណាចផ្សេងទៀត។ ការផ្តោតលើការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាចនេះ អាចមើលរំលងពីភាពងាយរងគ្រោះនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍តូចៗ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការយល់ដឹងពីការផ្លាស់ប្តូរនេះគឺសំខាន់ណាស់ ដើម្បីចាប់យកឱកាសពីការផ្លាស់ទីតាំងរោងចក្រ និងចៀសវាងការធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិនៃការបែងចែកប្លុកសេដ្ឋកិច្ច។
ទោះបីជាឯកសារនេះផ្តោតលើមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែយុទ្ធសាស្ត្រនៃការចាប់យកខ្សែសង្វាក់តម្លៃតំបន់ និងការធ្វើបរិវត្តកម្មឌីជីថល/បៃតង គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម កម្ពុជាត្រូវផ្លាស់ប្តូរពីការរង់ចាំទទួលយកត្រឹមតែឧស្សាហកម្មអតិពលកម្មតម្លៃថោក ទៅជាការរៀបចំខ្លួនតាមរយៈការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញ និងការអភិវឌ្ឍបៃតង ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីសណ្តាប់ធ្នាប់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកលថ្មីនេះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Slowbalisation | និន្នាការដែលល្បឿននៃសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មសកលមានការថយចុះ ឬនៅទ្រឹង ដោយសារហានិភ័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការងាកទៅរកការផលិតក្នុងតំបន់ឬក្នុងស្រុកវិញ បន្ទាប់ពីរយៈពេលនៃ 'សកលភាវូបនីយកម្មលឿន' (Hyper-globalization)។ | ដូចជារថយន្តដែលធ្លាប់តែបើកលឿនខ្លាំងលើផ្លូវហាយវេ ឥឡូវត្រូវបន្ថយល្បឿនដោយសារមានឧបសគ្គនិងផ្លូវរដិបរដុបនៅខាងមុខ។ |
| Global Value Chain (GVC) | បណ្តាញនៃសកម្មភាពផលិតកម្មដែលបែកចែកពាសពេញពិភពលោក ចាប់តាំងពីការរចនា ការទិញវត្ថុធាតុដើម ការផលិតដំឡើង រហូតដល់ការលក់ ដោយប្រទេសនីមួយៗចូលរួមក្នុងដំណាក់កាលណាមួយដែលខ្លួនមានអត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែង។ | ដូចជាការដុតនំមួយដែលម្សៅទិញពីប្រទេសមួយ ស្ករទិញពីប្រទេសមួយទៀត ហើយការដុតនំធ្វើនៅប្រទេសមួយផ្សេងទៀត ដើម្បីទទួលបាននំដែលមានតម្លៃថោកនិងគុណភាពល្អបំផុត។ |
| Petty-Clark Theorem | ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលពន្យល់ថា នៅពេលសេដ្ឋកិច្ចមួយកាន់តែរីកចម្រើន និងប្រាក់ចំណូលកើនឡើង កម្លាំងពលកម្មនិងទុននឹងផ្លាស់ប្តូរជាបន្តបន្ទាប់ពីវិស័យកសិកម្ម (ទី១) ទៅវិស័យឧស្សាហកម្ម (ទី២) និងទីបំផុតទៅវិស័យសេវាកម្ម (ទី៣)។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលពីក្មេងធ្លាប់តែធ្វើស្រែចម្ការ ពេលរៀនបានខ្ពស់ក៏ប្តូរទៅធ្វើការរោងចក្រ ហើយចុងក្រោយពេលមានទុនក៏បើកក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាកម្មខ្លួនឯង។ |
| Smile Curve | គំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញថា ក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្ម តម្លៃបន្ថែមនិងប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុតគឺនៅចុងសងខាង (ការស្រាវជ្រាវ/រចនា និង ការធ្វើទីផ្សារ/សេវាកម្ម) ខណៈដំណាក់កាលកណ្តាល (ការផលិតនិងដំឡើង) ទទួលបានតម្លៃបន្ថែមទាបបំផុត។ | ដូចជារាងស្នាមញញឹម ដែលអ្នកគូរប្លង់ផ្ទះ (ខាងឆ្វេង) និងអ្នកគួចសារលក់ផ្ទះ (ខាងស្តាំ) រកលុយបានច្រើនជាងកម្មករសំណង់ដែលជាអ្នកសង់ផ្ទះផ្ទាល់ (ចំណុចកណ្តាលទាបបំផុត)។ |
| Digital Divide | គម្លាតនៃឱកាស និងសមត្ថភាពក្នុងការទទួលបាន ឬប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាននិងឌីជីថល រវាងប្រទេសអ្នកមាននិងអ្នកក្រ ឬរវាងក្រុមមនុស្សផ្សេងៗ ដែលធ្វើឱ្យវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងប្រាក់ចំណូលកាន់តែមានទំហំធំ។ | ដូចជាការប្រណាំងដែលអ្នកខ្លះមានកង់ម៉ូតូប្រើម៉ាស៊ីនទំនើប ខណៈអ្នកខ្លះទៀតត្រូវដើរដោយជើងទទេ ធ្វើឱ្យអ្នកមានម៉ាស៊ីនទៅដល់គោលដៅមុននិងចំណេញជានិច្ច។ |
| Chokehold Technology | បច្ចេកវិទ្យាស្នូល ឬគ្រឿងបន្លាស់សំខាន់ៗបំផុត (ដូចជាបន្ទះឈីប) ដែលប្រទេសមួយមិនអាចផលិតបានខ្លួនឯង ហើយត្រូវពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការនាំចូលពីបរទេស ដែលអាចបង្កហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខជាតិប្រសិនបើគេបញ្ឈប់ការផ្គត់ផ្គង់។ | ដូចជាអ្នកហែលទឹកទឹកជ្រៅដែលត្រូវពឹងដង្ហើមអុកស៊ីសែនពីបំពង់របស់អ្នកដទៃ ប្រសិនបើគេបិទវ៉ានអុកស៊ីសែន នោះខ្លួននឹងត្រូវថប់ដង្ហើមស្លាប់ភ្លាមៗ។ |
| Sunk Cost | ការចំណាយលើការវិនិយោគទុន (ដូចជាការកសាងរោងចក្រ ទិញគ្រឿងចក្រ) ដែលបានចំណាយរួចហើយ ហើយមិនអាចទាមទារយកមកវិញបានទេ ទោះបីជាក្រុមហ៊ុនចង់ផ្លាស់ប្តូរទីតាំងផលិតកម្មទៅប្រទេសផ្សេងក៏ដោយ ដែលកត្តានេះធ្វើឱ្យខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពិបាកផ្លាស់ប្តូរលឿន។ | ដូចជាលុយដែលយើងបានទិញសំបុត្រចូលមើលកុនរួចហើយ ទោះបីជាចូលមើលទៅរឿងមិនល្អមើល ក៏យើងមិនអាចយកសំបុត្រនោះទៅដូរយកលុយមកវិញបានដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
