បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីកត្តាទីតាំងវិនិយោគនានាដែលជះឥទ្ធិពលដល់លំហូរទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ចូលទៅកាន់តំបន់ភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតំបន់ (RCEP)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ពីឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ ២០១៦ នៃប្រទេសទាំង ១៦ ក្នុង RCEP ដោយប្រើប្រាស់គំរូសេដ្ឋកិច្ច (Econometric Model) ដើម្បីធ្វើការវិភាគ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pooled OLS (Ordinary Least Squares) គំរូវិភាគតំរែតំរង់ការេអប្បបរមាធម្មតា |
ងាយស្រួលយល់ និងងាយស្រួលក្នុងការគណនាប៉ាន់ស្មាន ជាពិសេសសម្រាប់ទិន្នន័យមូលដ្ឋាន។ | មិនបានពិចារណាលើលក្ខណៈពិសេសរៀងៗខ្លួនរបស់ប្រទេសនីមួយៗ (Unobserved heterogeneity) ដែលអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលលម្អៀង។ | ត្រូវបានទាត់ចោលបន្ទាប់ពីធ្វើតេស្ត Breusch and Pagan Lagrangian ដោយសារមានកំហុសឆ្គងច្រើនធៀបនឹងគំរូ REM។ |
| Random Effects Model (REM) គំរូផលប៉ះពាល់ចៃដន្យ |
អាចប៉ាន់ស្មានអថេរដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា និងមានប្រសិទ្ធភាពជាង OLS ប្រសិនបើគ្មានទំនាក់ទំនងរវាងកំហុសឆ្គងនិងអថេរឯករាជ្យ។ | សន្មតថាគ្មានទំនាក់ទំនងរវាងកំហុសឆ្គង (Error terms) និងអថេរឯករាជ្យ ដែលជារឿយៗមិនពិតជាក់ស្តែងក្នុងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច។ | ត្រូវបានទាត់ចោលបន្ទាប់ពីធ្វើតេស្ត Hausman Test (Prob>chi2 = 0.0000) ដោយគំរូ FEM ត្រូវបានចាត់ទុកថាល្អជាង។ |
| Fixed Effects Model Corrected (FEMCR) with Driscoll-Kraay គំរូផលប៉ះពាល់ថេរដែលបានកែតម្រូវកំហុសឆ្គង |
ដោះស្រាយបញ្ហាអថេរដែលមិនសង្កេតឃើញ (Unobserved effects) ព្រមទាំងកែតម្រូវបញ្ហា Heteroskedasticity, Autocorrelation និង Cross-sectional dependence បានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារទិន្នន័យបន្ទះ (Panel data) គ្រប់គ្រាន់ និងការធ្វើតេស្តកែតម្រូវរោគវិនិច្ឆ័យស្មុគស្មាញ។ | ជាគំរូដ៏ល្អបំផុត (R-squared = 0.90) ដែលបញ្ជាក់ថាកម្លាំងពលកម្ម (០.៦៥៣) និងប្រាក់ចំណូល (០.៥២៤) ជាកត្តាជំរុញ FDI ខ្លាំងជាងគេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតប្រទេស និងទាមទារកម្មវិធីស្ថិតិព្រមទាំងចំណេះដឹងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាស៊ីជម្រៅ។
ទិន្នន័យត្រូវបានប្រមូលពីប្រទេសចំនួន១៦ នៅក្នុងតំបន់ RCEP (២០០៣-២០១៦) ដែលរួមបញ្ចូលទាំងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់ (សិង្ហបុរី អូស្ត្រាលី) និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ (កម្ពុជា ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា)។ ការច្របាច់បញ្ចូលទិន្នន័យចម្រុះបែបនេះជួយឱ្យគំរូមានភាពទូទៅ ប៉ុន្តែវាអាចលាក់បាំងនូវទម្ងន់នៃបញ្ហាប្រឈមជាក់លាក់របស់ប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចតូចៗដូចជាកម្ពុជា ដែលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកម្រិតជំនាញនៅមានកម្រិត។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការតម្រង់ទិសគោលនយោបាយទាក់ទាញវិនិយោគបរទេស (FDI) ក្នុងក្របខណ្ឌ RCEP។
សរុបមក កម្ពុជាគួរតែងាកចេញពីយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញ FDI ដែលពឹងផ្អែកតែលើធនធានធម្មជាតិ ទៅជាការបង្កើនគុណភាពពលកម្ម និងការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្មឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foreign Direct Investment (FDI) | ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) គឺជាសកម្មភាពដែលក្រុមហ៊ុន ឬវិនិយោគិនពីប្រទេសមួយ បង្កើតអាជីវកម្ម សាងសង់រោងចក្រ ឬទិញយកចំណែកភាគហ៊ុនធំក្នុងការគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុននៅក្នុងប្រទេសមួយផ្សេងទៀត។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនជប៉ុនយកលុយមកសាងសង់រោងចក្រផលិតរថយន្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ |
| Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP) | កិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតំបន់ គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលរួមបញ្ចូលប្រទេសអាស៊ានទាំង១០ និងប្រទេសដៃគូចំនួន៥ទៀត (ចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់) ក្នុងគោលបំណងលុបបំបាត់របាំងពន្ធគយ និងសម្រួលដល់ការវិនិយោគ។ | ដូចជាក្លឹបពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំមួយដែលមានសមាជិក១៥ប្រទេស ដែលសមាជិកអាចលក់ទំនិញឱ្យគ្នាដោយមិនបាច់បង់ពន្ធនាំចូលនាំចេញច្រើន។ |
| Panel Data | ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data ឬ Longitudinal Data) គឺជាប្រភេទនៃទិន្នន័យស្ថិតិដែលប្រមូលផ្តុំព័ត៌មានពីអង្គភាពជាច្រើន (ដូចជាប្រទេសជាច្រើន ក្រុមហ៊ុនជាច្រើន) ដោយតាមដានអង្គភាពទាំងនោះឆ្លងកាត់រយៈពេលវេលាជាច្រើន (ជាឆ្នាំៗ ឬជាខែៗ) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាបញ្ជីតាមដានពិន្ទុរបស់សិស្សគ្រប់គ្នានៅក្នុងថ្នាក់ សម្រាប់រាល់ខែនីមួយៗពេញមួយឆ្នាំសិក្សា។ |
| OLI Model | គំរូ OLI (Ownership, Location, Internalization) ដែលបង្កើតដោយ Dunning គឺជាទ្រឹស្តីពន្យល់ពីមូលហេតុដែលក្រុមហ៊ុនពហុជាតិសម្រេចចិត្តទៅវិនិយោគនៅបរទេស។ វាផ្អែកលើចំណុច៣ គឺ៖ អត្ថប្រយោជន៍នៃកម្មសិទ្ធិ (មានបច្ចេកវិទ្យាផ្តាច់មុខ) ទីតាំងប្រទេសគោលដៅ (មានកម្លាំងពលកម្មថោកឬធនធាន) និងការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ខ្លួន (ការពារការលួចចម្លង)។ | ដូចជាចុងភៅល្បីម្នាក់ (Ownership) សម្រេចចិត្តបើកហាងនៅតំបន់ទេសចរណ៍ (Location) ហើយគ្រប់គ្រងចម្អិនដោយខ្លួនឯងដើម្បីរក្សារូបមន្តសម្ងាត់ ជាជាងលក់សិទ្ធិឱ្យគេ (Internalization)។ |
| Fixed Effects Model (FEM) | គំរូផលប៉ះពាល់ថេរ គឺជាវិធីសាស្ត្រក្នុងសេដ្ឋកិច្ចមាត្រសម្រាប់វិភាគ Panel Data។ វាជួយកាត់ចេញនូវកត្តាលក្ខណៈពិសេសរៀងៗខ្លួនរបស់ប្រទេសនីមួយៗ (ដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ដូចជាវប្បធម៌ ឬទីតាំងភូមិសាស្ត្រ) ដើម្បីឱ្យការគណនាឥទ្ធិពលនៃអថេរផ្សេងៗ (ដូចជាកម្រិតពន្ធ) មានភាពសុក្រឹតជាងមុន។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើថ្នាំសម្រកទម្ងន់ពិតជាមានប្រសិទ្ធភាពឬអត់ ដោយកាត់ចេញនូវឥទ្ធិពលនៃហ្សែនពីកំណើតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ |
| Hausman Test | ការធ្វើតេស្ត Hausman គឺជាការសាកល្បងខាងស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃ និងជ្រើសរើសថាតើគួរប្រើគំរូ Fixed Effects Model (FEM) ឬ Random Effects Model (REM) ទើបស័ក្តិសមជាមួយទិន្នន័យ ដោយពិនិត្យមើលថាតើកំហុសឆ្គងមានទំនាក់ទំនងរំខានដល់អថេរពន្យល់ដែរឬទេ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនវិភាគដើម្បីប្រាប់អ្នកថា តើអ្នកគួរពាក់វ៉ែនតាអានសៀវភៅ (FEM) ឬវ៉ែនតាធម្មតា (REM) ទើបជាជម្រើសល្អបំផុតសម្រាប់ភ្នែកអ្នក។ |
| Heteroskedasticity | បម្រែបម្រួលកំហុសឆ្គងមិនថេរ (Heteroskedasticity) គឺជាស្ថានភាពនៅក្នុងស្ថិតិដែលទំហំនៃកំហុសឆ្គង (Error term variance) មិនមានកម្រិតថេរ នៅពេលដែលទិន្នន័យនៃអថេរឯករាជ្យប្រែប្រួលធំទៅៗ។ បញ្ហានេះធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃគំរូមិនអាចទុកចិត្តបានទាំងស្រុង ប្រសិនបើមិនមានការកែតម្រូវ។ | ដូចជាការបាញ់ព្រួញ ដែលពេលផ្ទាំងស៊ីបនៅជិត អ្នកបាញ់បានកៀកៗគ្នា ប៉ុន្តែពេលផ្ទាំងស៊ីបកាន់តែឆ្ងាយ ព្រួញចាប់ផ្តើមរាយប៉ាយខុសគោលដៅកាន់តែខ្លាំង។ |
| Driscoll-Kraay standard errors | វាជាបច្ចេកទេសកែតម្រូវផ្នែកស្ថិតិដ៏មានឥទ្ធិពលនៅក្នុងគំរូ Panel Data ដើម្បីគណនាកំហុសស្តង់ដារឡើងវិញ នៅពេលដែលទិន្នន័យមានបញ្ហា Heteroskedasticity, ទំនាក់ទំនងគ្នាតាមពេលវេលា (Autocorrelation) និងឥទ្ធិពលឆ្លងប្រទេស (Cross-sectional dependence) ដើម្បីឱ្យលទ្ធផលចុងក្រោយត្រឹមត្រូវអាចយកជាការបាន។ | ដូចជាការបំពាក់ប្រព័ន្ធទប់លំនឹង (Stabilizer) ដ៏ទំនើបនៅលើកាមេរ៉ា ដើម្បីធានាថារូបភាពថតមកនៅតែច្បាស់ល្អ ទោះបីជាអ្នកថតកំពុងដើររលាក់យ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
