បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមនៃដំណើរការឧស្សាហូបនីយកម្មរបស់វៀតណាម ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងពេកលើការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) និងប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការធ្លាក់ចុះឧស្សាហកម្មមុនកាលកំណត់ ខណៈពេលដែលសមត្ថភាពសហគ្រាសក្នុងស្រុកនៅមានកម្រិតទាប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ការប្រៀបធៀបជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការស្រាវជ្រាវកម្រិតគោលនយោបាយ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃឧស្សាហូបនីយកម្មរបស់វៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 100% Foreign-Owned FDI Model ម៉ូដែលទាក់ទាញការវិនិយោគបរទេស ១០០% (FDI) |
ជួយបង្កើនការនាំចេញយ៉ាងឆាប់រហ័ស បង្កើតការងារភ្លាមៗ និងជួយធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅក្នុងខ្សែច្រវាក់តម្លៃសកលបានលឿន។ | មិនសូវមានការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា ទំនាក់ទំនងខ្សោយជាមួយក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក និងប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់នៃការធ្លាក់ចុះឧស្សាហកម្មមុនកាលកំណត់។ | គ្រប់គ្រងប្រហែល ៨០% នៃគម្រោង FDI សរុប ប៉ុន្តែបានបង្កើតជាទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចពីរជាន់ដែលដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ |
| Domestic Capital & Joint Venture Model ម៉ូដែលអភិវឌ្ឍមូលធនក្នុងស្រុក និងការបណ្តាក់ទុនរួមគ្នា (Joint Venture) |
មានការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ មានទំនាក់ទំនងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់រឹងមាំ និងជួយដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចយូរអង្វែងប្រកបដោយចីរភាព។ | ទាមទារការគ្រប់គ្រងរដ្ឋខ្លាំង ធនធានមនុស្សដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការកសាងសមត្ថភាពសហគ្រាសក្នុងស្រុក។ | ជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលត្រូវបានអ្នកនិពន្ធណែនាំដើម្បីជៀសវាងអន្ទាក់ចំណូលមធ្យមកម្រិតទាប។ |
| Import Substitution of Intermediate Goods ការជំនួសការនាំចូលនូវទំនិញពាក់កណ្តាលសម្រេច (Intermediate Goods) |
ធ្វើឱ្យឧស្សាហូបនីយកម្មកាន់តែស៊ីជម្រៅ (Deepening) និងរក្សាតម្លៃបន្ថែមនៅក្នុងស្រុក ក៏ដូចជាបង្កើតការងារបន្ថែម។ | ពិបាកប្រកួតប្រជែងតម្លៃនៅដំណាក់កាលដំបូង និងទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគខ្លាំងលើឧស្សាហកម្មគាំទ្រ (Supporting Industries)។ | ដោះស្រាយបញ្ហាឱនភាពពាណិជ្ជកម្មលើទំនិញដូចជា វាយនភណ្ឌ និងគ្រឿងបន្លាស់អេឡិចត្រូនិក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគោលនយោបាយឧស្សាហកម្មដែលបានស្នើឡើង ទាមទារការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើមូលធនមនុស្ស និងការកែទម្រង់ស្ថាប័ន។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចម៉ាក្រូរបស់វៀតណាម (ចន្លោះឆ្នាំ១៩៩០-២០១៥) និងប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ី ដូចជា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងអាស៊ានដទៃទៀត។ ទោះបីជាវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទវៀតណាមក៏ដោយ ក៏ថាមវន្តនៃការពឹងផ្អែកលើ FDI និងការធ្លាក់ចុះឧស្សាហកម្មមុនកាលកំណត់ (Premature Deindustrialization) មានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានអំណោយផលប្រជាសាស្ត្រ (Demographic Dividend) និងមានការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការវិនិយោគបរទេសស្រដៀងគ្នា។
មេរៀនពីដំណើរការឧស្សាហូបនីយកម្មរបស់វៀតណាមមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំង និងបម្រើជាការព្រមានដ៏សំខាន់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជា។
តាមរយៈការផ្តល់អាទិភាពដល់កំណើនសហគ្រាសក្នុងស្រុក និងការជ្រើសរើស FDI ប្រកបដោយភាពឆ្លាតវៃ កម្ពុជាអាចកសាងសេដ្ឋកិច្ចដែលធន់ជាងមុន និងជៀសផុតពីការធ្លាក់ចុះឧស្សាហកម្មមុនកាលកំណត់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Premature deindustrialization | គឺជាបាតុភូតសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរពីវិស័យឧស្សាហកម្មទៅកាន់វិស័យសេវាកម្ម មុនពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេឈានដល់កម្រិតចំណូលខ្ពស់។ នេះធ្វើឱ្យប្រទេសនោះខកខានឱកាសក្នុងការបង្កើតការងារ និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពីវិស័យផលិតកម្ម។ | ដូចជាក្មេងម្នាក់ដែលឈប់រៀនដើម្បីទៅធ្វើការងារក្រៅម៉ោងតាំងពីមិនទាន់រៀនចប់វិទ្យាល័យ ដែលធ្វើឱ្យគេបាត់បង់ឱកាសទទួលបានការងារល្អមានប្រាក់ខែខ្ពស់នៅថ្ងៃអនាគត។ |
| Demographic dividend | ជាអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដែលទទួលបាននៅពេលដែលរចនាសម្ព័ន្ធអាយុរបស់ប្រជាជនមានការផ្លាស់ប្តូរ ពោលគឺចំនួនប្រជាជនក្នុងវ័យពលកម្ម (អាយុ ១៥ ទៅ ៦៤ឆ្នាំ) មានចំនួនច្រើនជាងប្រជាជនដែលស្ថិតក្នុងវ័យពឹងផ្អែក (កុមារ និងមនុស្សចាស់) ដែលជួយជំរុញផលិតភាព និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាគ្រួសារមួយដែលមានកូនពេញវ័យកម្លាំងពេញលេញអាចជួយរកលុយបានច្រើននាក់ ខណៈដែលមានកូនក្មេងនិងចាស់ជរាដែលត្រូវចិញ្ចឹមតិចតួច។ |
| Dualism | នៅក្នុងបរិបទសេដ្ឋកិច្ច វាសំដៅលើការបែងចែកដាច់ពីគ្នានូវរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចជាពីរផ្នែកក្នុងប្រទេសតែមួយ ឧទាហរណ៍ ការមានក្រុមហ៊ុនបរទេស (FDI) ដែលមានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ និងផលិតភាពខ្ពស់ ស្របពេលដែលមានក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកមានបច្ចេកវិទ្យាទាប ដោយមិនមានទំនាក់ទំនង ឬការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាទៅវិញទៅមកឡើយ។ | ដូចជាការមានសង្កាត់អ្នកមានរស់នៅក្បែរសង្កាត់អ្នកក្រខ្លាំងនៅក្នុងទីក្រុងតែមួយ ប៉ុន្តែអ្នកទាំងពីរក្រុមនេះមិនដែលទាក់ទង ឬធ្វើការរកស៊ីជាមួយគ្នាទាល់តែសោះ។ |
| Vertical linkages | គឺជាទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មតាមខ្សែបណ្តោយរវាងក្រុមហ៊ុនផ្សេងៗគ្នាក្នុងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់តែមួយ។ ឧទាហរណ៍ ក្រុមហ៊ុនបរទេសដែលផលិតរថយន្តទិញគ្រឿងបន្លាស់ពីរោងចក្រក្នុងស្រុក ដែលជួយឱ្យរោងចក្រក្នុងស្រុកទទួលបានបច្ចេកវិទ្យា ជំនាញគ្រប់គ្រង និងស្តង់ដារការងារខ្ពស់ជាងមុនពីក្រុមហ៊ុនបរទេសនោះ។ | ដូចជាអ្នកលក់គុយទាវម៉ូយធំ ទិញសាច់និងបន្លែពីកសិករក្នុងភូមិជាប្រចាំ ដែលជួយឱ្យកសិករមានចំណូលច្បាស់លាស់ និងត្រូវខំដាំបន្លែឱ្យបានល្អតាមស្តង់ដារអ្នកទិញ។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) | ជាការវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុនឬបុគ្គលនៅប្រទេសមួយ ទៅកាន់ប្រទេសមួយទៀត ដើម្បីបង្កើតអាជីវកម្ម រោងចក្រ ឬទិញភាគហ៊ុនដែលអាចគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មនោះបាន ដែលជាប្រភពនៃការនាំចូលដើមទុន បច្ចេកវិទ្យា និងជំនាញគ្រប់គ្រងថ្មីៗចូលទៅក្នុងប្រទេសទទួលការវិនិយោគ។ | ដូចជាជនបរទេសម្នាក់យកលុយនិងបច្ចេកវិទ្យារបស់គេ មកបើករោងចក្រផ្ទាល់ខ្លួននៅស្រុកខ្មែរ ហើយជួលកម្មករខ្មែរឱ្យធ្វើការឱ្យគាត់។ |
| Supporting Industries | ជាក្រុមឧស្សាហកម្មដែលផលិតគ្រឿងបន្លាស់ វត្ថុធាតុដើម ឬសម្ភារៈពាក់កណ្តាលសម្រេច ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ដល់រោងចក្រធំៗសម្រាប់ផលិតជាទំនិញសម្រេចចុងក្រោយ។ ការមានឧស្សាហកម្មគាំទ្ររឹងមាំក្នុងស្រុក ជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលវត្ថុធាតុដើមពីបរទេស និងរក្សាតម្លៃបន្ថែមបានច្រើននៅក្នុងប្រទេស។ | ដូចជាហាងលក់គ្រឿងបន្លាស់ កង់ឡាន ឬប្រេងម៉ាស៊ីន ដែលជួយផ្គត់ផ្គង់ដល់យានដ្ឋានជួសជុលរថយន្តធំៗ ឱ្យអាចធ្វើការងារបានរលូនដោយមិនបាច់កុម្ម៉ង់ទិញសម្ភារៈពីក្រៅប្រទេស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
