Original Title: CHI ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀO GIAO THÔNG XANH, NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG VÀ CÔNG NGHỆ XANH TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការវិនិយោគថវិការដ្ឋលើការដឹកជញ្ជូនបៃតង កសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងបច្ចេកវិទ្យាបៃតងនៅប្រទេសមួយចំនួន និងអត្ថន័យគោលនយោបាយសម្រាប់ប្រទេសវៀតណាម

ចំណងជើងដើម៖ CHI ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀO GIAO THÔNG XANH, NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG VÀ CÔNG NGHỆ XANH TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM

អ្នកនិពន្ធ៖ Nguyễn Minh Phúc (Trường Đại học Tài chính - Marketing)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2024 Tạp chí nghiên cứu Tài chính kế toán

វិស័យសិក្សា៖ Environmental Economics

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំពុលបរិស្ថានដែលកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម (កម្រិត PM2.5 ឡើងដល់ 27.2 μg/m³ ក្នុងឆ្នាំ២០២២) និងអតុល្យភាពរវាងកំណើនចំណូលពន្ធបរិស្ថាន និងការចំណាយជាក់ស្តែងដ៏មានកម្រិតលើការការពារបរិស្ថាន។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគប្រៀបធៀប និងការពិនិត្យឡើងវិញនូវទិន្នន័យដើម្បីទាញយកមេរៀនពីភាពជោគជ័យនៃការបែងចែកថវិកានៅបរទេសសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។

ការវិភាគគោលនយោបាយបែងចែកថវិកា (Budget Allocation Policy Analysis)
ការសិក្សាស្រាវជ្រាវករណីអន្តរជាតិ (International Case Studies) ពីប្រទេសហូឡង់ សិង្ហបុរី និងអាល្លឺម៉ង់
ការវាយតម្លៃទិន្នន័យចំណូល-ចំណាយថវិការដ្ឋ (State Budget Revenue-Expenditure Data Evaluation) របស់ប្រទេសវៀតណាមពីឆ្នាំ ២០១២ ដល់ ២០២២

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ប្រទេសវៀតណាមប្រមូលពន្ធបរិស្ថានបានច្រើនក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១២-២០២២ ប៉ុន្តែអត្រានៃការចំណាយលើការការពារបរិស្ថាននៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើធៀបនឹងចំណូលដែលទទួលបាន។
ការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ និងបៃតង (ដូចជាការឧបត្ថម្ភធនរថយន្តអគ្គិសនីនៅហូឡង់) គឺជាដំណោះស្រាយគន្លឹះដើម្បីកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់ពីចរាចរណ៍ដែលកំពុងកកស្ទះនៅទីក្រុងធំៗ។
រដ្ឋាភិបាលគួរតែជំរុញការផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាបៃតង (Green Technology) ដូចជាប្រព័ន្ធ IoT សម្រាប់តាមដានបរិស្ថាន និងគាំទ្រដល់កសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព ដើម្បីធានាបាននូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Green Transportation Investment (Public Transit & EVs) ការវិនិយោគលើការដឹកជញ្ជូនបៃតង (ការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ និងយានយន្តអគ្គិសនី)	កាត់បន្ថយការកកស្ទះចរាចរណ៍ និងការបំពុលខ្យល់ (ឧ. ការកាត់បន្ថយ PM2.5) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ វាជួយលើកកម្ពស់សុខភាពសាធារណៈ និងគុណភាពជីវិតនៅទីក្រុង។	ទាមទារការវិនិយោគដើមទុនធំលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការរៀបចំផែនការទីក្រុងច្បាស់លាស់។ ការឧបត្ថម្ភធនអាចគ្មានប្រសិទ្ធភាពបើមិនមានការរៀបចំបណ្តាញតភ្ជាប់ល្អ (ដូចករណីនៅវៀតណាម)។	ប្រទេសហូឡង់សម្រេចបាន ២៩% នៃការធ្វើដំណើរតាមប្រព័ន្ធសាធារណៈ ចំណែកសិង្ហបុរីសម្រេចបាន ៦៣% នៃចំនួនធ្វើដំណើរសរុប។
Sustainable Agriculture Budgeting ការបែងចែកថវិកាសម្រាប់កសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងកសិកម្មឆ្លាតវៃ	បង្កើនទិន្នផលកសិកម្ម កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី និងការពារគុណភាពទឹកនិងដីមិនឱ្យខូចខាត។	កសិករត្រូវការពេលវេលា ការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេសជាប្រចាំ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីកសិកម្មបែបប្រពៃណី។	ការឧបត្ថម្ភធននៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ជួយឱ្យផ្ទៃដីកសិកម្មសរីរាង្គកើនដល់ ១.៦ លានហិកតា (១០% នៃផ្ទៃដីសរុប) ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។
Green Technology & IoT R&D Investment ការវិនិយោគលើការស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាបៃតង និងប្រព័ន្ធ IoT	ជួយតាមដានទិន្នន័យបរិស្ថានជាក់ស្តែងទាន់ពេលវេលា និងជំរុញប្រសិទ្ធភាពក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម។	ទាមទារការចំណាយខ្ពស់ទៅលើការស្រាវជ្រាវ (R&D) និងត្រូវការធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់។	ប្រព័ន្ធ IoT ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីតាមដានគុណភាពខ្យល់នៅតាមទីក្រុងជាង ១០,៦០០ ទូទាំងពិភពលោក (យោងតាមរបាយការណ៍ IQAir)។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគោលនយោបាយទាំងនេះទាមទារការបែងចែកថវិការដ្ឋដ៏ច្រើន ការគាំទ្រពីច្បាប់ និងការចូលរួមហិរញ្ញប្បទានពីវិស័យឯកជន។

Financial Capital: ការបែងចែកថវិការដ្ឋជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍ កម្រិតអប្បបរមា ៥% នៃទុនវិនិយោគអភិវឌ្ឍន៍សម្រាប់កសិកម្ម) និងកញ្ចប់ឥណទានអត្រាការប្រាក់ទាប (ដូចជាកញ្ចប់ ១០០,០០០ ពាន់លានដុងនៅវៀតណាមសម្រាប់កសិកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់)។
Infrastructure: ការកសាងបណ្តាញរថភ្លើង មជ្ឈមណ្ឌលចំណតរថយន្ត ផ្លូវសម្រាប់ជិះកង់ និងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពកសិកម្មឆ្លាតវៃ។
Hardware / Technology: ការបំពាក់ឧបករណ៍សេនស័រ (IoT sensors) សម្រាប់តាមដានបរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាថាមពលកកើតឡើងវិញ និងយានយន្តអគ្គិសនី។
Expertise: អ្នកជំនាញរៀបចំផែនការគោលនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ចបរិស្ថាន និងអ្នកបច្ចេកទេសសម្រាប់បណ្តុះបណ្តាលកសិករពីវិធីសាស្ត្រកសិកម្មសរីរាង្គ។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ទិន្នន័យចម្បងផ្តោតលើនិន្នាការចំណូលនិងចំណាយថវិការដ្ឋរបស់ប្រទេសវៀតណាម (២០១២-២០២២) និងករណីសិក្សាជោគជ័យនៅប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ហូឡង់ សិង្ហបុរី អាល្លឺម៉ង់)។ ការសិក្សានេះប្រហែលជាមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពេញលេញពីឧបសគ្គហិរញ្ញវត្ថុធ្ងន់ធ្ងររបស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍តូចៗ ឬបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះបញ្ហាកំណើនយានយន្ត និងការបំពុលបរិស្ថានស្រដៀងគ្នានឹងទីក្រុងធំៗរបស់វៀតណាម។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

គោលនយោបាយ និងគំរូវិនិយោគទាំងនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍទីក្រុង និងការកែទម្រង់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។

រាជធានីភ្នំពេញ (Phnom Penh) - ការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ: អាចរៀនសូត្រពីការរៀបចំប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ ការរៀបចំគន្លងផ្លូវឡានក្រុង និងការលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើប្រាស់យានយន្តអគ្គិសនី (EV) ដើម្បីកាត់បន្ថយការកកស្ទះ និងការបំពុលខ្យល់ (PM2.5)។
តំបន់បឹងទន្លេសាប និងខេត្តបាត់ដំបង - កសិកម្មនិរន្តរភាព: អាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីគំរូផ្តល់មូលនិធិគាំទ្រកសិកម្មសរីរាង្គ ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាស្រោចស្រពឆ្លាតវៃ ដើម្បីការពារប្រភពទឹក និងសុខភាពដីកសិកម្ម។
ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ (MEF) - ការកែទម្រង់ថវិកា: អាចប្រើប្រាស់មេរៀនពីវៀតណាមក្នុងការធានាថា ចំណូលដែលប្រមូលបានពីពន្ធបរិស្ថាន ត្រូវតែបែងចែកឱ្យបានត្រឹមត្រូវនិងគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ការចំណាយលើការការពារបរិស្ថានពិតប្រាកដ (Earmarking)។

ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្របែងចែកថវិការដ្ឋឆ្ពោះទៅរកសេដ្ឋកិច្ចនិងបច្ចេកវិទ្យាបៃតង នឹងជួយកម្ពុជាធានាបាននូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយូរអង្វែង ព្រមទាំងបង្កើនភាពធន់ទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាពីសេដ្ឋកិច្ចបរិស្ថាន និងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ: និស្សិតគួរសិក្សាពីទ្រឹស្តីនៃរបៀបដែលរដ្ឋាភិបាលប្រមូលពន្ធបរិស្ថាន និងបែងចែកថវិកា។ អ្នកអាចប្រើប្រាស់ World Bank Open Data ដើម្បីស្វែងយល់ពីនិន្នាការចំណាយរបស់រដ្ឋលើបរិស្ថាននៅក្នុងប្រទេសតំបន់អាស៊ាន។
វិភាគទិន្នន័យថវិកាជាតិកម្ពុជា: ប្រមូលទិន្នន័យពីច្បាប់ស្តីពីហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងឆ្នាំនីមួយៗរបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើថវិកាប៉ុន្មានភាគរយត្រូវបានបែងចែកទៅក្រសួងបរិស្ថាន និងកសិកម្ម។ ប្រើប្រាស់ Microsoft Excel ឬ Tableau ដើម្បីធ្វើទស្សនីយកម្មទិន្នន័យប្រៀបធៀបចំណូលនិងចំណាយ។
ប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ IoT ដើម្បីវាយតម្លៃបរិស្ថាន: ទាញយកទិន្នន័យបើកចំហរពី IQAir API ស្ដីពីគុណភាពខ្យល់ (PM2.5) នៅទីក្រុងភ្នំពេញ រួចប្រើប្រាស់កម្មវិធី QGIS ដើម្បីគូសផែនទីតំបន់ដែលមានការបំពុលខ្ពស់ ដើម្បីយកមកធ្វើជាអំណះអំណាងសម្រាប់ទាមទារការវិនិយោគលើរថយន្តក្រុងបៃតង។
ស្រាវជ្រាវគំរូគោលនយោបាយអន្តរជាតិ: ធ្វើការប្រៀបធៀបគោលនយោបាយឧបត្ថម្ភធនរថយន្តអគ្គិសនី (EV) និងការគ្រប់គ្រងការកកស្ទះចរាចរណ៍នៅប្រទេសសិង្ហបុរី និងហូឡង់ តាមរយៈការស្រាវជ្រាវឯកសារយោងលើ Google Scholar និងរបាយការណ៍របស់ UNEP។
រៀបចំសំណើគោលនយោបាយ (Policy Brief): សរសេរសំណើគោលនយោបាយមួយដោយផ្តោតលើការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់កសិកម្មឆ្លាតវៃនៅកម្ពុជា ដោយបញ្ចូលការវិភាគចំណាយ-អត្ថប្រយោជន៍ (Cost-Benefit Analysis) ដើម្បីបង្ហាញដល់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយពីអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែង។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
PM2.5	ភាគល្អិតធូលីតូចៗដែលមានអង្កត់ផ្ចិតតូចជាងឬស្មើ ២.៥ មីក្រូម៉ែត្រ។ ដោយសារទំហំដ៏តូចរបស់វា វាអាចជ្រាបចូលជ្រៅទៅក្នុងសួត និងប្រព័ន្ធឈាម ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាពផ្លូវដង្ហើម។	វាដូចជាធូលីដ៏តូចបំផុតដែលភ្នែកយើងមើលមិនឃើញ ប៉ុន្តែពេលយើងដកដង្ហើមចូល វាចូលទៅតោងជាប់កកកុញក្នុងសួតយើង។
BOD (Biochemical Oxygen Demand)	កម្រិតអុកស៊ីហ្សែនដែលបាក់តេរីត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹក។ អត្រា BOD កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាទឹកនោះមានការបំពុលដោយកាកសំណល់សរីរាង្គកាន់តែខ្លាំង ដែលធ្វើឲ្យខ្វះអុកស៊ីហ្សែនសម្រាប់សត្វក្នុងទឹក។	វាដូចជារង្វាស់ដែលប្រាប់ថាតើមានកាកសំណល់រលួយប៉ុន្មាននៅក្នុងទឹក ដែលធ្វើឲ្យត្រីនិងសត្វក្នុងទឹកផ្សេងទៀតខ្វះខ្យល់ដកដង្ហើម។
COD (Chemical Oxygen Demand)	បរិមាណអុកស៊ីហ្សែនដែលត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុគីមីទាំងឡាយ (ទាំងសរីរាង្គ និងអសរីរាង្គ) នៅក្នុងទឹក។ វាត្រូវបានប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការបំពុលទឹក ជាពិសេសពីសំណល់រោងចក្រឧស្សាហកម្ម។	វាស្រដៀងនឹង BOD ដែរ ប៉ុន្តែវាវាស់កាកសំណល់គីមីទាំងអស់ក្នុងទឹក ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើត្រូវប្រើថាមពលប៉ុន្មានដើម្បីបន្សាបជាតិពុលក្នុងទឹកនោះ។
Internet of Things (IoT)	ប្រព័ន្ធបណ្តាញដែលភ្ជាប់ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ និងសេនស័រ (Sensors) ទៅកាន់អ៊ីនធឺណិត ដើម្បីប្រមូល ផ្លាស់ប្តូរ និងវិភាគទិន្នន័យពីបរិស្ថានជាក់ស្តែង (ឧទាហរណ៍៖ ការតាមដានគុណភាពខ្យល់ និងទឹក) ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។	វាដូចជាការបំពាក់ "ខួរក្បាល និងភ្នែក" ដល់វត្ថុផ្សេងៗ (ដូចជាសេនស័រវាស់ធូលី) ដើម្បីឲ្យវាអាចរាយការណ៍ព័ត៌មានមកកាន់កុំព្យូទ័រឬទូរសព្ទដៃយើងផ្ទាល់។
Budget allocation	ដំណើរការដែលរដ្ឋាភិបាលសម្រេចចិត្តបែងចែកនិងទម្លាក់កញ្ចប់ថវិកាជាតិទៅកាន់វិស័យ ឬគម្រោងផ្សេងៗ (ដូចជា ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូន ឬការការពារបរិស្ថាន) ដើម្បីជំរុញគោលនយោបាយណាមួយ។	វាដូចជាការបែងចែកប្រាក់ខែប្រចាំខែរបស់អ្នក ថាតើត្រូវចាយលើការហូបចុកប៉ុន្មាន និងទុកសន្សំប៉ុន្មាន។
Green transportation	ប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនដែលកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិច និងការបំពុលទៅក្នុងបរិស្ថាន ដូចជាការប្រើប្រាស់យានយន្តអគ្គិសនី (EV) រថភ្លើង ឡានក្រុងសាធារណៈ និងការជំរុញការជិះកង់ ឬដើរ។	វាគឺជាការធ្វើដំណើរដែលមិនបញ្ចេញផ្សែងខ្មៅប៉ះពាល់ដល់ខ្យល់អាកាស ដូចជាការជិះកង់ ឬជិះឡានប្រើថ្មអគ្គិសនីជំនួសការចាក់សាំង។
Sustainable agriculture	ការអនុវត្តកសិកម្មដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសដែលការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី មិនពឹងផ្អែកលើជីគីមីឬថ្នាំពុលខ្លាំងពេក សន្សំសំចៃធនធានទឹក និងរក្សាគុណភាពដីឲ្យនៅមានជីជាតិយូរអង្វែង។	វាដូចជាការដាំបន្លែតាមបែបធម្មជាតិដែលមិនបំផ្លាញគុណភាពដី ហើយអនុញ្ញាតឲ្យយើងអាចដាំដុះនៅលើដីនោះបានរាប់ជំនាន់តទៅមុខទៀត។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖