បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃពីហានិភ័យ និងបញ្ហាប្រឈមនានាដែលវិស័យលក់រាយក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសវៀតណាមកំពុងជួបប្រទះ ស្របពេលដែលប្រទេសនេះធ្វើសមាហរណកម្មយ៉ាងស៊ីជម្រៅទៅក្នុងពាណិជ្ជកម្មសកលតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង TPP និង EVFTA។ វាដោះស្រាយពីភាពងាយរងគ្រោះរបស់អ្នកលក់រាយក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងសហគ្រាសវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ដែលមានទុនច្រើន ដោយសារការដកចេញនូវរបាំងពាណិជ្ជកម្មការពារ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលគ្នានូវការវិភាគក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ និងការប្តេជ្ញាចិត្តពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ជាមួយនឹងការស្ទង់មតិផ្ទាល់លើសហគ្រាសលក់រាយក្នុងស្រុកចំនួន ១០០។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង TPP និង EVFTA នឹងបង្កើនការប្រកួតប្រជែងយ៉ាងខ្លាំងដល់វិស័យលក់រាយរបស់វៀតណាម ដោយសារការដកចេញនូវរបាំងការពារ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ សហគ្រាសក្នុងស្រុកកំពុងប្រឈមមុខនឹងភាពទន់ខ្សោយផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ គុណភាពធនធានមនុស្ស និងកង្វះគោលនយោបាយគាំទ្រពីរដ្ឋយ៉ាងពិតប្រាកដ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការលុបបំបាត់ការធ្វើតេស្តតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ច (Removal of Economic Needs Test - ENT) | កិច្ចព្រមព្រៀង TPP និង EVFTA នឹងដកចេញនូវវិធានការ ENT ដែលជារបាំងចុងក្រោយក្នុងការទប់ស្កាត់ការពង្រីកសាខាយ៉ាងគំហុករបស់ក្រុមហ៊ុនលក់រាយបរទេស។ ការណ៍នេះនឹងធ្វើឱ្យទីផ្សារបើកចំហរទាំងស្រុងសម្រាប់វិនិយោគិនបរទេសក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ។ | យោងតាមរបាយការណ៍ វៀតណាមមានពេលត្រឹមតែ ៥ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពី TPP ចូលជាធរមាន ដើម្បីបន្តប្រើប្រាស់ ENT មុននឹងត្រូវលុបបំបាត់ចោលទាំងស្រុង (ទំព័រ ៧៦)។ |
| បញ្ហាប្រឈមធ្ងន់ធ្ងរផ្នែកធនធានមនុស្ស (Severe Human Resource Challenges) | អ្នកលក់រាយក្នុងស្រុកកំពុងជួបការលំបាកយ៉ាងខ្លាំងទាក់ទងនឹងសមត្ថភាពបុគ្គលិក និងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់អាជីវកម្ម ដែលកត្តានេះធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះនូវស្តង់ដារសេវាកម្ម និងប្រសិទ្ធភាពប្រកួតប្រជែងជាមួយក្រុមហ៊ុន FDI។ | ៤០% នៃអាជីវកម្មដែលបានស្ទង់មតិបញ្ជាក់ថា ពួកគេមានបញ្ហាធំជាមួយសមត្ថភាពរបស់កម្មករ ហើយ ៣៤% ទទួលស្គាល់ថាខ្លួនមានចំណុចខ្សោយក្នុងការគ្រប់គ្រង និងវាយតម្លៃបុគ្គលិក (ទំព័រ ៣០-៣៥)។ |
| កង្វះខាតប្រសិទ្ធភាពនៃគោលនយោបាយគាំទ្រ (Lack of Effective Policy Support) | ទោះបីជាមានការបញ្ជាក់ពីយុទ្ធសាស្ត្រគាំទ្រពីរដ្ឋក៏ដោយ អាជីវកម្មភាគច្រើនមានអារម្មណ៍ថាគោលនយោបាយទាំងនោះគ្មានប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែង និងហាក់ដូចជាផ្តល់ភាពអនុគ្រោះដល់វិនិយោគិនបរទេសច្រើនជាងអ្នកលក់រាយក្នុងស្រុក។ | ៦៣% នៃសហគ្រាសមិនបានកត់សម្គាល់ឃើញមានគោលនយោបាយគាំទ្រណាមួយឡើយ ហើយជិត ៦០% ជឿជាក់ថាគោលនយោបាយបច្ចុប្បន្នផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ក្រុមហ៊ុន FDI ច្រើនជាងសហគ្រាសក្នុងស្រុក (ទំព័រ ៦៦-៦៧)។ |
| ឧបសគ្គផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់អ្នកលក់រាយប្រពៃណី (Financial Hurdles for Traditional Retailers) | លទ្ធភាពទទួលបានប្រភពទុនដែលមានតម្លៃសមរម្យ គឺជាឧបសគ្គដ៏ធំបំផុតមួយ ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកលក់រាយទម្រង់ប្រពៃណីតូចតាច ដែលរារាំងពួកគេពីការកែលម្អហាង ឬពង្រីកសាខា។ | ៧៧% នៃអង្គភាពលក់រាយទម្រង់ប្រពៃណី (Traditional Retailers) ចាត់ទុកការខ្ចីប្រាក់ពីស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុថាជាឧបសគ្គដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពួកគេ (ទំព័រ ៣៩-៤០)។ |
ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងហានិភ័យនៃសមាហរណកម្ម របាយការណ៍បានស្នើឡើងនូវដំណោះស្រាយជាប្រព័ន្ធដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការកែលម្អខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងការពង្រឹងសមត្ថភាព។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់វិនិយោគដើម្បីពង្រីកការលើកទឹកចិត្តផ្នែកពន្ធ និងការគាំទ្រថ្លៃជួលទីតាំង ដល់ទម្រង់លក់រាយទំនើបខ្នាតតូច (ដូចជាហាងងាយស្រួល ហាងឯកទេស) បន្ថែមពីលើផ្សារទំនើបខ្នាតធំ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម និងសមាគមលក់រាយ (Ministry of Commerce and Retail Associations) | គាំទ្រនិងបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលជួញដូរទំនិញ (Trading Centers/B2B platforms) ដើម្បីភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់រវាងអ្នកផលិតក្នុងស្រុក និងអ្នកលក់រាយ ដើម្បីលុបបំបាត់ជនកណ្តាល និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Institutions) | សហការជាមួយសមាគមអ្នកលក់រាយ ដើម្បីរចនានូវកញ្ចប់ឥណទានពិសេសដែលមានលក្ខខណ្ឌបត់បែន ស្របតាមទំហំ និងលក្ខណៈធម្មជាតិនៃអាជីវកម្មលក់រាយធុនតូច និងមធ្យម។ | មធ្យម (Medium) |
| ស្ថាប័នអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាល (Educational & TVET Institutions) | បង្កើតកម្មវិធីសិក្សាជំនាញគ្រប់គ្រងការលក់រាយ (Retail Management) សេវាកម្មអតិថិជន និងភស្តុភារកម្ម (Logistics) ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ធនធានមនុស្សដែលមានគុណភាពដល់វិស័យនេះ។ | ខ្ពស់ (High) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ខណៈដែលកម្ពុជាកំពុងធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចតំបន់អាស៊ាន (AEC) និងអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីនានា (ដូចជា CCFTA, CKFTA)។ ការហូរចូលនៃក្រុមហ៊ុនលក់រាយខ្នាតយក្សពីបរទេស (ឧទាហរណ៍ 7-Eleven, Makro, Big C, Aeon) កំពុងដាក់សម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងដល់អ្នកលក់រាយក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា ដែលទាមទារឱ្យមានការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគាំទ្រជាបន្ទាន់។
កម្ពុជាត្រូវតែរៀនសូត្រពីបទពិសោធន៍របស់វៀតណាម ក្នុងការប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់ដែលមានស្រាប់ដើម្បីការពារវិស័យលក់រាយក្នុងស្រុកស្របតាមច្បាប់ WTO ព្រមទាំងត្រូវបង្វែរការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើការផ្តល់ឥណទាន និងការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញជាក់ស្តែងដល់អាជីវករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Economic Needs Test (ENT) | គឺជាយន្តការមួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលវាយតម្លៃពីតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្តែង មុននឹងអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុនលក់រាយបរទេសបើកសាខាទីពីរឡើងទៅ ដើម្បីការពារអាជីវកម្មក្នុងស្រុកកុំឱ្យរងការប្រកួតប្រជែងខ្លាំងពេក។ | ដូចជាការសុំច្បាប់បើកតូបលក់ដូរថ្មី ដោយអាជ្ញាធរត្រូវចុះទៅមើលសិនថា តើតំបន់នោះមានអ្នកលក់ច្រើនហើយឬនៅ ដើម្បីកុំឱ្យដណ្តើមម៉ូយអ្នកចាស់ក្នុងតំបន់។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) | ការវិនិយោគទុនដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុន ឬវិនិយោគិនបរទេសចូលមកក្នុងប្រទេសមួយ (ឧទាហរណ៍ ការមកបើកផ្សារទំនើបខ្នាតយក្សដោយផ្ទាល់) ដែលនាំមកនូវទុនធំ និងបច្ចេកវិទ្យាគ្រប់គ្រងទំនើបៗ។ | ដូចជាអ្នកមានបរទេសយកលុយរាប់លានដុល្លារមកសាងសង់ផ្សារទំនើបធំៗនៅក្នុងស្រុកយើងដោយផ្ទាល់។ |
| Modern Retail | ទម្រង់នៃអាជីវកម្មលក់រាយដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងស្តង់ដារ មានខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ច្បាស់លាស់ និងប្រើបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ដូចជាផ្សារទំនើបខ្នាតធំ (Supermarket) មជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងម៉ាតងាយស្រួល (Convenience stores)។ | គឺជាការលក់ទំនិញនៅតាមម៉ាតម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ដែលមានបិទតម្លៃច្បាស់លាស់ និងស្កេនបាកូដគិតលុយ ជំនួសឱ្យការតថ្លៃនៅតាមផ្សារ។ |
| Traditional Retail | ទម្រង់លក់រាយខ្នាតតូចដែលគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គល ឬគ្រួសារ មិនមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងស្តង់ដារ ដូចជាតូបលក់ចាប់ហួយ តូបក្នុងផ្សារចាស់ ឬអ្នកលក់តាមរទេះ ដែលកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ចំណែកទីផ្សារបណ្តើរៗ។ | ដូចជាតូបលក់ចាប់ហួយតូចៗក្បែរផ្ទះ ដែលលក់តាមទម្លាប់តពីដូនតា និងជួនកាលអាចជំពាក់លុយបានដោយមិនបាច់មានវិក្កយបត្រ។ |
| Trans-Pacific Partnership (TPP) | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីពហុភាគីដ៏ធំមួយរវាងប្រទេសនៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលទាមទារឱ្យមានការបើកចំហទីផ្សារស៊ីជម្រៅ រួមទាំងការដករបាំងពន្ធគយ ដែលជះឥទ្ធិពលខ្លាំងដល់ការបើកចំហវិស័យលក់រាយ។ | ដូចជាការចុះកិច្ចសន្យារវាងប្រទេសជាច្រើន ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុនអាចយកទំនិញទៅលក់នៅប្រទេសគ្នាទៅវិញទៅមកបានដោយមិនបាច់បង់ពន្ធនាំចូល។ |
| Global Retail Development Index (GRDI) | សន្ទស្សន៍វាយតម្លៃចំណាត់ថ្នាក់ប្រចាំឆ្នាំដោយស្ថាប័នអន្តរជាតិ ដើម្បីចង្អុលបង្ហាញពីភាពទាក់ទាញ និងសក្តានុពលនៃទីផ្សារលក់រាយនៅតាមបណ្តាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ សម្រាប់ជួយជាទិសដៅដល់អ្នកវិនិយោគបរទេស។ | ដូចជាតារាងពិន្ទុប្រចាំឆ្នាំដែលប្រាប់ពាណិជ្ជករបរទេសថា ប្រទេសណាមានប្រជាជនចូលចិត្តទិញទំនិញ និងងាយស្រួលរកលុយជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
